📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
3.63 અરણ્યકાણ્ડ - ત્રિષષ્ટિતમ સર્ગઃ
3.63 Aranyakanda - Trishashtitama Sargah
Valmiki Gujarati
શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અરણ્યકાણ્ડમ્ ।
અથ ત્રિષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ।
સ રાજપુત્રઃ પ્રિયયા વિહીનઃ શોકેન મોહેન ચ પીડ્યમાનઃ ।
વિષાદયન્ભ્રાતરમાર્તરૂપો ભૂયો વિષાદં પ્રવિવેશ તીવ્રમ્ ॥ 1 ॥
સ લક્ષ્મણં શોકવશાભિપન્નં શોકે નિમગ્નો વિપુલે તુ રામઃ ।
ઉવાચ વાક્યં વ્યસનાનુરૂપમુષ્ણં વિનિશ્શ્વસ્ય રુદન્ત્સશોકમ્ ॥ 2 ॥
ન મદ્વિધો દુષ્કૃતકર્મકારી મન્યે દ્વિતીયોઽસ્તિ વસુન્ધરાયામ્ ।
શોકેન શોકો હિ પરમ્પરાયા મા મેતિ ભિન્દન્હૃદયં મનશ્ચ ॥ 3 ॥
પૂર્વં મયા નૂનમભીપ્સિતાનિ પાપાનિ કર્માણ્યસકૃત્કૃતાનિ ।
તત્રાયમદ્યાપતિતો વિપાકો દુઃખેન દુઃખં યદહં વિશામિ ॥ 4 ॥
રાજ્યપ્રણાશસ્સ્વજનૈર્વિયોગઃ પિતુર્વિનાશો જનનીવિયોગઃ ।
સર્વાણિ મે લક્ષ્મણ શોકવેગમાપૂરયન્તિ પ્રવિચિન્તિતાનિ ॥ 5 ॥
સર્વં તુ દુઃખં મમ લક્ષ્મણેદં શાન્તં શરીરે વનમેત્ય શૂન્યમ્ ।
સીતાવિયોગાત્પુનરપ્યુદીર્ણં કાષ્ઠૈરિવાગ્નિસ્સહસા પ્રદીપ્તઃ ॥ 6 ॥
સા નૂનમાર્યા મમ રાક્ષસેન બલાદ્દૃતા ખં સમુપેત્ય ભીરુઃ ।
અપસ્વરં સસ્વરવિપ્રલાપા ભયેન વિક્રન્દિતવત્યભીક્ષ્ણમ્ ॥ 7 ॥
તૌ લોહિતસ્ય પ્રિયદર્શનસ્ય સદોચિતાવુત્તમચન્દનસ્ય ।
વૃત્તૌ સ્તનૌ શોણિતપઙ્કદિગ્ધૌ નૂનં પ્રિયાયા મમ નાભિભાતઃ ॥ 8 ॥
તચ્છલક્ષ્ણસુવ્યક્તમૃદુપ્રલાપં તસ્યા મુખં કુઞ્ચિતકેશભારમ્ ।
રક્ષોવશં નૂનમુપાગતાયા ન ભ્રાજતે રાહુમુખે યથેન્દુઃ ॥ 9 ॥
તાં હારપાશસ્ય સદોચિતાયા ગ્રીવાં પ્રિયાયા મમ સુવ્રતાયાઃ ।
રક્ષાંસિ નૂનં પરિપીતવન્તિ વિભિદ્ય શૂન્યે રુધિરાશનાનિ ॥ 10 ॥
મયા વિહીના વિજને વને યા રક્ષોભિરાહૃત્ય વિકૃષ્યમાણા ।
નૂનં નિનાદં કુરરીવ દીના સા મુક્તવત્યાયતકાન્તનેત્રા ॥ 11 ॥
અસ્મિન્મયાસાર્ધમુદારશીલા શિલાતલે પૂર્વમુપોપવિષ્ટા ।
કાન્તસ્મિતા લક્ષ્મણ જાતહાસા ત્વામાહ સીતા બહુવાક્યજાતમ્ ॥ 12 ॥
ગોદાવરીયં સરિતાં વરિષ્ઠા પ્રિયા પ્રિયાયા મમ નિત્યકાલમ્ ।
અપ્યત્ર ગચ્છેદિતિ ચિન્તયામિ નૈકાકિની યાતિ હિ સા કદાચિત્ ॥ 13 ॥
પદ્માનના પદ્મવિશાલનેત્રા પદ્માનિ વાનેતુમભિપ્રયાતા ।
તદપ્યયુક્તં ન હિ સા કદાચિન્મયા વિના ગચ્છતિ પઙ્કજાનિ ॥ 14 ॥
કામં ત્વિદં પુષ્પિતવૃક્ષષણ્ડં નાનાવિધૈઃ પક્ષિગણૈરુપેતમ્ ।
વનં પ્રયાતા નુ તદપ્યયુક્ત મેકાકિની સાતિબિભેતિ ભીરુઃ ॥ 15 ॥
આદિત્ય ભો લોકકૃતાકૃતજ્ઞ લોકસ્ય સત્યાનૃતકર્મસાક્ષિન્ ।
મમ પ્રિયા સા ક્વ ગતા હૃતા વા શંસસ્વ મે શોકવશસ્ય નિત્યમ્ ॥ 16 ॥
લોકેષુ સર્વેષુ ચ નાસ્તિ કિઞ્ચિદ્યત્તે ન નિત્યં વિદિતં ભવેત્તત્ ।
શંસસ્વ વાયો કુલશાલિનીં તાં હૃતા મૃતા વા પથિ વર્તતે વા ॥ 17 ॥
ઇતીવ તં શોકવિધેયદેહં રામં વિસઞ્જ્ઞં વિલપન્તમેવમ્ ।
ઉવાચ સૌમિત્રિરદીનસત્ત્વો ન્યાયે સ્થિતઃ કાલયુતં ચ વાક્યમ્ ॥ 18 ॥
શોકં વિમુઞ્ચાર્ય ધૃતિં ભજસ્વ સોત્સાહતા ચાસ્તુ વિમાર્ગણેઽસ્યાઃ ।
ઉત્સાહવન્તો હિ નરા ન લોકે સીદન્તિ કર્મસ્વતિદુષ્કરેષુ ॥ 19 ॥
ઇતીવ સૌમિત્રિમુદગ્રપૌરુષં બ્રુવન્તમાર્તો રઘુવંશવર્ધનઃ ।
ન ચિન્તયામાસ ધૃતિં વિમુક્તવાન્પુનશ્ચ દુઃખં મહદભ્યુપાગમત્ ॥ 20 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અરણ્યકાણ્ડે ત્રિષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha triṣaṣṭitamassargaḥ |
