3.40 Aranyakanda - Chatvarimsha Sargah

ॐ

3.40 અરણ્યકાણ્ડ - ચત્વારિંશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અરણ્યકાણ્ડમ્ ।

અથ ચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ।

મારીચેન તુ તદ્વાક્યં ક્ષમં યુક્તં ચ નિશાચરઃ ।

ઉક્તો ન પ્રતિજગ્રાહ મર્તુકામ ઇવૌષધમ્ ॥ 1 ॥

તં પથ્યહિતવક્તારં મારીચં રાક્ષસાધિપઃ ।

અબ્રવીત્પરુષં વાક્યમયુક્તં કાલચોદિતઃ ॥ 2 ॥

યત્કિલૈતદયુક્તાર્થં મારીચ મયિ કથ્યતે ।

વાક્યં નિષ્ફલમત્યર્થમુપ્તં બીજમિવોષરે ॥ 3 ॥

ત્વદ્વાક્યૈર્ન તુ માં શક્યં ભેત્તું રામસ્ય સંયુગે ।

પાપશીલસ્ય મૂર્ખસ્ય માનુષસ્ય વિશેષતઃ ॥ 4 ॥

યસ્ત્યક્ત્વા સુહૃદો રાજ્યં માતરં પિતરં તથા ।

સ્ત્રીવાક્યં પ્રાકૃતં શ્રુત્વા વનમેકપદે ગતઃ ॥ 5 ॥

અવશ્યન્તુ મયા તસ્ય સંયુગે ખરઘાતિનઃ ।

પ્રાણૈઃ પ્રિયતરા સીતા હર્તવ્યા તવ સન્નિધૌ ॥ 6 ॥

એવં મે નિશ્ચિતા બુદ્ધિર્હૃદિ મારીચ વર્તતે ।

ન વ્યાવર્તયિતું શક્યા સેન્દ્રૈરપિ સુરાસુરૈઃ ॥ 7 ॥

દોષં ગુણં વા સમ્પૃષ્ટસ્ત્વમેવં વક્તુમર્હસિ ।

અપાયં વાપ્યુપાયં વા કાર્યસ્યાસ્ય વિનિશ્ચયે ॥ 8 ॥

સમ્પૃષ્ટેન તુ વક્તવ્યં સચિવેન વિપશ્ચિતા ।

ઉદ્યતાઞ્જલિના રાજ્ઞે ય ઇચ્છેદ્ભૂતિમાત્મનઃ ॥ 9 ॥

વાક્યમપ્રિતકૂલં તુ મૃદુપૂર્વં હિતં શુભમ્ ।

ઉપચારેણ યુક્તં ચ વક્તવ્યો વસુધાધિપઃ ॥ 10 ॥

સાવમર્દં તુ યદ્વાક્યં મારીચ હિતમુચ્યતે ।

નાભિનન્દતિ તદ્રાજા માનાર્હો માનવર્જિતમ્ ॥ 11 ॥

પઞ્ચ રૂપાણિ રાજાનો ધારયન્ત્યમિતૌજસઃ ।

અગ્નેરિન્દ્રસ્ય સોમસ્ય વરુણસ્ય યમસ્ય ચ ॥ 12 ॥

ઔષ્ણ્યં તથા વિક્રમં ચ સૌમ્યં દણ્ડં પ્રસન્નતામ્ ।

ધારયન્તિ મહાત્માનો રાજાનઃ ક્ષણદાચર ॥ 13 ॥

તસ્માત્સર્વાસ્વવસ્થાસુ માન્યાઃ પૂજ્યાશ્ચ પાર્થિવાઃ ।

ત્વં તુ ધર્મમવિજ્ઞાય કેવલં મોહમાસ્થિતઃ ।

અભ્યાગતં માં દૌરાત્મ્યાત્પરુષં વક્તુમિચ્છસિ ॥ 14 ॥

