3.37 Aranyakanda - Saptatrimsha Sargah

ॐ

3.37 અરણ્યકાણ્ડ - સપ્તત્રિંશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અરણ્યકાણ્ડમ્ ।

અથ સપ્તત્રિંશસ્સર્ગઃ ।

તચ્છૃત્વા રાક્ષસેન્દ્રસ્ય વાક્યં વાક્યવિશારદઃ ।

પ્રત્યુવાચ મહાપ્રાજ્ઞો મારીચો રાક્ષસેશ્વરમ્ ॥ 1 ॥

સુલભાઃ પુરુષા રાજન્સતતં પ્રિયવાદિનઃ ।

અપ્રિયસ્ય તુ પથ્યસ્ય વક્તા શ્રોતા ચ દુર્લભઃ ॥ 2 ॥

ન નૂનં બુધ્યસે રામં મહાવીર્યં ગુણોન્નતમ્ ।

અયુક્તચારશ્ચપલો મહેન્દ્રવરુણોપમમ્ ॥ 3 ॥

અપિ સ્વસ્તિ ભવેત્તાત સર્વેષાં ભુવિ રક્ષસામ્ ।

અપિ રામો નાસઙ્ક્રુદ્ધઃ કુર્યાલ્લોકમરાક્ષસમ્ ॥ 4 ॥

અપિ તે જીવિતાન્તાય નોત્પન્ના જનકાત્મજા ।

અપિ સીતાનિમિત્તં ચ ન ભવેદ્વ્યસનં મમ ॥ 5 ॥

અપિ ત્વામીશ્વરં પ્રાપ્ય કામવૃત્તં નિરઙ્કુશમ્ ।

ન વિનશ્યેત્પુરી લઙ્કા ત્વયા સહ સરાક્ષસા ॥ 6 ॥

ત્વદ્વિધઃ કામવૃત્તો હિ દુશ્શીલઃ પાપમન્ત્રિતઃ ।

આત્માનં સ્વજનં રાષ્ટ્રં સ રાજા હન્તિ દુર્મતિઃ ॥ 7 ॥

ન ચ પિત્રા પરિત્યક્તો નામર્યાદઃ કથઞ્ચન ।

ન લુબ્ધો ન ચ દુશ્શીલો ન ચ ક્ષત્રિયપાંસનઃ ॥ 8 ॥

ન ચ ધર્મગુણૈર્હીનઃ કૌસલ્યાનન્દવર્ધનઃ ।

ન તીક્ષ્ણો ન ચ ભૂતાનાં સર્વેષામહિતે રતઃ ॥ 9 ॥

વઞ્ચિતં પિતરં દૃષ્ટ્વા કૈકેય્યા સત્યવાદિનમ્ ।

કરિષ્યામીતિ ધર્માત્મા તાત પ્રવ્રજિતો વનમ્ ॥ 10 ॥

કૈકેય્યાઃ પ્રિયકામાર્થં પિતુર્દશરથસ્ય ચ ।

હિત્વા રાજ્યં ચ ભોગાંશ્ચ પ્રવિષ્ટો દણ્ડકાવનમ્ ॥ 11 ॥

ન રામઃ કર્કશસ્તાત નાવિદ્વાન્નાજિતેન્દ્રિયઃ ।

અનૃતં દુશ્શ્રુતં ચૈવ નૈવ ત્વં વક્તુમર્હસિ ॥ 12 ॥

રામો વિગ્રહવાન્ ધર્મસ્સાધુસ્સત્યપરાક્રમઃ ।

રાજા સર્વસ્ય લોકસ્ય દેવાનાં મઘવાનિવ ॥ 13 ॥

