3.55 Aranyakanda - Panchapanchasha Sargah

ॐ

3.55 અરણ્યકાણ્ડ - પઞ્ચપઞ્ચાશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અરણ્યકાણ્ડમ્ ।

અથ પઞ્ચપઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ।

સન્દિશ્ય રાક્ષસાન્ઘોરાન્ રાવણોઽષ્ટૌ મહાબલાન્ ।

આત્માનં બુદ્ધિવૈક્લબ્યાત્કૃતકૃત્યમમન્યત ॥ 1 ॥

સ ચિન્તયાનો વૈદેહીં કામબાણસમર્પિતઃ ।

પ્રવિવેશ ગૃહં રમ્યં સીતાં દ્રષ્ટુમભિત્વરન્ ॥ 2 ॥

સ પ્રવિશ્ય તુ તદ્વેશ્મ રાવણો રાક્ષસાધિપઃ ।

અપશ્યદ્રાક્ષસીમધ્યે સીતાં શોકપરાયણામ્ ॥ 3 ॥

અશ્રુપૂર્ણમુખીં દીનાં શોકભારાભિપીડિતામ્ ।

વાયુવેગૈરિવાક્રાન્તાં મજ્જન્તીં નાવમર્ણવે ॥ 4 ॥

મૃગયૂથપરિભ્રષ્ટાં મૃગીં શ્વભિરિવાવૃતામ્ ।

અધોમુખમુખીં સીતામભ્યેત્ય ચ નિશાચરઃ ॥ 5 ॥

તાં તુ શોકપરાં દીનામવશાં રાક્ષસાધિપઃ ।

સ બલાદ્દર્શયામાસ ગૃહં દેવગૃહોપમમ્ ॥ 6 ॥

હર્મ્યપ્રાસાદસમ્બાધં સ્ત્રીસહસ્રનિષેવિતમ્ ।

નાનાપક્ષિગણૈર્જુષ્ટં નાનારત્નસમન્વિતમ્ ॥ 7 ॥

દાન્તકૈસ્તાપનીયૈશ્ચ સ્ફાટિકૈ રાજતૈરપિ ।

વજ્રવૈડૂર્યચિત્રૈશ્ચ સ્તમ્ભૈર્દૃષ્ટિમનોહરૈઃ ॥ 8 ॥

દિવ્યદુન્દુભિનિર્હ્રાદં તપ્તકાઞ્ચનતોરણમ્ ।

સોપાનં કાઞ્ચનં ચિત્રમારુરોહ તયા સહ ॥ 9 ॥

દાન્તકા રાજતાશ્ચૈવ ગવાક્ષાઃ પ્રિયદર્શનાઃ ।

હેમજાલાવતાશ્ચાસન્સ્તત્ર પ્રાસાદપઙ્ક્તયઃ ॥ 10 ॥

સુધામણિવિચિત્રાણિ ભૂમિભાગાનિ સર્વશઃ ।

દશગ્રીવસ્સ્વભવને પ્રાદર્શયત મૈથિલીમ્ ॥ 11 ॥

દીર્ઘિકાઃ પુષ્કરિણ્યશ્ચ નાનાવૃક્ષસમન્વિતાઃ ।

રાવણો દર્શયામાસ સીતાં શોકપરાયણામ્ ॥ 12 ॥

દર્શયિત્વા તુ વૈદેહ્યાઃ કૃત્સ્નં તદ્ભવનોત્તમમ્ ।

ઉવાચ વાક્યં પાપાત્મા સીતાં લોભિતુમિચ્છયા ॥ 13 ॥

દશ રાક્ષસકોટ્યશ્ચ દ્વાવિંશતિરથાપરાઃ ।

તેષાં પ્રભુરહં સીતે સર્વેષાં ભીમકર્મણામ્ ॥ 14 ॥

વર્જયિત્વા જરાવૃદ્ધાન્બાલાંશ્ચ રજનીચરાન્ ।

સહસ્રમેકમેકસ્ય મમ કાર્યપુરસ્સરમ્ ॥ 15 ॥

યદિદં રાજતન્ત્રં મે ત્વયિ સર્વં પ્રતિષ્ઠિતમ્ ।

જીવિતં ચ વિશાલાક્ષિ ત્વં મે પ્રાણૈર્ગરીયસી ॥ 16 ॥

બહૂનાંસ્ત્રીસહસ્રાણાં મમ યોઽસૌ પરિગ્રહઃ ।

તાસાં ત્વમીશ્વરા સીતે મમ ભાર્યા ભવ પ્રિયે ॥ 17 ॥

સાધુ કિં તેઽન્યયા બુદ્ધ્યા રોચયસ્વ વચો મમ ।

ભજસ્વમાભિતપ્તસ્ય પ્રસાદં કર્તુમર્હસિ ॥ 18 ॥

