3.20 Aranyakanda - Vimsha Sargah

ॐ

3.20 અરણ્યકાણ્ડ - વિંશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અરણ્યકાણ્ડમ્ ।

અથ વિંશસ્સર્ગઃ ।

તતશ્શૂર્પણખા ઘોરા રાઘવાશ્રમમાગતા ।

રાક્ષસાનાચચક્ષે તૌ ભ્રાતરૌ સહ સીતયા ॥ 1 ॥

તે રામં પર્ણશાલાયામુપવિષ્ટં મહાબલમ્ ।

દદૃશુસ્સીતયા સાર્ધં વૈદેહ્યા લક્ષ્મણેન ચ ॥ 2 ॥

તાન્દૃષ્ટ્વા રાઘવશ્શ્રીમાનાગતાંસ્તાં ચ રાક્ષસીમ્ ।

અબ્રવીદ્ભ્રાતરં રામો લક્ષ્મણં દીપ્તતેજસમ્ ॥ 3 ॥

મુહૂર્તં ભવ સૌમિત્રે સીતાયાઃ પ્રત્યનન્તરઃ ।

ઇમાનસ્યા વધિષ્યામિ પદવીમાગતાનિહ ॥ 4 ॥

વાક્યમેતત્તતશ્શ્રુત્વા રામસ્ય વિદિતાત્મનઃ ।

તથેતિ લક્ષ્મણો વાક્યં રામસ્ય પ્રત્યપૂજયત્ ॥ 5 ॥

રાઘવોઽપિ મહચ્ચાપં ચામીકરવિભૂષિતમ્ ।

ચકાર સજ્યં ધર્માત્મા તાનિ રક્ષાંસિ ચાબ્રવીત્ ॥ 6 ॥

પુત્રૌ દશરથસ્યાવાં ભ્રાતરૌ રામલક્ષ્મણૌ ।

પ્રવિષ્ટૌ સીતયા સાર્ધં દુશ્ચરં દણ્ડકાવનમ્ ॥ 7 ॥

ફલમૂલાશનૌ દાન્તૌ તાપસૌ ધર્મચારિણૌ ।

વસન્તૌ દણ્ડકારણ્યે કિમર્થમુપહિંસથ ॥ 8 ॥

યુષ્માન્પાપાત્મકાન્હન્તું વિપ્રકારાન્મહાહવે ।

ઋષીણાં તુ નિયોગેન પ્રાપ્તોઽહં સશરાયુધઃ ॥ 9 ॥

તિષ્ઠતૈવાત્ર સન્તુષ્ટા નોપાવર્તિતુમર્હથ ।

યદિ પ્રાણૈરિહાર્થો વા નિવર્તધ્વં નિશાચરાઃ ॥ 10 ॥

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા રાક્ષસાસ્તે ચતુર્દશ ।

ઊચુર્વાચં સુસઙ્ક્રુદ્ધા બ્રહ્મઘ્નાશ્શૂલપાણયઃ ॥ 11 ॥

ક્રોધમુત્પાદ્ય નો ભર્તુઃ ખરસ્ય સુમહાત્મનઃ ।

ત્વમેવ હાસ્યસે પ્રાણાનદ્યાસ્માભિર્હતો યુધિ ॥ 12 ॥

કા હિ તે શક્તિરેકસ્ય બહૂનાં રણમૂર્ધની ।

અસ્માકમગ્રતઃ સ્થાતું કિં પુનર્યોદ્દુમાહવે ॥ 13 ॥

એહિ બાહુપ્રયુક્તૈર્નઃ પરિઘૈશ્શૂલપટ્ટિસૈઃ ।

પ્રાણાંસ્ત્યક્ષસિ વીર્યં ચ ધનુશ્ચ કરપીડિતમ્ ॥ 14 ॥

ઇત્યેવમુક્ત્વા સઙ્કૃદ્ધા રાક્ષસાસ્તે ચતુર્દશ ।

ચિક્ષિપુસ્તાનિ શૂલાનિ રાઘવં પ્રતિ દુર્જયમ્ ॥ 15 ॥

તાનિ શૂલાનિ કાકુત્સ્થસ્સમસ્તાનિ ચતુર્દશ ।

તાવદ્ભિરેવ ચિચ્છેદ શરૈઃ કાઞ્ચનભૂષણૈઃ ॥ 16 ॥

તતઃ પશ્ચાન્મહાતેજા નારાચાન્સૂર્યસન્નિભાન્ ।

જગ્રાહ પરમક્રુદ્ધશ્ચતુર્દશ શિલાશિતાન્ ॥ 17 ॥

ગૃહીત્વા ધનુરાયમ્ય લક્ષ્યાનુદ્દિશ્ય રાક્ષસાન્ ।

મુમોચ રાઘવો બાણાન્વજ્રાનિવ શતક્રતુઃ ॥ 18 ॥

રુક્મપુઙ્ખાશ્ચ વિશિખા દીપ્તા હેમવિભૂષિતાઃ ।

તે ભિત્ત્વા રક્ષસાં વેગાદ્વક્ષાંસિ રુધિરાપ્લુતાઃ ॥ 19 ॥

વિનિષ્પેતુસ્તદા ભૂમૌ ન્યમજ્જન્તાશનિસ્વનાઃ ।

તે ભિન્નહૃદયા ભૂમૌ છિન્નમૂલા ઇવ દ્રુમાઃ ॥ 20 ॥

નિપેતુશ્શોણિતાર્દ્રાઙ્ગા વિકૃતા વિગતાસવઃ ।

તાન્ દૃષ્ટ્વા પતિતાન્ભૂમૌ રાક્ષસી ક્રોધમૂર્છિતા ॥ 21 ॥

પરિત્રસ્તા પુનસ્તત્ર વ્યસૃજદ્ભૈરવસ્વનાન્ ।

ઉપગમ્ય ખરં સા તુ કિઞ્ચિત્સંશુષ્કશોણિતા ॥ 22 ॥

પપાત પુનરેવાર્તા સનિર્યાસેવ સલ્લકી ।

પપાત પુનરેવાર્તા સનિર્યાસેવ સલ્લકી ॥ 23 ॥

ભ્રાતુસ્સમીપે શોકાર્તા સસર્જ નિનદં મુહુઃ ॥ 24 ॥

સસ્વરં મુમુચે બાષ્પં વિષણ્ણવદના તદા ।

નિપાતિતાન્ દૃશ્ય રણે તુ રાક્ષસાન્ પ્રધાવિતા શૂર્પણખા પુનસ્તતઃ ।

વધં ચ તેષાં નિખિલેન રક્ષસાં શશંસ સર્વં ભગિની ખરસ્ય સા ॥ 25 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અરણ્યકાણ્ડે વિંશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha viṃśassargaḥ |

