3.35 Aranyakanda - Panchatrimsha Sargah

ॐ

3.35 અરણ્યકાણ્ડ - પઞ્ચત્રિંશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અરણ્યકાણ્ડમ્ ।

અથ પઞ્ચત્રિંશસ્સર્ગઃ ।

તતશ્શૂર્પણખાવાક્યં તચ્છ્રુત્વા રોમહર્ષણમ્ ।

સચિવાનભ્યનુજ્ઞાય કાર્યં બુદ્ધ્વા જગામ હ ॥ 1 ॥

તત્કાર્યમનુગમ્યાથ યથાવદુપલભ્ય ચ ।

દોષાણાં ચ ગુણાનાં ચ સમ્પ્રધાર્ય બલાબલમ્ ॥ 2 ॥

ઇતિ કર્તવ્યમિત્યેવ કૃત્વા નિશ્ચયમાત્મનઃ ।

સ્થિરબુદ્ધિસ્તતો રમ્યાં યાનશાલાં જગામ હ ॥ 3 ॥

યાનશાલાં તતો ગત્વા પ્રચ્છન્નો રાક્ષસાધિપઃ ।

સૂતં સઞ્ચોદયામાસ રથસ્સંયોજ્યતામિતિ ॥ 4 ॥

એવમુક્તઃ ક્ષેણેનૈવ સારથિર્લઘુવિક્રમઃ ।

રથં સંયોજયામાસ તસ્યાભિમતમુત્તમમ્ ॥ 5 ॥

કાઞ્ચનં રથમાસ્થાય કામગં રત્નભૂષિતમ્ ।

પિશાચવદનૈર્યુક્તં ખરૈઃ કાઞ્ચનભૂષણૈઃ ॥ 6 ॥

મેઘપ્રતિમનાદેન સ તેન ધનદાનુજઃ ।

રાક્ષસાધિપતિશ્શ્રીમાન્યયૌ નદનદીપતિમ્ ॥ 7 ॥

સ શ્વેતવાલવ્યજનઃ શ્વેતચ્છત્રો દશાનનઃ ।

સ્નિગ્ધવૈદૂર્યસઙ્કાશ સ્તપ્તકાઞ્ચનકુણ્ડલઃ ॥ 8 ॥

વિંશદ્ભુજો દશગ્રીવો દર્શનીયપરિચ્છદઃ ।

ત્રિદશારિર્મુનીન્દ્રઘ્નો દશશીર્ષ ઇવાદ્રિરાટ્ ॥ 9 ॥

કામગં રથમાસ્થાય શુશુભે રાક્ષસેશ્વરઃ ।

વિદ્યુન્મણ્ડલવાન્મેઘસ્સબલાક ઇવામ્બરે ॥ 10 ॥

સ શૈલં સાગરાનૂપં વીર્યવાનવલોકયન્ ।

નાનાપુષ્પફલૈર્વૃક્ષૈરનુકીર્ણં સહસ્રશઃ ॥ 11 ॥

શીતમઙ્ગલતોયાભિઃ પદ્મિનીભિસ્સમન્તતઃ ।

વિશાલૈરાશ્રમપદૈર્વેદિમદ્ભિસ્સમાવૃતમ્ ॥ 12 ॥

કદલ્યાઢકિસમ્બાધં નારિકેલોપશોભિતમ્ ।

સાલૈસ્તાલૈસ્તમાલૈશ્ચ પુષ્પિતૈસ્તરુભિર્વૃતમ્ ॥ 13 ॥

નાગૈસ્સુપર્ણૈર્ગન્ધૈર્વૈઃ કિન્નરૈશ્ચ સહસ્રશઃ ।

અજૈર્વૈખાનસૈર્માષૈર્વાલખિલ્યૈર્મરીચિપૈઃ ॥ 14 ॥

અત્યન્તનિયતાહારૈશ્શોભિતં પરમર્ષિભિઃ ।

જિતકામૈશ્ચ સિદ્ધૈશ્ચ ચારણૈરુપશોભિતમ્ ॥ 15 ॥

દિવ્યાભરણમાલ્યાભિર્દિવ્યરૂપાભિરાવૃતમ્ ।

ક્રીડારતિવિધિજ્ઞાભિરપ્સરોભિસ્સહસ્રશઃ ॥ 16 ॥

સેવિતં દેવપન્તીભિશ્શ્રીમતીભિશ્શ્રિયાઽઽવૃતમ્ ।

દેવદાનવસઙ્ઘૈશ્ચ ચરિતં ત્વમૃતાશિભિઃ ॥ 17 ॥

હંસક્રૌઞ્ચપ્લવાકીર્ણં સારસૈસ્સમ્પ્રણાદિતમ્ ।

વૈઢૂર્યપ્રસ્તરં રમ્યં સ્નિગ્ધં સાગરતેજસા ॥ 18 ॥

પાણ્ડુરાણિ વિશાલાનિ દિવ્યમાલ્યયુતાનિ ચ ।

તૂર્યગીતાભિજુષ્ટાનિ વિમાનાનિ સમન્તતઃ ॥ 19 ॥

તપસા જિતલોકાનાં કામગાન્યભિસમ્પતન્ ।

ગન્ધર્વાપ્સરસશ્ચૈવ દદર્શ ધનદાનુજઃ ॥ 20 ॥

નિર્યાસરસમૂલાનાં ચન્દનાનાં સહસ્રશઃ ।

વનાનિ પશ્યન્સૌમ્યાનિ ઘ્રાણતૃપ્તિકરાણિ ચ ॥ 21 ॥

