3.59 Aranyakanda - Ekonashashtitama Sargah

ॐ

3.59 અરણ્યકાણ્ડ - એકોનષષ્ટિતમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અરણ્યકાણ્ડમ્ ।

અથ એકોનષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ।

અથાશ્રમાદુપાવૃત્તમન્તરા રઘુનન્દનઃ ।

પરિપપ્રચ્છ સૌમિત્રિં રામો દુઃખાર્દિતં પુનઃ ॥ 1 ॥

તમુવાચ કિમર્થં ત્વમાગતોઽપાસ્ય મૈથિલીમ્ ।

યદા સા તવ વિશ્વાસાદ્વને વિરહિતા મયા ॥ 2 ॥

દૃષ્ટ્વૈવાભ્યાગતં ત્વાં મે મૈથિલીં ત્યજ્ય લક્ષ્મણ ।

શઙ્કમાનં મહત્પાપં યત્સત્યં વ્યથિતં મનઃ ॥ 3 ॥

સ્ફુરતે નયનં સવ્યં બાહુશ્ચ હૃદયં ચ મે ।

દૃષ્ટ્વા લક્ષ્મણ દૂરે ત્વાં સીતાવિરહિતં પથિ ॥ 4 ॥

એવમુક્તન્તુ સૌમિત્રિર્લક્ષ્મણશ્શુભલક્ષણઃ ।

ભૂયો દુઃખસમાવિષ્ટો દુઃખિતં રામમબ્રવીત્ ॥ 5 ॥

ન સ્વયં કામકારેણ તાં ત્યક્ત્વાહમિહાગતઃ ।

પ્રચોદિત સ્તયૈવોગ્રૈસ્ત્વત્સકાશમિહાગતઃ ॥ 6 ॥

આર્યેણેવ પરાક્રુષ્ટં હાસીતે લક્ષ્મણેતિ ચ ।

પરિત્રાહીતિ યદ્વાક્યં મૈથિલ્યાસ્તચ્છ્રુતિં ગતમ્ ॥ 7 ॥

સા તમાર્તસ્વરં શ્રુત્વા તવ સ્નેહેન મૈથિલી ।

ગચ્છ ગચ્છેતિ મામાહ રુદન્તી ભયવિહ્વલા ॥ 8 ॥

પ્રચોદ્યમાનેન મયા ગચ્છેતિ બહુશસ્તયા ।

પ્રત્યુક્તા મૈથિલી વાક્યમિદં ત્વત્પ્રત્યયાન્વિતમ્ ॥ 9 ॥

ન તત્પશ્યામ્યહં રક્ષો યદસ્ય ભયમાવહેત્ ।

નિર્વૃતા ભવ નાસ્ત્યેતત્કેનાપ્યેવમુદાહૃતમ્ ॥ 10 ॥

વિગર્હિતં ચ નીચં ચ કથમાર્યોઽભિધાસ્યતિ ।

ત્રાહીતિ વચનં સીતે યસ્ત્રાયેત્રિદશાનપિ ॥ 11 ॥

કિં નિમિત્તં તુ કેનાપિ ભ્રાતુરાલમ્બ્ય મે સ્વરમ્ ।

રાક્ષસેનેરિતં વાક્યં ત્રાહિ ત્રાહીતિ શોભને ॥ 12 ॥

વિસ્વરં વ્યાહૃતં વાક્યં લક્ષ્મણ ત્રાહિ મામિતિ ।

ન ભવત્યા વ્યથા કાર્યા કુનારીજનસેવિતા ॥ 13 ॥

અલં વૈક્લબ્યમાલમ્બ્ય સ્વસ્થા ભવ નિરુત્સુકા ।