tataśśūrpaṇakhā ghorā rāghavāśramamāgatā |

rākṣasānācacakṣe tau bhrātarau saha sītayā || 1 ||

te rāmaṃ parṇaśālāyāmupaviṣṭaṃ mahābalam |

dadṛśussītayā sārdhaṃ vaidehyā lakṣmaṇena ca || 2 ||

tāndṛṣṭvā rāghavaśśrīmānāgatāṃstāṃ ca rākṣasīm |

abravīdbhrātaraṃ rāmo lakṣmaṇaṃ dīptatejasam || 3 ||

muhūrtaṃ bhava saumitre sītāyāḥ pratyanantaraḥ |

imānasyā vadhiṣyāmi padavīmāgatāniha || 4 ||

vākyametattataśśrutvā rāmasya viditātmanaḥ |

tatheti lakṣmaṇo vākyaṃ rāmasya pratyapūjayat || 5 ||

rāghavo'pi mahaccāpaṃ cāmīkaravibhūṣitam |

cakāra sajyaṃ dharmātmā tāni rakṣāṃsi cābravīt || 6 ||

putrau daśarathasyāvāṃ bhrātarau rāmalakṣmaṇau |

praviṣṭau sītayā sārdhaṃ duścaraṃ daṇḍakāvanam || 7 ||

phalamūlāśanau dāntau tāpasau dharmacāriṇau |

vasantau daṇḍakāraṇye kimarthamupahiṃsatha || 8 ||

yuṣmānpāpātmakānhantuṃ viprakārānmahāhave |

ṛṣīṇāṃ tu niyogena prāpto'haṃ saśarāyudhaḥ || 9 ||

tiṣṭhataivātra santuṣṭā nopāvartitumarhatha |

yadi prāṇairihārtho vā nivartadhvaṃ niśācarāḥ || 10 ||

tasya tadvacanaṃ śrutvā rākṣasāste caturdaśa |

ūcurvācaṃ susaṅkruddhā brahmaghnāśśūlapāṇayaḥ || 11 ||

krodhamutpādya no bhartuḥ kharasya sumahātmanaḥ |

tvameva hāsyase prāṇānadyāsmābhirhato yudhi || 12 ||

kā hi te śaktirekasya bahūnāṃ raṇamūrdhanī |

asmākamagrataḥ sthātuṃ kiṃ punaryoddumāhave || 13 ||

ehi bāhuprayuktairnaḥ parighaiśśūlapaṭṭisaiḥ |

prāṇāṃstyakṣasi vīryaṃ ca dhanuśca karapīḍitam || 14 ||

ityevamuktvā saṅkṛddhā rākṣasāste caturdaśa |

cikṣipustāni śūlāni rāghavaṃ prati durjayam || 15 ||

tāni śūlāni kākutsthassamastāni caturdaśa |

tāvadbhireva ciccheda śaraiḥ kāñcanabhūṣaṇaiḥ || 16 ||

tataḥ paścānmahātejā nārācānsūryasannibhān |

jagrāha paramakruddhaścaturdaśa śilāśitān || 17 ||

gṛhītvā dhanurāyamya lakṣyānuddiśya rākṣasān |

mumoca rāghavo bāṇānvajrāniva śatakratuḥ || 18 ||

rukmapuṅkhāśca viśikhā dīptā hemavibhūṣitāḥ |

te bhittvā rakṣasāṃ vegādvakṣāṃsi rudhirāplutāḥ || 19 ||

viniṣpetustadā bhūmau nyamajjantāśanisvanāḥ |

te bhinnahṛdayā bhūmau chinnamūlā iva drumāḥ || 20 ||

nipetuśśoṇitārdrāṅgā vikṛtā vigatāsavaḥ |

tān dṛṣṭvā patitānbhūmau rākṣasī krodhamūrchitā || 21 ||

paritrastā punastatra vyasṛjadbhairavasvanān |

upagamya kharaṃ sā tu kiñcitsaṃśuṣkaśoṇitā || 22 ||

papāta punarevārtā saniryāseva sallakī |

papāta punarevārtā saniryāseva sallakī || 23 ||

bhrātussamīpe śokārtā sasarja ninadaṃ muhuḥ || 24 ||

sasvaraṃ mumuce bāṣpaṃ viṣaṇṇavadanā tadā |

nipātitān dṛśya raṇe tu rākṣasān pradhāvitā śūrpaṇakhā punastataḥ |

vadhaṃ ca teṣāṃ nikhilena rakṣasāṃ śaśaṃsa sarvaṃ bhaginī kharasya sā || 25 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe viṃśassargaḥ ||