3.57 Aranyakanda - Saptapanchasha Sargah

ॐ

3.57 અરણ્યકાણ્ડ - સપ્તપઞ્ચાશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અરણ્યકાણ્ડમ્ ।

અથ સપ્તપઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ।

રાક્ષસં મૃગરૂપેણ ચરન્તં કામરૂપિણમ્ ।

નિહત્ય રામો મારીચં તૂર્ણં પથિ ન્યવર્તત ॥ 1 ॥

તસ્ય સન્ત્વરમાણસ્ય દ્રષ્ટુકામસ્ય મૈથિલીમ્ ।

ક્રૂરસ્વનોઽથ ગોમાયુર્વિનનાદાસ્ય પૃષ્ઠતઃ ॥ 2 ॥

સ તસ્ય સ્વરમાજ્ઞાય દારુણં રોમહર્ષણમ્ ।

ચિન્તયામાસ ગોમાયોસ્સ્વરેણ પરિશઙ્કિતઃ ॥ 3 ॥

અશુભં બત મન્યેઽહં ગોમાયુર્વાશ્યતે યથા ।

સ્વસ્તિ સ્યાદપિ વૈદેહ્યા રાક્ષસૈર્ભક્ષણં વિના ॥ 4 ॥

મારીચેન તુ વિજ્ઞાય સ્વરમાલમ્બ્ય મામકમ્ ।

વિક્રુષ્ટં મૃગરૂપેણ લક્ષ્મણશ્શૃણુયાદ્યદિ ॥ 5 ॥

સ સૌમિત્રિસ્સ્વરં શ્રુત્વા તાં ચ હિત્વાચ મૈથિલીમ્ ।

તયેહ પ્રહિતઃ ક્ષિપ્રં મત્સકાશમિહૈષ્યતિ ॥ 6 ॥

રાક્ષસૈસ્સહિતૈર્નૂનં સીતાયા ઈપ્સિતો વધઃ ।

કાઞ્ચનશ્ચ મૃગો ભૂત્વા વ્યપનીયાશ્રમાત્તુ મામ્ ॥ 7 ॥

દૂરં નીત્વા તુ મારીચો રાક્ષસોઽભૂચ્છરા હતઃ ।

હા લક્ષ્મણ હતોઽસ્મીતિ યદ્વાક્યં વ્યાજહાર હ ॥ 8 ॥

અપિ સ્વસ્તિ ભવેત્તાભ્યાં રહિતાભ્યાં મહાવને ।

જનસ્થાનનિમિત્તં હિ કૃતવૈરોઽસ્મિ રાક્ષસૈઃ ॥ 9 ॥

નિમિત્તાનિ ચ ઘોરાણિ દૃશ્યન્તેઽદ્ય બહૂનિ ચ ।

ઇત્યેવં ચિન્તયન્રામશ્શ્રુત્વા ગોમાયુનિસ્સ્વનમ્ ॥ 10 ॥

આત્મનશ્ચાપનયનાન્મૃગરૂપેણ રક્ષસા ।

આજગામ જનસ્થાનં રાઘવઃ પરિશઙ્કિતઃ ॥ 11 ॥

તં દીનમનસો દીનમાસેદુર્મૃગપક્ષિણઃ ।

સવ્યં કૃત્વા મહાત્માનં ઘોરાંશ્ચ સસૃજુસ્સ્વરાન્ ॥ 12 ॥

તાનિ દૃષ્ટ્વા નિમિત્તાનિ મહાઘોરાણિ રાઘવઃ ।

ન્યવર્તતાથ ત્વરિતો જવેનાશ્રમમાત્મનઃ ॥ 13 ॥

સીતાં સ તુ વરારોહાં લક્ષ્મણં ચ મહાબલમ્ ।

આજગામ જનસ્થાનં ચિન્તયન્નેવ રાઘવઃ ॥ 14 ॥

તતો લક્ષ્મણમાયાન્તં દદર્શ વિગતપ્રભમ્ ।

તતોઽવિદૂરે રામેણ સમીયાય સ લક્ષ્મણઃ ॥ 15 ॥

વિષણ્ણસ્સુવિષણ્ણેન દુઃખિતો દુઃખભાગિના ।

સઞ્જગર્હેઽથ તં ભ્રાતા જ્યેષ્ઠો લક્ષ્મણમાગતમ્ ॥ 16 ॥

વિહાય સીતાં વિજને વને રાક્ષસસેવિતે ।

ગૃહીત્વા ચ કરં સવ્યં લક્ષ્મણં રઘુનન્દનઃ ॥ 17 ॥

ઉવાચ મધુરોદર્કમિદં પરુષમાર્તિમત્ ।

અહો લક્ષ્મણ ગર્હ્યં તે કૃતં યસ્ત્વં વિહાય તામ્ ॥ 18 ॥

સીતામિહાઽગતસ્સૌમ્ય કચ્ચિત્સ્વસ્તિ ભવેદિહ ।

ન મેઽસ્તિ સંશયો વીર સર્વથા જનકાત્મજા ॥ 19 ॥

વિનષ્ટા ભક્ષિતા વાપિ રાક્ષસૈર્વનચારિભિઃ ।

અશુભાન્યેવ ભૂયિષ્ઠં યથા પ્રાદુર્ભવન્તિ મે ॥ 20 ॥

અપિ લક્ષ્મણ સીતાયાસ્સામગ્ર્યં પ્રાપ્નુયાવહે ।

જીવન્ત્યાઃ પુરુષવ્યાઘ્ર સુતાયા જનકસ્ય વૈ ॥ 21 ॥

યથા વૈ મૃગસઙ્ઘાશ્ચ ગોમાયુશ્ચૈવ ભૈરવમ્ ।

વાશ્યન્તે શકુનાશ્ચાપિ પ્રદીપ્તામભિતો દિશમ્ ॥ 22 ॥

અપિ સ્વસ્તિ ભવેત્તસ્યા રાજપુત્ર્યા મહાબલ ।

ઇદં હિ રક્ષો મૃગસન્નિકાશં પ્રલોભ્ય માં દૂરમનુપ્રયાન્તમ્ ।

હતં કથઞ્ચિન્મહતા શ્રમેણ સ રાક્ષસોઽભૂન્મ્રિયમાણ એવ ॥ 23 ॥

મનશ્ચ મે દીનમિહાપ્રહૃષ્ટં ચક્ષુશ્ચ સવ્યં કુરુતે વિકારમ્ ।

અસંશયં લક્ષ્મણ નાસ્તિ સીતા હૃતા મૃતા વા પથિ વર્તતે વા ॥ 24 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અરણ્યકાણ્ડે સપ્તપઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha saptapañcāśassargaḥ |