અગરૂણાં ચ મુખ્યાનાં વનાન્યુપવનાનિ ચ ।

તક્કોલાનાં ચ જાત્યાનાં ફલાનાં ચ સુગન્ધિનામ્ ॥ 22 ॥

પુષ્પાણિ ચ તમાલસ્ય ગુલ્માનિ મરિચસ્ય ચ ।

મુક્તાનાં ચ સમૂહાનિ શુષ્યમાણાનિ તીરતઃ ॥ 23 ॥

શઙ્ખાનાં પ્રસરં ચૈવ પ્રવાલનિચયં તથા ।

કાઞ્ચનાનિ ચ શૈલાનિ રાજતાનિ ચ સર્વશઃ ॥ 24 ॥

પ્રસ્રવાણિ મનોજ્ઞાનિ પ્રસન્નાનિ હ્રદાનિ ચ ।

ધનધાન્યોપપન્નાનિ સ્ત્રીરત્નૈશ્શોભિતાનિ ચ ॥ 25 ॥

હસ્ત્યશ્વરથગાઢાનિ નગરાણ્યવલોકયન્ ।

તં સમં સર્વતસ્નિગ્ધં મૃદુસંસ્પર્શમારુતમ્ ।

અનૂપં સિન્ધુરાજસ્ય દદર્શ ત્રિદિવોપમમ્ ॥ 26 ॥

તત્રાપશ્યત્સ મેઘાભં ન્યગ્રોધમૃષિભિર્વૃતમ્ ॥ 27 ॥

સમન્તાદ્યસ્ય તાશ્શાખાશ્શતયોજનમાયતાઃ ।

યસ્ય હસ્તિનમાદાય મહાકાયં ચ કચ્છપમ્ ॥ 28 ॥

ભક્ષાર્થં ગરુડશ્શાખામાજગામ મહાબલઃ ।

તસ્ય તાં સહસા શાખાં ભારેણ પતગોત્તમઃ ॥ 29 ॥

સુપર્ણઃ પર્ણબહુલાં બભઞ્જ ચ મહાબલઃ ।

તત્ર વૈખાનસા માષા વાલખિલ્યા મરીચિપાઃ ॥ 30 ॥

અજા બભૂવુર્ધૂમ્રાશ્ચ સઙ્ગતાઃ પરમર્ષયઃ ।

તેષાં દયાર્થં ગરુડસ્તાં શાખાં શતયોજનામ્ ॥ 31 ॥

જગામાદાય વેગેન તૌ ચોભૌ ગજકચ્છપૌ ।

એકપાદેન ધર્માત્મા ભક્ષયિત્વા તદામિષમ્ ॥ 32 ॥

નિષાદવિષયં હત્વા શાખયા પતગોત્તમઃ ।

પ્રહર્ષમતુલં લેભે મોક્ષયિત્વા મહામુનીન્ ॥ 33 ॥

સ તેનૈવ પ્રહર્ષેણ દ્વિગુણીકૃતવિક્રમઃ ।

અમૃતાનયનાર્થં વૈ ચકાર મતિમાન્મતિમ્ ॥ 34 ॥

અયોજાલાનિ નિર્મથ્ય ભિત્વા રત્નમયં ગૃહમ્ ।

મહેન્દ્રભવનાદ્ગુપ્તમાજહારામૃતં તતઃ ॥ 35 ॥

તં મહર્ષિગણૈર્જુષ્ટં સુપર્ણકૃતલક્ષણમ્ ।

નામ્ના સુભદ્રં ન્યગ્રોધં દદર્શ ધનદાનુજઃ ॥ 36 ॥

તં તુ ગત્વા પરં પારં સમુદ્રસ્ય નદીપતેઃ ।

દદર્શાશ્રમમેકાન્તે રમ્યે પુણ્યે વનાન્તરે ॥ 37 ॥

તત્ર કૃષ્ણાજિનધરં જટાવલ્કલધારિણમ્ ।

દદર્શ નિયતાહારં મારીચં નામ રાક્ષસામ્ ॥ 38 ॥

સ રાવણસ્સમાગમ્ય વિધિવત્તેન રક્ષસા ।

મારીચેનાર્ચિતો રાજા સર્વકામૈરમાનુષૈઃ ॥ 39 ॥

તં સ્વયં પૂજયિત્વા તુ ભોજનેનોદકેન ચ ।

અર્થોપહિતયા વાચા મારીચો વાક્યમબ્રવીત્ ॥ 40 ॥

કચ્ચિત્સુકુશલં રાજન્લઙ્કાયાં રાક્ષસેશ્વર ।

કેનાર્થેન પુનસ્ત્વં વૈ તૂર્ણમેવમિહાગતઃ ॥ 41 ॥

એવમુક્તો મહાતેજા મારીચેન સ રાવણઃ ।

તતઃ પશ્ચાદિદં વાક્યમબ્રવીદ્વાક્યકોવિદઃ ॥ 42 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અરણ્યકાણ્ડે પઞ્ચત્રિંશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha pañcatriṃśassargaḥ |

