3.3 Aranyakanda - Tritiya Sargah

ॐ

3.3 અરણ્યકાણ્ડ - તૃતીય સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અરણ્યકાણ્ડમ્ ।

અથ તૃતીયસ્સર્ગઃ ।

ઇત્યુક્ત્વા લક્ષ્મણશ્શ્રીમાન્વિરાધે પ્રહસન્નિવ ।

કોભવાન્વનમભ્યેત્ય ચરિષ્યસિ યથાસુખમ્ ॥ 1 ॥

અથોવાચ પુનર્વાક્યં વિરાધઃ પૂરયન્વનમ્ ।

પૃચ્છતો મમ હિ બ્રૂતં કૌ યુવાં ક્વ ગમિષ્યથઃ ॥ 2 ॥

. ।

તમુવાચ તતો રામો રાક્ષસં જ્વલિતાનનમ્ ।

પૃચ્છન્તં સુમહાતેજા ઇક્ષ્વાકુકુલમાત્મનઃ ॥ 3 ॥

ક્ષત્રિયૌ વૃત્તસમ્પન્નૌ વિદ્ધિ નૌ વનગોચરૌ ।

ત્વાં તુ વેદિતુમિચ્છાવઃ કસ્ત્વં ચરસિ દણ્ડકાન્ ॥ 4 ॥

તમુવાચ વિરાધસ્તુ રામં સત્યપરાક્રમમ્ ।

હન્ત વક્ષ્યામિ તે રાજન્નિબોધ મમ રાઘવ ॥ 5 ॥

પુત્રઃ કિલ જયસ્યાહં માતા મમ શતહ્રદા ।

વિરાધ ઇતિ મામાહુઃ પૃથિવ્યાં સર્વરાક્ષસાઃ ॥ 6 ॥

તપસા ચાભિસમ્પ્રાપ્તા બ્રહ્મણો હિ પ્રસાદજા ।

શસ્ત્રેણાવધ્યતા લોકેઽચ્છેદ્યાભેદ્યત્વમેવ ચ ॥ 7 ॥

ઉત્સૃજ્ય પ્રમદામેનામનપેક્ષૌ યથાગતમ્ ।

ત્વરમાણૌ પલાયેથાં ન વાં જીવિતમાદદે ॥ 8 ॥

તં રામઃ પ્રત્યુવાચેદં કોપસંરક્તલોચનઃ ।

રાક્ષસં વિકૃતાકારં વિરાધં પાપચેતસમ્ ॥ 9 ॥

ક્ષુદ્ર ધિક્ત્વાં તુ હીનાર્થં મૃત્યુમન્વેષસે ધ્રુવમ્ ।

રણે પ્રાપ્સ્યસે સન્તિષ્ઠ ન મે જીવન્ ગમિષ્યાસિ ॥ 10 ॥

તતઃ સજ્યં ધનુઃ કૃત્વા રામસ્સુનિશિતાઞ્છરાન્ ।

સુશીઘ્રમભિસન્ધાય રાક્ષસં નિજઘાન હ ॥ 11 ॥

ધનુષા જ્યાગુણવતા સપ્ત બાણાન્મુમોચ હ ।

રુક્મપુઙ્ખાન્મહાવેગાન્સુપર્ણાનિલતુલ્યગાન્ ॥ 12 ॥

તે શરીરં વિરાધસ્ય ભિત્ત્વાબર્હિણવાસસઃ ।

નિપેતુશ્શોણિતાદિગ્ધા ધરણ્યાં પાવકોપમાઃ ॥ 13 ॥

સ વિદ્ધો ન્યસ્ય વૈદેહીં શૂલમુદ્યમ્ય રાક્ષસઃ ।