ન સોઽસ્તિ ત્રિષુ લોકેષુ પુમાન્વૈ રાઘવં રણે ॥ 14 ॥

જાતો વા જાયમાનો વા સંયુગે યઃ પરાજયેત્ ।

ન જય્યો રાઘવો યુદ્ધે દેવૈશ્શક્રપુરોગમૈઃ ॥ 15 ॥

એવમુક્તા તુ વૈદેહી પરિમોહિતચેતના ।

ઉવાચાશ્રૂણિ મુઞ્ચન્તી દારુણં મામિદં વચઃ ॥ 16 ॥

ભાવો મયિ તવાત્યર્થં પાપ એવ નિવેશિતઃ ।

વિનષ્ટે ભ્રાતરિ પ્રાપ્તું ન ચ ત્વં મામવાપ્સ્યસિ ॥ 17 ॥

સઙ્કેતાદ્ભરતેન ત્વં રામં સમનુગચ્છસિ ।

ક્રોશન્તં હિ યથાત્યર્થં નૈવમભ્યવપદ્યસે ॥ 18 ॥

રિપુઃ પ્રચ્છન્નચારી ત્વં મદર્થમનુગચ્છસિ ।

રાઘવસ્યાન્તરપ્રેપ્સુસ્તથૈનં નાભિપદ્યસે ॥ 19 ॥

એવમુક્તો હિ વૈદેહ્યા સંરબ્ધો રક્તલોચનઃ ।

ક્રોધાત્પ્રસ્ફુરમાણોષ્ઠ આશ્રમાદભિનિર્ગતઃ ॥ 20 ॥

એવં બ્રુવાણં સૌમિત્રિં રામસ્સન્તાપમોહિતઃ ।

અબ્રવીદ્દુષ્કૃતં સૌમ્ય તાં વિના યત્ત્વમાગતઃ ॥ 21 ॥

જાનન્નપિ સમર્થં માં રક્ષસાં વિનિવારણે ।

અનેન ક્રોધવાક્યેન મૈથિલ્યા નિસ્સૃતો ભવાન્ ॥ 22 ॥

ન હિ તે પરિતુષ્યામિ ત્યક્ત્વા યદ્યાસિ મૈથિલીમ્ ।

ક્રુદ્ધાયાઃ પરુષં શ્રુત્વા તાં વિહાય ત્વમાગતઃ ॥ 23 ॥

સર્વથા ત્વવિનીતં તે સીતયા યત્પ્રચોદિતઃ ।

ક્રોધસ્ય વશમાપન્નો નાકરોશ્શાસનં મમ ॥ 24 ॥

અસૌ હિ રાક્ષસશ્શેતે શરેણાભિહતો મયા ।

મૃગરૂપેણ યેનાહમાશ્રમાદપવાહિતઃ ॥ 25 ॥

વિકૃષ્ય ચાપં પરિધાય સાયકં સલીલબાણેન ચ તાડિતો મયા ।

માર્ગીં તનું ત્યજ્ય સ વિક્લબસ્વરો બભૂવ કેયૂરધરસ્સરાક્ષસઃ ॥ 26 ॥

શરાહતેનૈવ તદાર્તયા ગિરા સ્વરં સમાલમ્બ્ય સુદૂરસુશ્રવમ્ ।

ઉદાહૃતં તદ્વચનં સુદારુણં ત્વમાગતો યેન વિહાય મૈથિલીમ્ ॥ 27 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અરણ્યકાણ્ડે એકોનષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha ekonaṣaṣṭitamassargaḥ |

