3.5 Aranyakanda - Panchama Sargah

ॐ

3.5 અરણ્યકાણ્ડ - પઞ્ચમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અરણ્યકાણ્ડમ્ ।

અથ પઞ્ચમસ્સર્ગઃ ।

હત્વા તુ તં ભીમબલં વિરાધં રાક્ષસં વને ।

તતસ્સીતાં પરિષ્વજ્ય સમાશ્વાસ્ય ચ વીર્યવાન્ ॥ 1 ॥

અબ્રવીલ્લક્ષ્મણં રામો ભ્રાતરં દીપ્તતેજસમ્ ।

કષ્ટં વનમિદં દુર્ગં ન ચ સ્મ વનગોચરાઃ ॥ 2 ॥

અભિગચ્છામહે શીઘ્રં શરભઙ્ગં તપોધનમ્ ।

આશ્રમં શરભઙ્ગસ્ય રાઘવોઽભિજગામ હ ॥ 3 ॥

તસ્ય દેવપ્રભાવસ્ય તપસા ભાવિતાત્મનઃ ।

સમીપે શરભઙ્ગસ્ય દદર્શ મહદદ્ભુતમ્ ॥ 4 ॥

વિભ્રાજમાનં વપુષા સૂર્યવૈશ્વાનરોપમમ્ ।

અવરુહ્યરથોત્સઙ્ગાદાકાશે વિબુધાનુગમ ॥ 5 ॥

અસંસ્પૃશન્તં વસુધાં દદર્શ વિબુધેશ્વરમ્ ।

સુપ્રભાભરણં દેવં વિરજોઽમ્બરધારિણમ્ ॥ 6 ॥

તદ્વિધૈરેવ બહુભિઃ પૂજ્યમાનં મહાત્મભિઃ ।

હરિભિર્વાજિભિર્યુક્તમન્તરિક્ષગતં રથમ્ ॥ 7 ॥

દદર્શાદૂરતસ્તસ્ય તરુણાદિત્યસન્નિભમ્ ।

પાણ્ડુરાભ્રઘનપ્રખ્યં ચન્દ્રમણ્ડલસન્નિભમ્ ॥ 8 ॥

અપશ્યદ્વિમલં છત્રં ચિત્રમાલ્યોપશોભિતમ્ ।

ચામરવ્યજને ચાગ્ર્યે રુક્મદણ્ડે મહાધને ॥ 9 ॥

ગૃહીતે વરનારીભ્યાં ધૂયમાને ચ મૂર્ધનિ ।

ગન્ધર્વામરસિદ્ધાશ્ચ બહવઃ પરમર્ષયઃ ॥ 10 ॥

અન્તરિક્ષગતં દેવં વાગ્ભિરગ્ય્રાભિરીડિરે ।

સહ સમ્ભાષમાણે તુ શરભઙ્ગેન વાસવે ॥ 11 ॥

દૃષ્ટ્વા શતક્રતું તત્ર રામો લક્ષ્મણમબ્રવીત્ ।

રામોઽથ રથમુદ્દિશ્ય લક્ષ્મણાયપ્રદર્શયન્ ॥ 12 ॥

અર્ચિષ્મન્તં શ્રિયા જુષ્ટમદ્ભુતં પશ્ય લક્ષ્મણ ।

પ્રતપન્તમિવાદિત્યમન્તરિક્ષગતં રથમ્ ॥ 13 ॥

યે હયાઃ પુરુહૂતસ્ય પુરા શક્રસ્ય નશ્શ્રુતાઃ ।

અન્તરિક્ષગતા દિવ્યાસ્ત ઇમે હરયો ધ્રુવમ્ ॥ 14 ॥

ઇમે ચ પુરુષવ્યાઘ્રા યે તિષ્ઠ્ન્ત્યભિતો રથમ્ ।

શતં શતં કુણ્ડલિનો યુવાનઃ ખઙ્ગપાણયઃ ॥ 15 ॥

વિસ્તીર્ણવિપુલોરસ્કાઃ પરિઘાયતબાહવઃ ।

શોણાંશુવસનાસ્સર્વે વ્યાધ્રા ઇવ દુરાસદાઃ ॥ 16 ॥

ઉરોદેશેષુ સર્વેષાં હારા જ્વલનસન્નિભાઃ ।

રૂપં બિભ્રતિ સૌમિત્રે પઞ્ચવિંશતિવાર્ષિકમ્ ॥ 17 ॥

એતદ્દિ કિલ દેવાનાં વયો ભવતિ નિત્યદા ।

યથેમે પુરુષવ્યાઘ્રા દૃશ્યન્તે પ્રિયદર્શનાઃ ॥ 18 ॥

ઇહૈવ સહ વૈદેહ્યા મુહૂર્તં તિષ્ઠ લક્ષ્મણ ।

યાવજ્જાનામ્યહં વ્યક્તં ક એષ દ્યુતિમાન્રથે ॥ 19 ॥

તમેવમુક્ત્વા સૌમિત્રિમિહૈવ સ્થીયતામિતિ ।

અભિચક્રામ કાકુત્સ્થ શ્શરભઙ્ગાશ્રમં પ્રતિ ॥ 20 ॥

તતસ્સમભિગચ્છન્તં પ્રેક્ષ્ય રામં શચીપતિઃ ।

શરભઙ્ગમનુપ્રાપ્ય વિવિક્ત ઇદમબ્રવીત્ ॥ 21 ॥

ઇહોપયાત્યસૌ રામો યાવન્માં નાભિભાષતે ।

નિષ્ઠાં નયતુ તાવત્તુ તતો મા દ્રષ્ટુમર્હતિ ॥ 22 ॥