પરિક્ષિપ્તા સમુદ્રેણ લઙ્કેયં શતયોજના ।

નેયં ધર્ષયિતું શક્યા સેન્દ્રૈરપિ સુરાસુરૈઃ ॥ 19 ॥

ન દેવેષુ ન યક્ષેષુ ન ગન્ધર્વેષુ પક્ષિષુ ।

અહં પશ્યામિ લોકેષુ યો મે વીર્યસમો ભવેત્ ॥ 20 ॥

રાજ્યભ્રષ્ટેન દીનેન તાપસેન ગતાયુષા ।

કિં કરિષ્યસિ રામેણ માનુષેણાલ્પતેજસા ॥ 21 ॥

ભજસ્વ સીતે મામેવ ભર્તાહં સદૃશસ્તવ ।

યૌવનં હ્યધ્રુવં ભીરુ રમસ્વેહ મયા સહ ॥ 22 ॥

દર્શને માકૃથા બુદ્ધિં રાઘવસ્ય વરાનને ।

કાસ્ય શક્તિરિહાગન્તુમપિ સીતે મનોરથૈઃ ॥ 23 ॥

ન શક્યો વાયુરાકાશે પાશૈર્બદ્ધું મહાજવઃ ।

દીપ્યમાનસ્ય વાપ્યગ્નેર્ગૃહીતું વિમલાં શિખામ્ ॥ 24 ॥

ત્રયાણામપિ લોકાનાં ન તં પશ્યામિ શોભને ।

વિક્રમેણ નયેદ્યસ્ત્વાં મદ્બાહુપરિપાલિતામ્ ॥ 25 ॥

લઙ્કાયાં સુમહદ્રાજ્યમિદં ત્વમનુપાલય ।

ત્વત્પ્રેષ્યા મદ્વિધાશ્ચૈવ દેવાશ્ચાપિ ચરાચરાઃ ॥ 26 ॥

અભિષેકોદકક્લિન્ના તુષ્ટા ચ રમયસ્વ મામ્ ।

દુષ્કૃતં યત્પરા કર્મ વનવાસેન તદ્ગતમ્ ॥ 27 ॥

યશ્ચ તે સુકૃતો ધર્મસ્તસ્યેહ ફલમાપ્નુહિ ।

ઇહ માલ્યાનિ સર્વાણિ દિવ્યગન્ધાનિ મૈથિલિ ॥ 28 ॥

ભૂષણાનિ ચ મુખ્યાનિ સેવસ્વ ચ મયા સહ ।

પુષ્પકં નામ સુશ્રોણિ ભ્રાતુર્વૈશ્રવણસ્ય મે ॥ 29 ॥

વિમાનં સૂર્યસઙ્કાશં તરસા નિર્જિતં મયા ।

વિશાલં રમણીયં ચ તદ્વિમાનમનુત્તમ્ ॥ 30 ॥

તત્ર સીતે મયા સાર્ધં વિહરસ્વ યથાસુખમ્ ।

વદનં પદ્મસઙ્કાશમમલં ચારુદર્શનમ્ ।

શોકાર્તન્તુ વરારોહે ન ભ્રાજતિ વરાનને ॥ 31 ॥

એવં વદતિ તસ્મિત્સા વસ્ત્રાન્તેન વરાઙ્ગના ।

પિધાયેન્દુનિભં સીતા મુખમશ્રૂણ્યવર્તયત્ ॥ 32 ॥

ધ્યાયન્તીં તામિવાસ્વસ્થાં દીનાં ચિન્તાહતપ્રભામ્ ।

ઉવાચ વચનં પાપો રાવણો રાક્ષસેશ્વરઃ ॥ 33 ॥

અલં વ્રીડેન વૈદેહિ ધર્મલોપકૃતેન ચ ॥ 34 ॥

આર્ષોઽયં દૈવનિષ્યન્દો યસ્ત્વામભિગમિષ્યતિ ।

એતૌ પાદૌ મયા સ્નિગ્ધૌ શિરોભિઃ પરિપીડિતૌ ॥ 35 ॥

પ્રસાદં કુરુ મે ક્ષિપ્રં વશ્યો દાસોઽહમસ્મિતે ।

ઇમાશ્શૂન્ય મયા વાચશ્શુષ્યમાણેન ભાષિતાઃ ॥ 36 ॥

ન ચાપિ રાવણઃ કાઞ્ચિન્મૂર્ધ્ના સ્ત્રીં પ્રણમેત હ ।

એવમુક્ત્વા દશગ્રીવો મૈથિલીં જનકાત્મજામ્ ॥ 37 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અરણ્યકાણ્ડે પઞ્ચપઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha pañcapañcāśassargaḥ |

