3.50 Aranyakanda - Panchasha Sargah

ॐ

3.50 અરણ્યકાણ્ડ - પઞ્ચાશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અરણ્યકાણ્ડમ્ ।

અથ પઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ।

તં શબ્દમવસુપ્તસ્તુ જટાયુરથ શુશ્રુવે ।

નિરીક્ષ્ય રાવણં ક્ષિપ્રં વૈદેહીં ચ દદર્શ સઃ ॥ 1 ॥

તતઃ પર્વતકૂટાભસ્તીક્ષ્ણતુણ્ડઃ ખગોત્તમઃ ।

વનસ્પતિગતશ્શ્રીમાન્વ્યાજહાર શુભાં ગિરમ્ ॥ 2 ॥

દશગ્રીવ સ્થિતો ધર્મે પુરાણે સત્યસંશ્રયઃ ।

જટાયુર્નામ નામ્નાહં ગૃધ્રરાજો મહાબલઃ ॥ 3 ॥

રાજા સર્વસ્ય લોકસ્ય મહેન્દ્રવરુણોપમઃ ।

લોકાનાં ચ હિતે યુક્તો રામો દશરથાત્મજઃ ॥ 4 ॥

તસ્યૈષા લોકનાથસ્ય ધર્મપત્ની યશસ્વિની ।

સીતા નામ વરારોહા યાં ત્વં હર્તુમિહેચ્છસિ ॥ 5 ॥

કથં રાજાસ્થિતો ધર્મે પરદારાન્પરામૃશેત્ ।

રક્ષણીયા વિશેષેણ રાજદારા મહાબલ ॥ 6 ॥

નિવર્તય મતિં નીચાં પરદારાભિમર્શનાત્ ।

ન તત્સમાચરેદ્ધીરો યત્પરોઽસ્ય વિગર્હયેત્ ॥ 7 ॥

યથાત્મનસ્તથાન્યેષાં દારા રક્ષ્યા વિપશ્ચિતા ।

ધર્મમર્થં વા કામં વા શિષ્ટાશ્શાસ્ત્રેષ્વનાગતમ્ ॥ 8 ॥

વ્યવસ્યન્ત્યનુ રાજાનં ધર્મં પૌલસ્ત્યનન્દન ।

રાજા ધર્મસ્ય કામસ્ય દ્રવ્યાણાં ચોત્તમો નિધિઃ ॥ 9 ॥

ધર્મશ્શુભં વા પાપં વા રાજમૂલં પ્રવર્તતે ।

પાપસ્વભાવશ્ચપલઃ કથં ત્વં રક્ષસાં વર ॥ 10 ॥

ઐશ્વર્યમભિસમ્પ્રાપ્તો વિમાનમિવ દુષ્કૃતિઃ ।

કામં સ્વભાવો યો યસ્ય ન શક્યઃ પરિમાર્જિતુમ્ ॥ 11 ॥

ન હિ દુષ્ટાત્મનામાર્યમાવસત્યાલયે ચિરમ્ ।

વિષયે વા પુરે વા તે યદા રામો મહાબલઃ ॥ 12 ॥

નાપરાધ્યતિ ધર્માત્મા કથં તસ્યાપરાધ્યસિ ।

યદિ શૂર્પણખાહેતોર્જનસ્થાનગતઃ ખરઃ ॥ 13 ॥

અતિવૃત્તો હતઃ પૂર્વં રામેણાક્લિષ્ટકર્મણા ।

અત્ર બ્રૂહિ યથાતત્ત્વં કો રામસ્ય વ્યતિક્રમઃ ॥ 14 ॥