અભ્યદ્રવત્સુસઙ્કૃદ્ધસ્તદા રામં સલક્ષ્મણમ્ ॥ 14 ॥

સ વિનદ્ય મહાનાદં શૂલં શક્રધ્વજોપમમ્ ।

પ્રગૃહ્યાશોભત તદા વ્યાત્તાનન ઇવાન્તકઃ ॥ 15 ॥

અથ તૌ ભ્રાતરૌ દીપ્તં શરવર્ષં વવર્ષતુઃ ।

વિરાધે રાક્ષસે તસ્મિન્ કાલાન્તકયમોપમે ॥ 16 ॥

સ પ્રહસ્ય મહારૌદ્રઃ સ્થિત્વાજૃમ્ભત રાક્ષસઃ ।

જૃમ્ભમાણસ્ય તે બાણાઃ કાયાન્નિષ્પેતુરાશુગાઃ ॥ 17 ॥

સ્પર્શાત્તુ વરદાનેન પ્રાણાન્સમ્રોધ્ય રાક્ષસઃ ।

વિરાધઃ શૂલમુદ્યમ્ય રાઘવાવભ્યધાવત ॥ 18 ॥

તચ્છૂલં વજ્રસઙ્કાશં ગગને જ્વલનોપમમ્ ।

દ્વાભ્યાં શરાભ્યાં ચિચ્છેદ રામઃ શસ્ત્રભૃતાંવરઃ ॥ 19 ॥

તદ્રામવિશિખચ્છિન્નં શૂલં તસ્યકરાદ્ભુવિ ।

પપાતાશનિના છિન્નં મેરોરિવ શિલાતલમ્ ॥ 20 ॥

તૌ ખડ્ગૌ ક્ષિપ્રમુદ્યમ્ય કૃષ્ણસર્પોપમૌશુભૌ ।

તૂર્ણમાપેતતુસ્તસ્ય તદા પ્રહરતાં બલાત્ ॥ 21 ॥

સ વધ્યમાનઃ સુભૃશં ભુજાભ્યાં પરિરભ્યતૌ ।

અપ્રકમ્પ્યૌ નરવ્યાઘ્રૌ રૌદ્રઃ પ્રસ્થાતુમૈચ્છત ॥ 22 ॥

તસ્યાભિપ્રાયમાજ્ઞાય રામો લક્ષ્મણમબ્રવીત્ ।

વહત્વયમલં તાવત્પથાઽનેન તુ રાક્ષસઃ ॥ 23 ॥

યથા ચેચ્છતિ સૌમિત્રે તથા વહતુ રાક્ષસઃ ।

અયમેવ હિ નઃ પન્થા યેન યાતિ નિશાચરઃ ॥ 24 ॥

સ તુ સ્વબલવીર્યેણ સમુત્ક્ષિપ્ય નિશાચરઃ ।

બાલાવિવ સ્કન્ધગતૌ ચકારાતિબલોદ્ધતઃ ॥ 25 ॥

તાવારોપ્ય તતઃ સ્કન્ધં રાઘવૌ રજનીચરઃ ।

વિરાધો વિનદન્ઘોરં જગામાભિમુખો વનમ્ ॥ 26 ॥

વનં મહામેઘનિભં પ્રવિષ્ટો દ્રુમૈર્મહદ્ભિર્વિવિધૈરુપેતમ્ ।

નાનાવિધૈઃ પક્ષિકુલૈર્વિચિત્રં શિવાયુતં વ્યાલમૃગૈર્વિકીર્ણમ્ ॥ 27 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અરણ્યકાણ્ડે તૃતીયસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha tṛtīyassargaḥ |