ગુણદોષૌ ન પૃચ્છામિ ક્ષમં ચાત્મનિ રાક્ષસ ।

મયોક્તં તવ ચૈતાવત્સમ્પ્રત્યમિતવિક્રમઃ ॥ 15 ॥

અસ્મિંસ્તુ ત્વં મહાકૃત્યે સાહાય્યં કર્તુમર્હસિ ।

શૃણુ તત્કર્મ સાહાય્યે યત્કાર્યં વચનાન્મમ ॥ 16 ॥

સૌવર્ણસ્ત્વં મૃગો ભૂત્વા ચિત્રો રજતબિન્દુભિઃ ।

આશ્રમે તસ્ય રામસ્ય સીતાયાઃ પ્રમુખે ચર ॥ 17 ॥

સૌવર્ણસ્ત્વં મૃગો ભૂત્વા ચિત્રો રજતબિન્દુભિઃ ।

આશ્રમે તસ્ય રામસ્ય સીતાયાઃ પ્રમુખે ચર ।

પ્રલોભયિત્વા વૈદેહીં યથેષ્ટં ગન્તુમર્હસિ ॥ 18 ॥

ત્વાં તુ માયામૃગં દૃષ્ટ્વા કાઞ્ચનં જાતવિસ્મયા ।

આનયૈનમિતિ ક્ષિપ્રં રામં વક્ષ્યતિ મૈથિલી ॥ 19 ॥

અપક્રાન્તે તુ કાકુત્સ્થે દૂરં યાત્વાપ્યુદાહર ।

હા સીતે લક્ષ્મણેત્યેવં રામવાક્યાનુરૂપકમ્ ॥ 20 ॥

તચ્છ્રુત્વા રામપદવીં સીતયા ચ પ્રચોદિતઃ ।

અનુગચ્છતિ સમ્ભ્રાન્તઃ સૌમિત્રિરપિ સૌહૃદાત્ ॥ 21 ॥

અપક્રાન્તે ચ કાકુત્સ્થે લક્ષ્મણે ચ યથાસુખમ્ ।

આનયિષ્યામિ વૈદેહીં સહસ્રાક્ષશ્શચીમિવ ॥ 22 ॥

એવં કૃત્વા ત્વિદં કાર્યં યથેષ્ટં ગચ્છ રાક્ષસ ।

રાજ્યસ્યાર્ધં પ્રયચ્છામિ મારીચ તવ સુવ્રત ॥ 23 ॥

ગચ્છ સૌમ્ય શિવં માર્ગં કાર્યસ્યાસ્ય વિવૃદ્ધયે ।

અહં ત્વાનુગમિષ્યામિ સરથો દણ્ડકાવનમ્ ॥ 24 ॥

પ્રાપ્ય સીતામયુદ્ધેન વઞ્ચયિત્વા તુ રાઘવમ્ ।

લઙ્કાં પ્રતિગમિષ્યામિ કૃતકાર્યસ્સહ ત્વયા ॥ 25 ॥

ન ચેત્કરોષિ મારીચ હન્મિ ત્વામહમદ્ય વૈ ।

એતત્કાર્યમવશ્યં મે બલાદપિ કરિષ્યસિ ।

રાજ્ઞો હિ પ્રતિકૂલસ્થો ન જાતુ સુખમેધતે ॥ 26 ॥

આસાદ્ય તં જીવિતસંશયસ્તે મૃત્યુર્ધ્રુવો હ્યદ્ય મયા વિરુધ્ય ।

એતદ્યથાવત્પ્રતિગૃહ્ય બુદ્ધ્યા યદત્ર પથ્યં કુરુ તત્તથા ત્વમ્ ॥ 27 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અરણ્યકાણ્ડે ચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha catvāriṃśassargaḥ |