sandiśya rākṣasānghorān rāvaṇo'ṣṭau mahābalān |

ātmānaṃ buddhivaiklabyātkṛtakṛtyamamanyata || 1 ||

sa cintayāno vaidehīṃ kāmabāṇasamarpitaḥ |

praviveśa gṛhaṃ ramyaṃ sītāṃ draṣṭumabhitvaran || 2 ||

sa praviśya tu tadveśma rāvaṇo rākṣasādhipaḥ |

apaśyadrākṣasīmadhye sītāṃ śokaparāyaṇām || 3 ||

aśrupūrṇamukhīṃ dīnāṃ śokabhārābhipīḍitām |

vāyuvegairivākrāntāṃ majjantīṃ nāvamarṇave || 4 ||

mṛgayūthaparibhraṣṭāṃ mṛgīṃ śvabhirivāvṛtām |

adhomukhamukhīṃ sītāmabhyetya ca niśācaraḥ || 5 ||

tāṃ tu śokaparāṃ dīnāmavaśāṃ rākṣasādhipaḥ |

sa balāddarśayāmāsa gṛhaṃ devagṛhopamam || 6 ||

harmyaprāsādasambādhaṃ strīsahasraniṣevitam |

nānāpakṣigaṇairjuṣṭaṃ nānāratnasamanvitam || 7 ||

dāntakaistāpanīyaiśca sphāṭikai rājatairapi |

vajravaiḍūryacitraiśca stambhairdṛṣṭimanoharaiḥ || 8 ||

divyadundubhinirhrādaṃ taptakāñcanatoraṇam |

sopānaṃ kāñcanaṃ citramāruroha tayā saha || 9 ||

dāntakā rājatāścaiva gavākṣāḥ priyadarśanāḥ |

hemajālāvatāścāsanstatra prāsādapaṅktayaḥ || 10 ||

sudhāmaṇivicitrāṇi bhūmibhāgāni sarvaśaḥ |

daśagrīvassvabhavane prādarśayata maithilīm || 11 ||

dīrghikāḥ puṣkariṇyaśca nānāvṛkṣasamanvitāḥ |

rāvaṇo darśayāmāsa sītāṃ śokaparāyaṇām || 12 ||

darśayitvā tu vaidehyāḥ kṛtsnaṃ tadbhavanottamam |

uvāca vākyaṃ pāpātmā sītāṃ lobhitumicchayā || 13 ||

daśa rākṣasakoṭyaśca dvāviṃśatirathāparāḥ |

teṣāṃ prabhurahaṃ sīte sarveṣāṃ bhīmakarmaṇām || 14 ||

varjayitvā jarāvṛddhānbālāṃśca rajanīcarān |

sahasramekamekasya mama kāryapurassaram || 15 ||

yadidaṃ rājatantraṃ me tvayi sarvaṃ pratiṣṭhitam |

jīvitaṃ ca viśālākṣi tvaṃ me prāṇairgarīyasī || 16 ||

bahūnāṃstrīsahasrāṇāṃ mama yo'sau parigrahaḥ |

tāsāṃ tvamīśvarā sīte mama bhāryā bhava priye || 17 ||

sādhu kiṃ te'nyayā buddhyā rocayasva vaco mama |

bhajasvamābhitaptasya prasādaṃ kartumarhasi || 18 ||

parikṣiptā samudreṇa laṅkeyaṃ śatayojanā |

neyaṃ dharṣayituṃ śakyā sendrairapi surāsuraiḥ || 19 ||