યસ્ય ત્વં લોકનાથસ્ય ભાર્યાં હૃત્વા ગમિષ્યસિ ।

ક્ષિપ્રં વિસૃજ વૈદેહીં મા ત્વા ઘોરેણ ચક્ષુષા ॥ 15 ॥

દહેદ્દહનભૂતેન વૃત્રમિન્દ્રાશનિર્યથા ।

સર્પમાશીવિષં બદ્ધ્વા વસ્ત્રાન્તે નાવબુધ્યસે ॥ 16 ॥

ગ્રીવાયાં પ્રતિસક્તં ચ કાલપાશં ન પશ્યસિ ।

સ ભારસ્સૌમ્ય ભર્તવ્યો યો નરં નાવસાદયેત્ ॥ 17 ॥

તદન્નમપિ ભોક્તવ્યં જીર્યતે યદનામયમ્ ।

યત્કૃત્વા ન ભવેદ્ધર્મો ન કીર્તિર્ન યશો ભુવિ ॥ 18 ॥

શરીરસ્ય ભવેત્ખેદઃ કસ્તત્કર્મ સમાચરેત્ ।

ષષ્ટિર્વર્ષસહસ્રાણિ મમ જાતસ્ય રાવણ ॥ 19 ॥

પિતૃપૈતામહં રાજ્યં યથાવદનુતિષ્ઠતઃ ।

વૃદ્ધોઽહં ત્વં યુવા ધન્વી સશરઃ કવચી રથી ॥ 20 ॥

તથાપ્યાદાય વૈદેહીં કુશલી ન ગમિષ્યસિ ।

ન શક્તસ્ત્વં બલાદ્ધર્તું વૈદેહીં મમ પશ્યતઃ ॥ 21 ॥

હેતુભિર્ન્યાયસંસિદ્ધૈદ્ધૃવાં વેદશ્રુતીમિવ ।

યુદ્ધ્યસ્વ યદિ શૂરોઽસિ મુહૂર્તં તિષ્ઠ રાવણ ॥ 22 ॥

શયિષ્યસે હતો ભૂમૌ યથાપૂર્વં ખરસ્તથા ।

અસકૃત્સંયુગે યેન નિહતા દૈત્યદાનવાઃ ॥ 23 ॥

નચિરાચ્ચીરવાસાસ્ત્વાં રામો યુધિ વધિષ્યતિ ।

કિં નુ શક્યં મયા કર્તું ગતૌદૂરં નૃપાત્મજૌ ॥ 24 ॥

ક્ષિપ્રં ત્વં નશ્યસે નીચ તયોર્ભીતો ન સંશયઃ ।

ન હિ મે જીવમાનસ્ય નયિષ્યસિ શુભામિમામ્ ॥ 25 ॥

સીતાં કમલપત્રાક્ષીં રામસ્ય મહિષીં પ્રિયામ્ ।

અવશ્યં તુ મયા કાર્યં પ્રિયં તસ્ય મહાત્મનઃ ॥ 26 ॥

જીવિતેનાપિ રામસ્ય તથા દશરથસ્ય ચ ।

તિષ્ઠ તિષ્ઠ દશગ્રીવ મુહૂર્તં પશ્ય રાવણ ॥ 27 ॥

યુદ્ધાતિથ્યં પ્રદાસ્યામિ યથાપ્રાણં નિશાચર ।

વૃન્તાદિવ ફલં ત્વાં તુ પાતયેયં રથોત્તમાત્ ॥ 28 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અરણ્યકાણ્ડે પઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha pañcāśassargaḥ |