mārīcena tu tadvākyaṃ kṣamaṃ yuktaṃ ca niśācaraḥ |

ukto na pratijagrāha martukāma ivauṣadham || 1 ||

taṃ pathyahitavaktāraṃ mārīcaṃ rākṣasādhipaḥ |

abravītparuṣaṃ vākyamayuktaṃ kālacoditaḥ || 2 ||

yatkilaitadayuktārthaṃ mārīca mayi kathyate |

vākyaṃ niṣphalamatyarthamuptaṃ bījamivoṣare || 3 ||

tvadvākyairna tu māṃ śakyaṃ bhettuṃ rāmasya saṃyuge |

pāpaśīlasya mūrkhasya mānuṣasya viśeṣataḥ || 4 ||

yastyaktvā suhṛdo rājyaṃ mātaraṃ pitaraṃ tathā |

strīvākyaṃ prākṛtaṃ śrutvā vanamekapade gataḥ || 5 ||

avaśyantu mayā tasya saṃyuge kharaghātinaḥ |

prāṇaiḥ priyatarā sītā hartavyā tava sannidhau || 6 ||

evaṃ me niścitā buddhirhṛdi mārīca vartate |

na vyāvartayituṃ śakyā sendrairapi surāsuraiḥ || 7 ||

doṣaṃ guṇaṃ vā sampṛṣṭastvamevaṃ vaktumarhasi |

apāyaṃ vāpyupāyaṃ vā kāryasyāsya viniścaye || 8 ||

sampṛṣṭena tu vaktavyaṃ sacivena vipaścitā |

udyatāñjalinā rājñe ya icchedbhūtimātmanaḥ || 9 ||

vākyamapritakūlaṃ tu mṛdupūrvaṃ hitaṃ śubham |

upacāreṇa yuktaṃ ca vaktavyo vasudhādhipaḥ || 10 ||

sāvamardaṃ tu yadvākyaṃ mārīca hitamucyate |

nābhinandati tadrājā mānārho mānavarjitam || 11 ||

pañca rūpāṇi rājāno dhārayantyamitaujasaḥ |

agnerindrasya somasya varuṇasya yamasya ca || 12 ||

auṣṇyaṃ tathā vikramaṃ ca saumyaṃ daṇḍaṃ prasannatām |

dhārayanti mahātmāno rājānaḥ kṣaṇadācara || 13 ||

tasmātsarvāsvavasthāsu mānyāḥ pūjyāśca pārthivāḥ |

tvaṃ tu dharmamavijñāya kevalaṃ mohamāsthitaḥ |

abhyāgataṃ māṃ daurātmyātparuṣaṃ vaktumicchasi || 14 ||

guṇadoṣau na pṛcchāmi kṣamaṃ cātmani rākṣasa |

mayoktaṃ tava caitāvatsampratyamitavikramaḥ || 15 ||

asmiṃstu tvaṃ mahākṛtye sāhāyyaṃ kartumarhasi |

śṛṇu tatkarma sāhāyye yatkāryaṃ vacanānmama || 16 ||

sauvarṇastvaṃ mṛgo bhūtvā citro rajatabindubhiḥ |

āśrame tasya rāmasya sītāyāḥ pramukhe cara || 17 ||

sauvarṇastvaṃ mṛgo bhūtvā citro rajatabindubhiḥ |

āśrame tasya rāmasya sītāyāḥ pramukhe cara |

pralobhayitvā vaidehīṃ yatheṣṭaṃ gantumarhasi || 18 ||

tvāṃ tu māyāmṛgaṃ dṛṣṭvā kāñcanaṃ jātavismayā |

ānayainamiti kṣipraṃ rāmaṃ vakṣyati maithilī || 19 ||

apakrānte tu kākutsthe dūraṃ yātvāpyudāhara |

hā sīte lakṣmaṇetyevaṃ rāmavākyānurūpakam || 20 ||

tacchrutvā rāmapadavīṃ sītayā ca pracoditaḥ |

anugacchati sambhrāntaḥ saumitrirapi sauhṛdāt || 21 ||

apakrānte ca kākutsthe lakṣmaṇe ca yathāsukham |

ānayiṣyāmi vaidehīṃ sahasrākṣaśśacīmiva || 22 ||

evaṃ kṛtvā tvidaṃ kāryaṃ yatheṣṭaṃ gaccha rākṣasa |

rājyasyārdhaṃ prayacchāmi mārīca tava suvrata || 23 ||

gaccha saumya śivaṃ mārgaṃ kāryasyāsya vivṛddhaye |

ahaṃ tvānugamiṣyāmi saratho daṇḍakāvanam || 24 ||

prāpya sītāmayuddhena vañcayitvā tu rāghavam |

laṅkāṃ pratigamiṣyāmi kṛtakāryassaha tvayā || 25 ||

na cetkaroṣi mārīca hanmi tvāmahamadya vai |

etatkāryamavaśyaṃ me balādapi kariṣyasi |

rājño hi pratikūlastho na jātu sukhamedhate || 26 ||

āsādya taṃ jīvitasaṃśayaste mṛtyurdhruvo hyadya mayā virudhya |

etadyathāvatpratigṛhya buddhyā yadatra pathyaṃ kuru tattathā tvam || 27 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe catvāriṃśassargaḥ ||