કથં ત્વં તસ્ય વૈદેહીં રક્ષિતાં સ્વેન તેજસા ।

ઇચ્છસિ પ્રસભં હર્તું પ્રભામિવ વિવસ્વતઃ ॥ 14 ॥

શરાર્ચિષમાધૃષ્યં ચાપખઙ્ગેન્ધનં રણે ।

રામાગ્નિં સહસા દીપ્તં ન પ્રવેષ્ટું ત્વમર્હસિ ॥ 15 ॥

ધનુર્વ્યાદિતદીપ્તાસ્યં શરાર્ચિષમમર્ષણમ્ ।

ચાપબાણધરં તીક્ષ્ણં શત્રુસૈન્યપ્રહારિણમ્ ॥ 16 ॥

રાજ્યં સુખં ચ સન્ત્યજ્ય જીવિતં ચેષ્ટમાત્મનઃ ।

નાત્યાસાદયિતું તાત રામાન્તકમિહાર્હસિ ॥ 17 ॥

અપ્રમેયં હિ તત્તેજો યસ્ય સા જનકાત્મજા ।

ન ત્વં સમર્થસ્તાં હર્તું રામચાપાશ્રયં વને ॥ 18 ॥

તસ્ય સા નરસિંહસ્ય સિંહોરસ્કસ્ય ભામિની ।

પ્રાણેભ્યોઽપિ પ્રિયતરા ભાર્યા નિત્યમનુવ્રતા ॥ 19 ॥

ન સા ધર્ષયિતું શક્યા મૈથિલ્યોજસ્વિનઃ પ્રિયા ।

દીપ્તસ્યેવ હુતાશસ્ય શિખા સીતા સુમધ્યમા ॥ 20 ॥

કિમુદ્યમમિમં વ્યર્થં કૃત્વા તે રાક્ષસાધિપ ।

દૃષ્ટશ્ચેત્વં રણે તેન તદન્તં તવ જીવિતમ્ ॥ 21 ॥

જીવિતં ચ સુખં ચૈવ રાજ્યં ચૈવ સુદુર્લભમ્ ।

યદીચ્છસિ ચિરં ભોક્તું મા કૃથા રામવિપ્રિયમ્ ॥ 22 ॥

સ સર્વૈસ્સચિવૈસ્સાર્ધં વિભીષણપુરોગમૈઃ ।

મન્ત્રયિત્વા તુ ધર્મિષ્ઠૈઃ કૃત્વા નિશ્ચયમાત્મનઃ ॥ 23 ॥

દોષાણાં ચ ગુણાનાં ચ સમ્પ્રધાર્ય બલાબલમ્ ।

આત્મનશ્ચ બલં જ્ઞાત્વા રાઘવસ્ય ચ તત્વતઃ ॥ 24 ॥

હિતાહિતં વિનિશ્ચિત્ય ક્ષમં ત્વં કર્તુમર્હસિ ।

અહં તુ મન્યે તવ ન ક્ષમં રણે સમાગમં કોસલરાજસૂનુના ।

ઇદં હિ ભૂયશ્શૃણુ વાક્યમુત્તમં ક્ષમં ચ યુક્તં ચ નિશાચરેશ્વર ॥ 25 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અરણ્યકાણ્ડે સપ્તત્રિંશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha saptatriṃśassargaḥ |