rākṣasaṃ mṛgarūpeṇa carantaṃ kāmarūpiṇam |

nihatya rāmo mārīcaṃ tūrṇaṃ pathi nyavartata || 1 ||

tasya santvaramāṇasya draṣṭukāmasya maithilīm |

krūrasvano'tha gomāyurvinanādāsya pṛṣṭhataḥ || 2 ||

sa tasya svaramājñāya dāruṇaṃ romaharṣaṇam |

cintayāmāsa gomāyossvareṇa pariśaṅkitaḥ || 3 ||

aśubhaṃ bata manye'haṃ gomāyurvāśyate yathā |

svasti syādapi vaidehyā rākṣasairbhakṣaṇaṃ vinā || 4 ||

mārīcena tu vijñāya svaramālambya māmakam |

vikruṣṭaṃ mṛgarūpeṇa lakṣmaṇaśśṛṇuyādyadi || 5 ||

sa saumitrissvaraṃ śrutvā tāṃ ca hitvāca maithilīm |

tayeha prahitaḥ kṣipraṃ matsakāśamihaiṣyati || 6 ||

rākṣasaissahitairnūnaṃ sītāyā īpsito vadhaḥ |

kāñcanaśca mṛgo bhūtvā vyapanīyāśramāttu mām || 7 ||

dūraṃ nītvā tu mārīco rākṣaso'bhūccharā hataḥ |

hā lakṣmaṇa hato'smīti yadvākyaṃ vyājahāra ha || 8 ||

api svasti bhavettābhyāṃ rahitābhyāṃ mahāvane |

janasthānanimittaṃ hi kṛtavairo'smi rākṣasaiḥ || 9 ||

nimittāni ca ghorāṇi dṛśyante'dya bahūni ca |

ityevaṃ cintayanrāmaśśrutvā gomāyunissvanam || 10 ||

ātmanaścāpanayanānmṛgarūpeṇa rakṣasā |

ājagāma janasthānaṃ rāghavaḥ pariśaṅkitaḥ || 11 ||

taṃ dīnamanaso dīnamāsedurmṛgapakṣiṇaḥ |

savyaṃ kṛtvā mahātmānaṃ ghorāṃśca sasṛjussvarān || 12 ||

tāni dṛṣṭvā nimittāni mahāghorāṇi rāghavaḥ |

nyavartatātha tvarito javenāśramamātmanaḥ || 13 ||

sītāṃ sa tu varārohāṃ lakṣmaṇaṃ ca mahābalam |

ājagāma janasthānaṃ cintayanneva rāghavaḥ || 14 ||

tato lakṣmaṇamāyāntaṃ dadarśa vigataprabham |

tato'vidūre rāmeṇa samīyāya sa lakṣmaṇaḥ || 15 ||

viṣaṇṇassuviṣaṇṇena duḥkhito duḥkhabhāginā |

sañjagarhe'tha taṃ bhrātā jyeṣṭho lakṣmaṇamāgatam || 16 ||

vihāya sītāṃ vijane vane rākṣasasevite |

gṛhītvā ca karaṃ savyaṃ lakṣmaṇaṃ raghunandanaḥ || 17 ||

uvāca madhurodarkamidaṃ paruṣamārtimat |

aho lakṣmaṇa garhyaṃ te kṛtaṃ yastvaṃ vihāya tām || 18 ||

sītāmihā'gatassaumya kaccitsvasti bhavediha |

na me'sti saṃśayo vīra sarvathā janakātmajā || 19 ||

vinaṣṭā bhakṣitā vāpi rākṣasairvanacāribhiḥ |

aśubhānyeva bhūyiṣṭhaṃ yathā prādurbhavanti me || 20 ||

api lakṣmaṇa sītāyāssāmagryaṃ prāpnuyāvahe |

jīvantyāḥ puruṣavyāghra sutāyā janakasya vai || 21 ||

yathā vai mṛgasaṅghāśca gomāyuścaiva bhairavam |

vāśyante śakunāścāpi pradīptāmabhito diśam || 22 ||

api svasti bhavettasyā rājaputryā mahābala |

idaṃ hi rakṣo mṛgasannikāśaṃ pralobhya māṃ dūramanuprayāntam |

hataṃ kathañcinmahatā śrameṇa sa rākṣaso'bhūnmriyamāṇa eva || 23 ||

manaśca me dīnamihāprahṛṣṭaṃ cakṣuśca savyaṃ kurute vikāram |

asaṃśayaṃ lakṣmaṇa nāsti sītā hṛtā mṛtā vā pathi vartate vā || 24 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe saptapañcāśassargaḥ ||