જિતવન્તં કૃતાર્થં હિ તદાહમચિરાદિમમ્ ।

કર્મ હ્યનેન કર્તવ્યં મહદન્યૈસ્સુદુષ્કરમ્ ॥ 23 ॥

ઇતિ વજ્રી તમામન્ત્ર્ય માનયિત્વા ચ તાપસમ્ ।

રથેન હયયુક્તેન યયૌ દિવમરિન્દમઃ ॥ 24 ॥

પ્રયાતે તુ સહસ્રાક્ષે રાઘવસ્સપરિચ્છદઃ ।

અગ્નિહોત્રમુપાસીનં શરભઙ્ગમુપાગમત્ ॥ 25 ॥

તસ્ય પાદૌ ચ સઙ્ગૃહ્ય રામસ્સીતા ચ લક્ષ્મણઃ ।

નિષેદુસ્સમનુજ્ઞાતા લબ્ધવાસા નિમન્ત્રિતાઃ ॥ 26 ॥

તતશ્શક્રોપયાનં તુ પર્યપૃચ્છત્સ રાઘવઃ ।

શરભઙ્ગશ્ચ તત્સર્યં રાઘવાય ન્યવેદયત્ ॥ 27 ॥

મામેષ વરદો રામ બ્રહ્મલોકં નિનીષતિ ।

જિતમુગ્રેણ તપસા દુષ્પ્રાપમકૃતાત્મભિઃ ॥ 28 ॥

અહં જ્ઞાત્વા નરવ્યાઘ્ર વર્તમાનમદૂરતઃ ।

બ્રહ્મલોકં ન ગચ્છામિ ત્વામદૃષ્ટ્વા પ્રિયાતિથિમ્ ॥ 29 ॥

ત્વયાઽહં પુરુષવ્યાઘ્ર ધાર્મિકેણ મહાત્મના ।

સમાગમ્ય ગમિષ્યામિ ત્રિદિવં દેવસેવિતમ્ ॥ 30 ॥

અક્ષયા નરશાર્દૂલ મયા લોકા જિતાશ્શુભા ।

બ્રાહ્મ્યાશ્ચ નાકપૃષ્ઠ્યાશ્ચ પ્રતિગૃહ્ણીષ્વ મામકાન્ ॥ 31 ॥

એવમુક્તો નરવ્યાઘ્રસ્સર્વશાસ્ત્ર વિશારદઃ ।

ઋષિણા શરભઙ્ગેણ રાઘવો વાક્યમબ્રવીત્ ॥ 32 ॥

અહમેવાહરિષ્યામિ સર્વાંલ્લોકાન્મહામુને ।

આવાસં ત્વહમિચ્છામિ પ્રદિષ્ટમિહ કાનને ॥ 33 ॥

રાઘવેણૈવમુક્તસ્તુ શક્રતુલ્યબલેન વૈ ।

શરભઙ્ગો મહાપ્રાજ્ઞઃ પુનરેવાબ્રવીદ્વચઃ ॥ 34 ॥

ઇહ રામ મહાતેજાસ્સુતીક્ષ્ણો નામ ધાર્મિકઃ ।

વસત્યરણ્યે ધર્માત્મા સ તે શ્રેયો વિધાસ્યતિ ॥ 35 ॥

સુતીક્ષ્ણમભિગચ્છ ત્વં શુચૌ દેશે તપસ્વિનમ્ ।

રમણીયે વનોદ્દેશે સ તે વાસં વિધાસ્યતિ ॥ 36 ॥

ઇમાં મન્દાકિનીં રામ પ્રતિસ્રોતામનુવ્રજ ।

નદીં પુષ્પોડુપવહાં તતસ્તત્ર ગમિષ્યસિ ॥ 37 ॥

એષ પન્થા નરવ્યાઘ્ર મુહૂર્તં પશ્ય તાત મામ્ ।

યાવજ્જહામિ ગાત્રાણિ જીર્ણાં ત્વચમિવોરગઃ ॥ 38 ॥

તતોઽગ્નિં સ સમાધાય હુત્વા ચાજ્યેન મન્ત્રવિત્ ।

શરભઙ્ગો મહાતેજાઃ પ્રવિવેશ હુતાશનમ્ ॥ 39 ॥

તસ્ય રોમાણિ કેશાંશ્ચ તદા વહ્નિર્મહાત્મનઃ ।

જીર્ણાં ત્વચં તથાઽસ્થીનિ યચ્ચ માંસં સશોણિતમ્ ॥ 40 ॥

સ ચ પાવકસઙ્કાશઃ કુમારસ્સમપદ્યત ।

ઉત્થાયાગ્નિચયાત્તસ્માચ્છરભઙ્ગો વ્યરોચત ॥ 41 ॥

સ લોકાનાહિતાગ્નીનામૃષીણાં ચ મહાત્મનામ્ ।

દેવાનાં ચ વ્યતિક્રમ્ય બ્રહ્મલોકં વ્યરોહત ॥ 42 ॥

સ પુણ્યકર્મા ભુવને દ્વિજર્ષભઃ પિતામહં સાનુચરં દદર્શ હ ।

પિતામહશ્ચાપિ સમીક્ષ્ય તં દ્વિજં નનન્દ સુસ્વાગતમિત્યુવાચ હ ॥ 43 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અરણ્યકાણ્ડે પઞ્ચમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha pañcamassargaḥ |