tataśśūrpaṇakhāvākyaṃ tacchrutvā romaharṣaṇam |

sacivānabhyanujñāya kāryaṃ buddhvā jagāma ha || 1 ||

tatkāryamanugamyātha yathāvadupalabhya ca |

doṣāṇāṃ ca guṇānāṃ ca sampradhārya balābalam || 2 ||

iti kartavyamityeva kṛtvā niścayamātmanaḥ |

sthirabuddhistato ramyāṃ yānaśālāṃ jagāma ha || 3 ||

yānaśālāṃ tato gatvā pracchanno rākṣasādhipaḥ |

sūtaṃ sañcodayāmāsa rathassaṃyojyatāmiti || 4 ||

evamuktaḥ kṣeṇenaiva sārathirlaghuvikramaḥ |

rathaṃ saṃyojayāmāsa tasyābhimatamuttamam || 5 ||

kāñcanaṃ rathamāsthāya kāmagaṃ ratnabhūṣitam |

piśācavadanairyuktaṃ kharaiḥ kāñcanabhūṣaṇaiḥ || 6 ||

meghapratimanādena sa tena dhanadānujaḥ |

rākṣasādhipatiśśrīmānyayau nadanadīpatim || 7 ||

sa śvetavālavyajanaḥ śvetacchatro daśānanaḥ |

snigdhavaidūryasaṅkāśa staptakāñcanakuṇḍalaḥ || 8 ||

viṃśadbhujo daśagrīvo darśanīyaparicchadaḥ |

tridaśārirmunīndraghno daśaśīrṣa ivādrirāṭ || 9 ||

kāmagaṃ rathamāsthāya śuśubhe rākṣaseśvaraḥ |

vidyunmaṇḍalavānmeghassabalāka ivāmbare || 10 ||

sa śailaṃ sāgarānūpaṃ vīryavānavalokayan |

nānāpuṣpaphalairvṛkṣairanukīrṇaṃ sahasraśaḥ || 11 ||

śītamaṅgalatoyābhiḥ padminībhissamantataḥ |

viśālairāśramapadairvedimadbhissamāvṛtam || 12 ||

kadalyāḍhakisambādhaṃ nārikelopaśobhitam |

sālaistālaistamālaiśca puṣpitaistarubhirvṛtam || 13 ||

nāgaissuparṇairgandhairvaiḥ kinnaraiśca sahasraśaḥ |

ajairvaikhānasairmāṣairvālakhilyairmarīcipaiḥ || 14 ||

atyantaniyatāhāraiśśobhitaṃ paramarṣibhiḥ |

jitakāmaiśca siddhaiśca cāraṇairupaśobhitam || 15 ||

divyābharaṇamālyābhirdivyarūpābhirāvṛtam |

krīḍāratividhijñābhirapsarobhissahasraśaḥ || 16 ||

sevitaṃ devapantībhiśśrīmatībhiśśriyā''vṛtam |

devadānavasaṅghaiśca caritaṃ tvamṛtāśibhiḥ || 17 ||

haṃsakrauñcaplavākīrṇaṃ sārasaissampraṇāditam |

vaiḍhūryaprastaraṃ ramyaṃ snigdhaṃ sāgaratejasā || 18 ||

pāṇḍurāṇi viśālāni divyamālyayutāni ca |

tūryagītābhijuṣṭāni vimānāni samantataḥ || 19 ||

tapasā jitalokānāṃ kāmagānyabhisampatan |

gandharvāpsarasaścaiva dadarśa dhanadānujaḥ || 20 ||

niryāsarasamūlānāṃ candanānāṃ sahasraśaḥ |

vanāni paśyansaumyāni ghrāṇatṛptikarāṇi ca || 21 ||

agarūṇāṃ ca mukhyānāṃ vanānyupavanāni ca |