na deveṣu na yakṣeṣu na gandharveṣu pakṣiṣu |

ahaṃ paśyāmi lokeṣu yo me vīryasamo bhavet || 20 ||

rājyabhraṣṭena dīnena tāpasena gatāyuṣā |

kiṃ kariṣyasi rāmeṇa mānuṣeṇālpatejasā || 21 ||

bhajasva sīte māmeva bhartāhaṃ sadṛśastava |

yauvanaṃ hyadhruvaṃ bhīru ramasveha mayā saha || 22 ||

darśane mākṛthā buddhiṃ rāghavasya varānane |

kāsya śaktirihāgantumapi sīte manorathaiḥ || 23 ||

na śakyo vāyurākāśe pāśairbaddhuṃ mahājavaḥ |

dīpyamānasya vāpyagnergṛhītuṃ vimalāṃ śikhām || 24 ||

trayāṇāmapi lokānāṃ na taṃ paśyāmi śobhane |

vikrameṇa nayedyastvāṃ madbāhuparipālitām || 25 ||

laṅkāyāṃ sumahadrājyamidaṃ tvamanupālaya |

tvatpreṣyā madvidhāścaiva devāścāpi carācarāḥ || 26 ||

abhiṣekodakaklinnā tuṣṭā ca ramayasva mām |

duṣkṛtaṃ yatparā karma vanavāsena tadgatam || 27 ||

yaśca te sukṛto dharmastasyeha phalamāpnuhi |

iha mālyāni sarvāṇi divyagandhāni maithili || 28 ||

bhūṣaṇāni ca mukhyāni sevasva ca mayā saha |

puṣpakaṃ nāma suśroṇi bhrāturvaiśravaṇasya me || 29 ||

vimānaṃ sūryasaṅkāśaṃ tarasā nirjitaṃ mayā |

viśālaṃ ramaṇīyaṃ ca tadvimānamanuttam || 30 ||

tatra sīte mayā sārdhaṃ viharasva yathāsukham |

vadanaṃ padmasaṅkāśamamalaṃ cārudarśanam |

śokārtantu varārohe na bhrājati varānane || 31 ||

evaṃ vadati tasmitsā vastrāntena varāṅganā |

pidhāyendunibhaṃ sītā mukhamaśrūṇyavartayat || 32 ||

dhyāyantīṃ tāmivāsvasthāṃ dīnāṃ cintāhataprabhām |

uvāca vacanaṃ pāpo rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ || 33 ||

alaṃ vrīḍena vaidehi dharmalopakṛtena ca || 34 ||

ārṣo'yaṃ daivaniṣyando yastvāmabhigamiṣyati |

etau pādau mayā snigdhau śirobhiḥ paripīḍitau || 35 ||

prasādaṃ kuru me kṣipraṃ vaśyo dāso'hamasmite |

imāśśūnya mayā vācaśśuṣyamāṇena bhāṣitāḥ || 36 ||

na cāpi rāvaṇaḥ kāñcinmūrdhnā strīṃ praṇameta ha |

evamuktvā daśagrīvo maithilīṃ janakātmajām || 37 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe pañcapañcāśassargaḥ ||