hatvā tu taṃ bhīmabalaṃ virādhaṃ rākṣasaṃ vane |

tatassītāṃ pariṣvajya samāśvāsya ca vīryavān || 1 ||

abravīllakṣmaṇaṃ rāmo bhrātaraṃ dīptatejasam |

kaṣṭaṃ vanamidaṃ durgaṃ na ca sma vanagocarāḥ || 2 ||

abhigacchāmahe śīghraṃ śarabhaṅgaṃ tapodhanam |

āśramaṃ śarabhaṅgasya rāghavo'bhijagāma ha || 3 ||

tasya devaprabhāvasya tapasā bhāvitātmanaḥ |

samīpe śarabhaṅgasya dadarśa mahadadbhutam || 4 ||

vibhrājamānaṃ vapuṣā sūryavaiśvānaropamam |

avaruhyarathotsaṅgādākāśe vibudhānugama || 5 ||

asaṃspṛśantaṃ vasudhāṃ dadarśa vibudheśvaram |

suprabhābharaṇaṃ devaṃ virajo'mbaradhāriṇam || 6 ||

tadvidhaireva bahubhiḥ pūjyamānaṃ mahātmabhiḥ |

haribhirvājibhiryuktamantarikṣagataṃ ratham || 7 ||

dadarśādūratastasya taruṇādityasannibham |

pāṇḍurābhraghanaprakhyaṃ candramaṇḍalasannibham || 8 ||

apaśyadvimalaṃ chatraṃ citramālyopaśobhitam |

cāmaravyajane cāgrye rukmadaṇḍe mahādhane || 9 ||

gṛhīte varanārībhyāṃ dhūyamāne ca mūrdhani |

gandharvāmarasiddhāśca bahavaḥ paramarṣayaḥ || 10 ||

antarikṣagataṃ devaṃ vāgbhiragyrābhirīḍire |

saha sambhāṣamāṇe tu śarabhaṅgena vāsave || 11 ||

dṛṣṭvā śatakratuṃ tatra rāmo lakṣmaṇamabravīt |

rāmo'tha rathamuddiśya lakṣmaṇāyapradarśayan || 12 ||

arciṣmantaṃ śriyā juṣṭamadbhutaṃ paśya lakṣmaṇa |

pratapantamivādityamantarikṣagataṃ ratham || 13 ||

ye hayāḥ puruhūtasya purā śakrasya naśśrutāḥ |

antarikṣagatā divyāsta ime harayo dhruvam || 14 ||

ime ca puruṣavyāghrā ye tiṣṭhntyabhito ratham |

śataṃ śataṃ kuṇḍalino yuvānaḥ khaṅgapāṇayaḥ || 15 ||

vistīrṇavipuloraskāḥ parighāyatabāhavaḥ |

śoṇāṃśuvasanāssarve vyādhrā iva durāsadāḥ || 16 ||

urodeśeṣu sarveṣāṃ hārā jvalanasannibhāḥ |

rūpaṃ bibhrati saumitre pañcaviṃśativārṣikam || 17 ||

etaddi kila devānāṃ vayo bhavati nityadā |

yatheme puruṣavyāghrā dṛśyante priyadarśanāḥ || 18 ||

ihaiva saha vaidehyā muhūrtaṃ tiṣṭha lakṣmaṇa |

yāvajjānāmyahaṃ vyaktaṃ ka eṣa dyutimānrathe || 19 ||

tamevamuktvā saumitrimihaiva sthīyatāmiti |

abhicakrāma kākutstha śśarabhaṅgāśramaṃ prati || 20 ||

tatassamabhigacchantaṃ prekṣya rāmaṃ śacīpatiḥ |

śarabhaṅgamanuprāpya vivikta idamabravīt || 21 ||

ihopayātyasau rāmo yāvanmāṃ nābhibhāṣate |

niṣṭhāṃ nayatu tāvattu tato mā draṣṭumarhati || 22 ||