ityuktvā lakṣmaṇaśśrīmānvirādhe prahasanniva |

kobhavānvanamabhyetya cariṣyasi yathāsukham || 1 ||

athovāca punarvākyaṃ virādhaḥ pūrayanvanam |

pṛcchato mama hi brūtaṃ kau yuvāṃ kva gamiṣyathaḥ || 2 ||

. |

tamuvāca tato rāmo rākṣasaṃ jvalitānanam |

pṛcchantaṃ sumahātejā ikṣvākukulamātmanaḥ || 3 ||

kṣatriyau vṛttasampannau viddhi nau vanagocarau |

tvāṃ tu veditumicchāvaḥ kastvaṃ carasi daṇḍakān || 4 ||

tamuvāca virādhastu rāmaṃ satyaparākramam |

hanta vakṣyāmi te rājannibodha mama rāghava || 5 ||

putraḥ kila jayasyāhaṃ mātā mama śatahradā |

virādha iti māmāhuḥ pṛthivyāṃ sarvarākṣasāḥ || 6 ||

tapasā cābhisamprāptā brahmaṇo hi prasādajā |

śastreṇāvadhyatā loke'cchedyābhedyatvameva ca || 7 ||

utsṛjya pramadāmenāmanapekṣau yathāgatam |

tvaramāṇau palāyethāṃ na vāṃ jīvitamādade || 8 ||

taṃ rāmaḥ pratyuvācedaṃ kopasaṃraktalocanaḥ |

rākṣasaṃ vikṛtākāraṃ virādhaṃ pāpacetasam || 9 ||

kṣudra dhiktvāṃ tu hīnārthaṃ mṛtyumanveṣase dhruvam |

raṇe prāpsyase santiṣṭha na me jīvan gamiṣyāsi || 10 ||

tataḥ sajyaṃ dhanuḥ kṛtvā rāmassuniśitāñcharān |

suśīghramabhisandhāya rākṣasaṃ nijaghāna ha || 11 ||

dhanuṣā jyāguṇavatā sapta bāṇānmumoca ha |

rukmapuṅkhānmahāvegānsuparṇānilatulyagān || 12 ||

te śarīraṃ virādhasya bhittvābarhiṇavāsasaḥ |

nipetuśśoṇitādigdhā dharaṇyāṃ pāvakopamāḥ || 13 ||

sa viddho nyasya vaidehīṃ śūlamudyamya rākṣasaḥ |

abhyadravatsusaṅkṛddhastadā rāmaṃ salakṣmaṇam || 14 ||

sa vinadya mahānādaṃ śūlaṃ śakradhvajopamam |

pragṛhyāśobhata tadā vyāttānana ivāntakaḥ || 15 ||

atha tau bhrātarau dīptaṃ śaravarṣaṃ vavarṣatuḥ |

virādhe rākṣase tasmin kālāntakayamopame || 16 ||

sa prahasya mahāraudraḥ sthitvājṛmbhata rākṣasaḥ |

jṛmbhamāṇasya te bāṇāḥ kāyānniṣpeturāśugāḥ || 17 ||

sparśāttu varadānena prāṇānsamrodhya rākṣasaḥ |

virādhaḥ śūlamudyamya rāghavāvabhyadhāvata || 18 ||

tacchūlaṃ vajrasaṅkāśaṃ gagane jvalanopamam |

dvābhyāṃ śarābhyāṃ ciccheda rāmaḥ śastrabhṛtāṃvaraḥ || 19 ||

tadrāmaviśikhacchinnaṃ śūlaṃ tasyakarādbhuvi |

papātāśaninā chinnaṃ meroriva śilātalam || 20 ||

tau khaḍgau kṣipramudyamya kṛṣṇasarpopamauśubhau |

tūrṇamāpetatustasya tadā praharatāṃ balāt || 21 ||

sa vadhyamānaḥ subhṛśaṃ bhujābhyāṃ parirabhyatau |

aprakampyau naravyāghrau raudraḥ prasthātumaicchata || 22 ||

tasyābhiprāyamājñāya rāmo lakṣmaṇamabravīt |

vahatvayamalaṃ tāvatpathā'nena tu rākṣasaḥ || 23 ||

yathā cecchati saumitre tathā vahatu rākṣasaḥ |

ayameva hi naḥ panthā yena yāti niśācaraḥ || 24 ||

sa tu svabalavīryeṇa samutkṣipya niśācaraḥ |

bālāviva skandhagatau cakārātibaloddhataḥ || 25 ||

tāvāropya tataḥ skandhaṃ rāghavau rajanīcaraḥ |

virādho vinadanghoraṃ jagāmābhimukho vanam || 26 ||

vanaṃ mahāmeghanibhaṃ praviṣṭo drumairmahadbhirvividhairupetam |

nānāvidhaiḥ pakṣikulairvicitraṃ śivāyutaṃ vyālamṛgairvikīrṇam || 27 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe tṛtīyassargaḥ ||