taṃ śabdamavasuptastu jaṭāyuratha śuśruve |

nirīkṣya rāvaṇaṃ kṣipraṃ vaidehīṃ ca dadarśa saḥ || 1 ||

tataḥ parvatakūṭābhastīkṣṇatuṇḍaḥ khagottamaḥ |

vanaspatigataśśrīmānvyājahāra śubhāṃ giram || 2 ||

daśagrīva sthito dharme purāṇe satyasaṃśrayaḥ |

jaṭāyurnāma nāmnāhaṃ gṛdhrarājo mahābalaḥ || 3 ||

rājā sarvasya lokasya mahendravaruṇopamaḥ |

lokānāṃ ca hite yukto rāmo daśarathātmajaḥ || 4 ||

tasyaiṣā lokanāthasya dharmapatnī yaśasvinī |

sītā nāma varārohā yāṃ tvaṃ hartumihecchasi || 5 ||

kathaṃ rājāsthito dharme paradārānparāmṛśet |

rakṣaṇīyā viśeṣeṇa rājadārā mahābala || 6 ||

nivartaya matiṃ nīcāṃ paradārābhimarśanāt |

na tatsamācareddhīro yatparo'sya vigarhayet || 7 ||

yathātmanastathānyeṣāṃ dārā rakṣyā vipaścitā |

dharmamarthaṃ vā kāmaṃ vā śiṣṭāśśāstreṣvanāgatam || 8 ||

vyavasyantyanu rājānaṃ dharmaṃ paulastyanandana |

rājā dharmasya kāmasya dravyāṇāṃ cottamo nidhiḥ || 9 ||

dharmaśśubhaṃ vā pāpaṃ vā rājamūlaṃ pravartate |

pāpasvabhāvaścapalaḥ kathaṃ tvaṃ rakṣasāṃ vara || 10 ||

aiśvaryamabhisamprāpto vimānamiva duṣkṛtiḥ |

kāmaṃ svabhāvo yo yasya na śakyaḥ parimārjitum || 11 ||

na hi duṣṭātmanāmāryamāvasatyālaye ciram |

viṣaye vā pure vā te yadā rāmo mahābalaḥ || 12 ||

nāparādhyati dharmātmā kathaṃ tasyāparādhyasi |

yadi śūrpaṇakhāhetorjanasthānagataḥ kharaḥ || 13 ||

ativṛtto hataḥ pūrvaṃ rāmeṇākliṣṭakarmaṇā |

atra brūhi yathātattvaṃ ko rāmasya vyatikramaḥ || 14 ||

yasya tvaṃ lokanāthasya bhāryāṃ hṛtvā gamiṣyasi |

kṣipraṃ visṛja vaidehīṃ mā tvā ghoreṇa cakṣuṣā || 15 ||

daheddahanabhūtena vṛtramindrāśaniryathā |

sarpamāśīviṣaṃ baddhvā vastrānte nāvabudhyase || 16 ||

grīvāyāṃ pratisaktaṃ ca kālapāśaṃ na paśyasi |

sa bhārassaumya bhartavyo yo naraṃ nāvasādayet || 17 ||

tadannamapi bhoktavyaṃ jīryate yadanāmayam |

yatkṛtvā na bhaveddharmo na kīrtirna yaśo bhuvi || 18 ||

śarīrasya bhavetkhedaḥ kastatkarma samācaret |

ṣaṣṭirvarṣasahasrāṇi mama jātasya rāvaṇa || 19 ||

pitṛpaitāmahaṃ rājyaṃ yathāvadanutiṣṭhataḥ |

vṛddho'haṃ tvaṃ yuvā dhanvī saśaraḥ kavacī rathī || 20 ||

tathāpyādāya vaidehīṃ kuśalī na gamiṣyasi |

na śaktastvaṃ balāddhartuṃ vaidehīṃ mama paśyataḥ || 21 ||

hetubhirnyāyasaṃsiddhaiddhṛvāṃ vedaśrutīmiva |

yuddhyasva yadi śūro'si muhūrtaṃ tiṣṭha rāvaṇa || 22 ||

śayiṣyase hato bhūmau yathāpūrvaṃ kharastathā |

asakṛtsaṃyuge yena nihatā daityadānavāḥ || 23 ||

nacirāccīravāsāstvāṃ rāmo yudhi vadhiṣyati |

kiṃ nu śakyaṃ mayā kartuṃ gataudūraṃ nṛpātmajau || 24 ||

kṣipraṃ tvaṃ naśyase nīca tayorbhīto na saṃśayaḥ |

na hi me jīvamānasya nayiṣyasi śubhāmimām || 25 ||

sītāṃ kamalapatrākṣīṃ rāmasya mahiṣīṃ priyām |

avaśyaṃ tu mayā kāryaṃ priyaṃ tasya mahātmanaḥ || 26 ||

jīvitenāpi rāmasya tathā daśarathasya ca |

tiṣṭha tiṣṭha daśagrīva muhūrtaṃ paśya rāvaṇa || 27 ||

yuddhātithyaṃ pradāsyāmi yathāprāṇaṃ niśācara |

vṛntādiva phalaṃ tvāṃ tu pātayeyaṃ rathottamāt || 28 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe pañcāśassargaḥ ||