jitavantaṃ kṛtārthaṃ hi tadāhamacirādimam |

karma hyanena kartavyaṃ mahadanyaissuduṣkaram || 23 ||

iti vajrī tamāmantrya mānayitvā ca tāpasam |

rathena hayayuktena yayau divamarindamaḥ || 24 ||

prayāte tu sahasrākṣe rāghavassaparicchadaḥ |

agnihotramupāsīnaṃ śarabhaṅgamupāgamat || 25 ||

tasya pādau ca saṅgṛhya rāmassītā ca lakṣmaṇaḥ |

niṣedussamanujñātā labdhavāsā nimantritāḥ || 26 ||

tataśśakropayānaṃ tu paryapṛcchatsa rāghavaḥ |

śarabhaṅgaśca tatsaryaṃ rāghavāya nyavedayat || 27 ||

māmeṣa varado rāma brahmalokaṃ ninīṣati |

jitamugreṇa tapasā duṣprāpamakṛtātmabhiḥ || 28 ||

ahaṃ jñātvā naravyāghra vartamānamadūrataḥ |

brahmalokaṃ na gacchāmi tvāmadṛṣṭvā priyātithim || 29 ||

tvayā'haṃ puruṣavyāghra dhārmikeṇa mahātmanā |

samāgamya gamiṣyāmi tridivaṃ devasevitam || 30 ||

akṣayā naraśārdūla mayā lokā jitāśśubhā |

brāhmyāśca nākapṛṣṭhyāśca pratigṛhṇīṣva māmakān || 31 ||

evamukto naravyāghrassarvaśāstra viśāradaḥ |

ṛṣiṇā śarabhaṅgeṇa rāghavo vākyamabravīt || 32 ||

ahamevāhariṣyāmi sarvāṃllokānmahāmune |

āvāsaṃ tvahamicchāmi pradiṣṭamiha kānane || 33 ||

rāghaveṇaivamuktastu śakratulyabalena vai |

śarabhaṅgo mahāprājñaḥ punarevābravīdvacaḥ || 34 ||

iha rāma mahātejāssutīkṣṇo nāma dhārmikaḥ |

vasatyaraṇye dharmātmā sa te śreyo vidhāsyati || 35 ||

sutīkṣṇamabhigaccha tvaṃ śucau deśe tapasvinam |

ramaṇīye vanoddeśe sa te vāsaṃ vidhāsyati || 36 ||

imāṃ mandākinīṃ rāma pratisrotāmanuvraja |

nadīṃ puṣpoḍupavahāṃ tatastatra gamiṣyasi || 37 ||

eṣa panthā naravyāghra muhūrtaṃ paśya tāta mām |

yāvajjahāmi gātrāṇi jīrṇāṃ tvacamivoragaḥ || 38 ||

tato'gniṃ sa samādhāya hutvā cājyena mantravit |

śarabhaṅgo mahātejāḥ praviveśa hutāśanam || 39 ||

tasya romāṇi keśāṃśca tadā vahnirmahātmanaḥ |

jīrṇāṃ tvacaṃ tathā'sthīni yacca māṃsaṃ saśoṇitam || 40 ||

sa ca pāvakasaṅkāśaḥ kumārassamapadyata |

utthāyāgnicayāttasmāccharabhaṅgo vyarocata || 41 ||

sa lokānāhitāgnīnāmṛṣīṇāṃ ca mahātmanām |

devānāṃ ca vyatikramya brahmalokaṃ vyarohata || 42 ||

sa puṇyakarmā bhuvane dvijarṣabhaḥ pitāmahaṃ sānucaraṃ dadarśa ha |

pitāmahaścāpi samīkṣya taṃ dvijaṃ nananda susvāgatamityuvāca ha || 43 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe pañcamassargaḥ ||