athāśramādupāvṛttamantarā raghunandanaḥ |

paripapraccha saumitriṃ rāmo duḥkhārditaṃ punaḥ || 1 ||

tamuvāca kimarthaṃ tvamāgato'pāsya maithilīm |

yadā sā tava viśvāsādvane virahitā mayā || 2 ||

dṛṣṭvaivābhyāgataṃ tvāṃ me maithilīṃ tyajya lakṣmaṇa |

śaṅkamānaṃ mahatpāpaṃ yatsatyaṃ vyathitaṃ manaḥ || 3 ||

sphurate nayanaṃ savyaṃ bāhuśca hṛdayaṃ ca me |

dṛṣṭvā lakṣmaṇa dūre tvāṃ sītāvirahitaṃ pathi || 4 ||

evamuktantu saumitrirlakṣmaṇaśśubhalakṣaṇaḥ |

bhūyo duḥkhasamāviṣṭo duḥkhitaṃ rāmamabravīt || 5 ||

na svayaṃ kāmakāreṇa tāṃ tyaktvāhamihāgataḥ |

pracodita stayaivograistvatsakāśamihāgataḥ || 6 ||

āryeṇeva parākruṣṭaṃ hāsīte lakṣmaṇeti ca |

paritrāhīti yadvākyaṃ maithilyāstacchrutiṃ gatam || 7 ||

sā tamārtasvaraṃ śrutvā tava snehena maithilī |

gaccha gaccheti māmāha rudantī bhayavihvalā || 8 ||

pracodyamānena mayā gaccheti bahuśastayā |

pratyuktā maithilī vākyamidaṃ tvatpratyayānvitam || 9 ||

na tatpaśyāmyahaṃ rakṣo yadasya bhayamāvahet |

nirvṛtā bhava nāstyetatkenāpyevamudāhṛtam || 10 ||

vigarhitaṃ ca nīcaṃ ca kathamāryo'bhidhāsyati |

trāhīti vacanaṃ sīte yastrāyetridaśānapi || 11 ||

kiṃ nimittaṃ tu kenāpi bhrāturālambya me svaram |

rākṣaseneritaṃ vākyaṃ trāhi trāhīti śobhane || 12 ||

visvaraṃ vyāhṛtaṃ vākyaṃ lakṣmaṇa trāhi māmiti |

na bhavatyā vyathā kāryā kunārījanasevitā || 13 ||

alaṃ vaiklabyamālambya svasthā bhava nirutsukā |

na so'sti triṣu lokeṣu pumānvai rāghavaṃ raṇe || 14 ||

jāto vā jāyamāno vā saṃyuge yaḥ parājayet |

na jayyo rāghavo yuddhe devaiśśakrapurogamaiḥ || 15 ||

evamuktā tu vaidehī parimohitacetanā |

uvācāśrūṇi muñcantī dāruṇaṃ māmidaṃ vacaḥ || 16 ||

bhāvo mayi tavātyarthaṃ pāpa eva niveśitaḥ |

vinaṣṭe bhrātari prāptuṃ na ca tvaṃ māmavāpsyasi || 17 ||

saṅketādbharatena tvaṃ rāmaṃ samanugacchasi |

krośantaṃ hi yathātyarthaṃ naivamabhyavapadyase || 18 ||

ripuḥ pracchannacārī tvaṃ madarthamanugacchasi |

rāghavasyāntaraprepsustathainaṃ nābhipadyase || 19 ||

evamukto hi vaidehyā saṃrabdho raktalocanaḥ |

krodhātprasphuramāṇoṣṭha āśramādabhinirgataḥ || 20 ||

evaṃ bruvāṇaṃ saumitriṃ rāmassantāpamohitaḥ |

abravīdduṣkṛtaṃ saumya tāṃ vinā yattvamāgataḥ || 21 ||

jānannapi samarthaṃ māṃ rakṣasāṃ vinivāraṇe |

anena krodhavākyena maithilyā nissṛto bhavān || 22 ||

na hi te parituṣyāmi tyaktvā yadyāsi maithilīm |

kruddhāyāḥ paruṣaṃ śrutvā tāṃ vihāya tvamāgataḥ || 23 ||

sarvathā tvavinītaṃ te sītayā yatpracoditaḥ |

krodhasya vaśamāpanno nākarośśāsanaṃ mama || 24 ||

asau hi rākṣasaśśete śareṇābhihato mayā |

mṛgarūpeṇa yenāhamāśramādapavāhitaḥ || 25 ||

vikṛṣya cāpaṃ paridhāya sāyakaṃ salīlabāṇena ca tāḍito mayā |

mārgīṃ tanuṃ tyajya sa viklabasvaro babhūva keyūradharassarākṣasaḥ || 26 ||

śarāhatenaiva tadārtayā girā svaraṃ samālambya sudūrasuśravam |

udāhṛtaṃ tadvacanaṃ sudāruṇaṃ tvamāgato yena vihāya maithilīm || 27 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ekonaṣaṣṭitamassargaḥ ||