takkolānāṃ ca jātyānāṃ phalānāṃ ca sugandhinām || 22 ||

puṣpāṇi ca tamālasya gulmāni maricasya ca |

muktānāṃ ca samūhāni śuṣyamāṇāni tīrataḥ || 23 ||

śaṅkhānāṃ prasaraṃ caiva pravālanicayaṃ tathā |

kāñcanāni ca śailāni rājatāni ca sarvaśaḥ || 24 ||

prasravāṇi manojñāni prasannāni hradāni ca |

dhanadhānyopapannāni strīratnaiśśobhitāni ca || 25 ||

hastyaśvarathagāḍhāni nagarāṇyavalokayan |

taṃ samaṃ sarvatasnigdhaṃ mṛdusaṃsparśamārutam |

anūpaṃ sindhurājasya dadarśa tridivopamam || 26 ||

tatrāpaśyatsa meghābhaṃ nyagrodhamṛṣibhirvṛtam || 27 ||

samantādyasya tāśśākhāśśatayojanamāyatāḥ |

yasya hastinamādāya mahākāyaṃ ca kacchapam || 28 ||

bhakṣārthaṃ garuḍaśśākhāmājagāma mahābalaḥ |

tasya tāṃ sahasā śākhāṃ bhāreṇa patagottamaḥ || 29 ||

suparṇaḥ parṇabahulāṃ babhañja ca mahābalaḥ |

tatra vaikhānasā māṣā vālakhilyā marīcipāḥ || 30 ||

ajā babhūvurdhūmrāśca saṅgatāḥ paramarṣayaḥ |

teṣāṃ dayārthaṃ garuḍastāṃ śākhāṃ śatayojanām || 31 ||

jagāmādāya vegena tau cobhau gajakacchapau |

ekapādena dharmātmā bhakṣayitvā tadāmiṣam || 32 ||

niṣādaviṣayaṃ hatvā śākhayā patagottamaḥ |

praharṣamatulaṃ lebhe mokṣayitvā mahāmunīn || 33 ||

sa tenaiva praharṣeṇa dviguṇīkṛtavikramaḥ |

amṛtānayanārthaṃ vai cakāra matimānmatim || 34 ||

ayojālāni nirmathya bhitvā ratnamayaṃ gṛham |

mahendrabhavanādguptamājahārāmṛtaṃ tataḥ || 35 ||

taṃ maharṣigaṇairjuṣṭaṃ suparṇakṛtalakṣaṇam |

nāmnā subhadraṃ nyagrodhaṃ dadarśa dhanadānujaḥ || 36 ||

taṃ tu gatvā paraṃ pāraṃ samudrasya nadīpateḥ |

dadarśāśramamekānte ramye puṇye vanāntare || 37 ||

tatra kṛṣṇājinadharaṃ jaṭāvalkaladhāriṇam |

dadarśa niyatāhāraṃ mārīcaṃ nāma rākṣasām || 38 ||

sa rāvaṇassamāgamya vidhivattena rakṣasā |

mārīcenārcito rājā sarvakāmairamānuṣaiḥ || 39 ||

taṃ svayaṃ pūjayitvā tu bhojanenodakena ca |

arthopahitayā vācā mārīco vākyamabravīt || 40 ||

kaccitsukuśalaṃ rājanlaṅkāyāṃ rākṣaseśvara |

kenārthena punastvaṃ vai tūrṇamevamihāgataḥ || 41 ||

evamukto mahātejā mārīcena sa rāvaṇaḥ |

tataḥ paścādidaṃ vākyamabravīdvākyakovidaḥ || 42 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe pañcatriṃśassargaḥ ||