tacchṛtvā rākṣasendrasya vākyaṃ vākyaviśāradaḥ |

pratyuvāca mahāprājño mārīco rākṣaseśvaram || 1 ||

sulabhāḥ puruṣā rājansatataṃ priyavādinaḥ |

apriyasya tu pathyasya vaktā śrotā ca durlabhaḥ || 2 ||

na nūnaṃ budhyase rāmaṃ mahāvīryaṃ guṇonnatam |

ayuktacāraścapalo mahendravaruṇopamam || 3 ||

api svasti bhavettāta sarveṣāṃ bhuvi rakṣasām |

api rāmo nāsaṅkruddhaḥ kuryāllokamarākṣasam || 4 ||

api te jīvitāntāya notpannā janakātmajā |

api sītānimittaṃ ca na bhavedvyasanaṃ mama || 5 ||

api tvāmīśvaraṃ prāpya kāmavṛttaṃ niraṅkuśam |

na vinaśyetpurī laṅkā tvayā saha sarākṣasā || 6 ||

tvadvidhaḥ kāmavṛtto hi duśśīlaḥ pāpamantritaḥ |

ātmānaṃ svajanaṃ rāṣṭraṃ sa rājā hanti durmatiḥ || 7 ||

na ca pitrā parityakto nāmaryādaḥ kathañcana |

na lubdho na ca duśśīlo na ca kṣatriyapāṃsanaḥ || 8 ||

na ca dharmaguṇairhīnaḥ kausalyānandavardhanaḥ |

na tīkṣṇo na ca bhūtānāṃ sarveṣāmahite rataḥ || 9 ||

vañcitaṃ pitaraṃ dṛṣṭvā kaikeyyā satyavādinam |

kariṣyāmīti dharmātmā tāta pravrajito vanam || 10 ||

kaikeyyāḥ priyakāmārthaṃ piturdaśarathasya ca |

hitvā rājyaṃ ca bhogāṃśca praviṣṭo daṇḍakāvanam || 11 ||

na rāmaḥ karkaśastāta nāvidvānnājitendriyaḥ |

anṛtaṃ duśśrutaṃ caiva naiva tvaṃ vaktumarhasi || 12 ||

rāmo vigrahavān dharmassādhussatyaparākramaḥ |

rājā sarvasya lokasya devānāṃ maghavāniva || 13 ||

kathaṃ tvaṃ tasya vaidehīṃ rakṣitāṃ svena tejasā |

icchasi prasabhaṃ hartuṃ prabhāmiva vivasvataḥ || 14 ||

śarārciṣamādhṛṣyaṃ cāpakhaṅgendhanaṃ raṇe |

rāmāgniṃ sahasā dīptaṃ na praveṣṭuṃ tvamarhasi || 15 ||

dhanurvyāditadīptāsyaṃ śarārciṣamamarṣaṇam |

cāpabāṇadharaṃ tīkṣṇaṃ śatrusainyaprahāriṇam || 16 ||

rājyaṃ sukhaṃ ca santyajya jīvitaṃ ceṣṭamātmanaḥ |

nātyāsādayituṃ tāta rāmāntakamihārhasi || 17 ||

aprameyaṃ hi tattejo yasya sā janakātmajā |

na tvaṃ samarthastāṃ hartuṃ rāmacāpāśrayaṃ vane || 18 ||

tasya sā narasiṃhasya siṃhoraskasya bhāminī |

prāṇebhyo'pi priyatarā bhāryā nityamanuvratā || 19 ||

na sā dharṣayituṃ śakyā maithilyojasvinaḥ priyā |

dīptasyeva hutāśasya śikhā sītā sumadhyamā || 20 ||

kimudyamamimaṃ vyarthaṃ kṛtvā te rākṣasādhipa |

dṛṣṭaścetvaṃ raṇe tena tadantaṃ tava jīvitam || 21 ||

jīvitaṃ ca sukhaṃ caiva rājyaṃ caiva sudurlabham |

yadīcchasi ciraṃ bhoktuṃ mā kṛthā rāmavipriyam || 22 ||

sa sarvaissacivaissārdhaṃ vibhīṣaṇapurogamaiḥ |

mantrayitvā tu dharmiṣṭhaiḥ kṛtvā niścayamātmanaḥ || 23 ||

doṣāṇāṃ ca guṇānāṃ ca sampradhārya balābalam |

ātmanaśca balaṃ jñātvā rāghavasya ca tatvataḥ || 24 ||

hitāhitaṃ viniścitya kṣamaṃ tvaṃ kartumarhasi |

ahaṃ tu manye tava na kṣamaṃ raṇe samāgamaṃ kosalarājasūnunā |

idaṃ hi bhūyaśśṛṇu vākyamuttamaṃ kṣamaṃ ca yuktaṃ ca niśācareśvara || 25 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe saptatriṃśassargaḥ ||