sa rājaputraḥ priyayā vihīnaḥ śokena mohena ca pīḍyamānaḥ |
viṣādayanbhrātaramārtarūpo bhūyo viṣādaṃ praviveśa tīvram || 1 ||
sa lakṣmaṇaṃ śokavaśābhipannaṃ śoke nimagno vipule tu rāmaḥ |
uvāca vākyaṃ vyasanānurūpamuṣṇaṃ viniśśvasya rudantsaśokam || 2 ||
na madvidho duṣkṛtakarmakārī manye dvitīyo'sti vasundharāyām |
śokena śoko hi paramparāyā mā meti bhindanhṛdayaṃ manaśca || 3 ||
pūrvaṃ mayā nūnamabhīpsitāni pāpāni karmāṇyasakṛtkṛtāni |
tatrāyamadyāpatito vipāko duḥkhena duḥkhaṃ yadahaṃ viśāmi || 4 ||
rājyapraṇāśassvajanairviyogaḥ piturvināśo jananīviyogaḥ |
sarvāṇi me lakṣmaṇa śokavegamāpūrayanti pravicintitāni || 5 ||
sarvaṃ tu duḥkhaṃ mama lakṣmaṇedaṃ śāntaṃ śarīre vanametya śūnyam |
sītāviyogātpunarapyudīrṇaṃ kāṣṭhairivāgnissahasā pradīptaḥ || 6 ||
sā nūnamāryā mama rākṣasena balāddṛtā khaṃ samupetya bhīruḥ |
apasvaraṃ sasvaravipralāpā bhayena vikranditavatyabhīkṣṇam || 7 ||
tau lohitasya priyadarśanasya sadocitāvuttamacandanasya |
vṛttau stanau śoṇitapaṅkadigdhau nūnaṃ priyāyā mama nābhibhātaḥ || 8 ||
tacchalakṣṇasuvyaktamṛdupralāpaṃ tasyā mukhaṃ kuñcitakeśabhāram |
rakṣovaśaṃ nūnamupāgatāyā na bhrājate rāhumukhe yathenduḥ || 9 ||
tāṃ hārapāśasya sadocitāyā grīvāṃ priyāyā mama suvratāyāḥ |
rakṣāṃsi nūnaṃ paripītavanti vibhidya śūnye rudhirāśanāni || 10 ||
mayā vihīnā vijane vane yā rakṣobhirāhṛtya vikṛṣyamāṇā |
nūnaṃ ninādaṃ kurarīva dīnā sā muktavatyāyatakāntanetrā || 11 ||
asminmayāsārdhamudāraśīlā śilātale pūrvamupopaviṣṭā |
kāntasmitā lakṣmaṇa jātahāsā tvāmāha sītā bahuvākyajātam || 12 ||
godāvarīyaṃ saritāṃ variṣṭhā priyā priyāyā mama nityakālam |
apyatra gacchediti cintayāmi naikākinī yāti hi sā kadācit || 13 ||
padmānanā padmaviśālanetrā padmāni vānetumabhiprayātā |
tadapyayuktaṃ na hi sā kadācinmayā vinā gacchati paṅkajāni || 14 ||
kāmaṃ tvidaṃ puṣpitavṛkṣaṣaṇḍaṃ nānāvidhaiḥ pakṣigaṇairupetam |
vanaṃ prayātā nu tadapyayukta mekākinī sātibibheti bhīruḥ || 15 ||
āditya bho lokakṛtākṛtajña lokasya satyānṛtakarmasākṣin |
mama priyā sā kva gatā hṛtā vā śaṃsasva me śokavaśasya nityam || 16 ||
lokeṣu sarveṣu ca nāsti kiñcidyatte na nityaṃ viditaṃ bhavettat |
śaṃsasva vāyo kulaśālinīṃ tāṃ hṛtā mṛtā vā pathi vartate vā || 17 ||
itīva taṃ śokavidheyadehaṃ rāmaṃ visañjñaṃ vilapantamevam |
uvāca saumitriradīnasattvo nyāye sthitaḥ kālayutaṃ ca vākyam || 18 ||
śokaṃ vimuñcārya dhṛtiṃ bhajasva sotsāhatā cāstu vimārgaṇe'syāḥ |
utsāhavanto hi narā na loke sīdanti karmasvatiduṣkareṣu || 19 ||
itīva saumitrimudagrapauruṣaṃ bruvantamārto raghuvaṃśavardhanaḥ |
na cintayāmāsa dhṛtiṃ vimuktavānpunaśca duḥkhaṃ mahadabhyupāgamat || 20 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe triṣaṣṭitamassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever