3.19 Aranyakanda - Ekonavimsha Sargah

ॐ

3.19 અરણ્યકાણ્ડ - એકોનવિંશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અરણ્યકાણ્ડમ્ ।

અથ એકોનવિંશસ્સર્ગઃ ।

તાં તથા પતિતાં દૃષ્ટ્વા વિરૂપાં શોણિતોક્ષિતામ્ ।

ભગિનીં ક્રોધસન્તપ્તઃ ખરઃ પપ્રચ્છ રાક્ષસઃ ॥ 1 ॥

ઉત્તિષ્ઠ તાવદાખ્યાહિ પ્રમોહં જહિ સમ્ભ્રમમ્ ।

વ્યક્તમાખ્યાહિ કેન ત્વમેવં રૂપા વિરૂપિતા ॥ 2 ॥

કઃ કૃષ્ણસર્પમાસીનમાશીવિષમનાગસમ્ ।

તુદત્યભિસમાપન્નમઙ્ગુલ્યગ્રેણ લીલયા ॥ 3 ॥

કઃ કાલપાશં સમાસજ્ય કણ્ઠે મોહાન્ન બુધ્યતે ।

યસ્ત્વામદ્ય સમાસાદ્ય પીતવાન્વિષમુત્તમમ્ ॥ 4 ॥

બલવિક્રમસમ્પન્ના કામગા કામરૂપિણી ।

ઇમામવસ્થાં નીતા ત્વં કેનાન્તકસમાગતા ॥ 5 ॥

દેવગન્ધર્વભૂતાનામૃષીણાં ચ મહાત્મનામ્ ।

કોઽયમેવં વિરૂપાં ત્વાં મહાવીર્યશ્ચકાર હ ॥ 6 ॥

ન હિ પશ્યામ્યહં લોકે યઃ કુર્યાન્મમ વિપ્રિયમ્ ।

અમરેષુ સહસ્રાક્ષં મહેન્દ્રં પાકશાસનમ્ ॥ 7 ॥

અદ્યાહં માર્ગણૈઃ પ્રાણાનાદાસ્યે જીવિતાન્તકૈઃ ।

સલિલે ક્ષીરમાસક્તં નિષ્પિબન્નિવ સારસઃ ॥ 8 ॥

નિહતસ્ય મયા સઙ્ખ્યે શરસઙ્કૃત્તમર્મણઃ ।

સફેનં રુધિરં રક્તં મેદિની કસ્ય પાસ્યતિ ॥ 9 ॥

કસ્ય પત્રરથાઃ કાયાન્માંસમુત્કૃત્ય સઙ્ગતાઃ ।

પ્રહૃષ્ટા ભક્ષયિષ્યન્તિ નિહતસ્ય મયા રણે ॥ 10 ॥

તં ન દેવા ન ગન્ધર્વા ન પિશાચા ન રાક્ષસાઃ ।

મયાપકૃષ્ટં કૃપણં શક્તાસ્ત્રાતું મહાહવે ॥ 11 ॥

ઉપલભ્ય શનૈસ્સઞ્જ્ઞાં તં મે શંસિતુમર્હસિ ।

યેન ત્વં દુર્વિનીતેન વને વિક્રમ્ય નિર્જિતા ॥ 12 ॥

ઇતિ ભ્રાતુર્વચશ્શ્રુત્વા ક્રુદ્ધસ્ય ચ વિશેષતઃ ।

તતશ્શૂર્પણખા વાક્યં સબાષ્પમિદમબ્રવીત્ ॥ 13 ॥

તરુણૌ રૂપસમ્પન્નૌ સુકુમારૌ મહાબલૌ ।

પુણ્ડરીકવિશાલાક્ષૌ ચીરકૃષ્ણાજિનામ્બરૌ ॥ 14 ॥

ફલમૂલાશનૌ દાન્તૌ તાપસૌ ધર્મચારિણૌ ।

પુત્રૌ દશરથસ્યાસ્તાં ભ્રાતરૌ રામલક્ષ્મણૌ ॥ 15 ॥

ગન્ધર્વરાજપ્રતિમૌ પાર્થિવવ્યઞ્જનાન્વિતૌ ।

દેવૌ વા માનુષૌ વા તૌ ન તર્કયિતુમુત્સહે ॥ 16 ॥

તરુણી રૂપસમ્પન્ના સર્વાભરણભૂષિતા ।

દૃષ્ટા તત્ર મયા નારી તયોર્મધ્યે સુમધ્યમા ॥ 17 ॥

તાભ્યામુભાભ્યાં સમ્ભૂય પ્રમદામધિકૃત્ય તામ્ ।

ઇમામવસ્થાં નીતાહં યથાનાથાસતી તથા ॥ 18 ॥

તસ્યાશ્ચાનૃજુવૃત્તાયાસ્તયોશ્ચ હતયોરહમ્ ।

સફેનં પાતુમિચ્છામિ રુધિરં રણમૂર્ધનિ ॥ 19 ॥

એષ મે પ્રથમઃ કામઃ કૃતસ્તાત ત્વયા ભવેત્ ।

તસ્યાસ્તયોશ્ચ રુધિરં પિબેયમહમાહવે ॥ 20 ॥

ઇતિ તસ્યાં બ્રુવાણાયાં ચતુર્દશ મહાબલાન્ ।

વ્યાદિદેશ ખરઃ ક્રુદ્ધો રાક્ષસાનન્તકોપમાન્ ॥ 21 ॥

માનુષૌ શસ્ત્રસમ્પન્નૌ ચીરકૃષ્ણાજિનામ્બરૌ ।

પ્રવિષ્ટૌ દણ્ડકારણ્યં ઘોરં પ્રમદયા સહ ॥ 22 ॥

તૌ હત્વા તાં ચ દુર્વૃત્તામપાવર્તિતુમર્હથ ।

ઇયં ચ રુધિરં તેષાં ભગિની મમ પાસ્યતિ ॥ 23 ॥

મનોરથોઽયમિષ્ટોઽસ્યા ભગિન્યા મમ રાક્ષસાઃ ।

શીઘ્રં સમ્પાદ્યતાં તૌ ચ પ્રમથ્ય સ્વેન તેજસા ॥ 24 ॥

ઇતિ પ્રતિસમાદિષ્ટા રાક્ષસાસ્તે ચતુર્દશ ।

તત્ર જગ્મુસ્તયા સાર્ધં ઘના વાતેરિતા યથા ॥ 25 ॥

તતસ્તુ તે તં સમુદગ્રતેજસં તથાપિઽતીક્ષ્ણપ્રદરા નિશાચરાઃ ।

ન શેકુરેનં સહસા પ્રમર્દિતું વનદ્વિપા દીપ્તમિવાગ્નિમુત્થિતમ્ ॥ 26 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અરણ્યકાણ્ડે એકોનવિંશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha ekonaviṃśassargaḥ |

tāṃ tathā patitāṃ dṛṣṭvā virūpāṃ śoṇitokṣitām |

bhaginīṃ krodhasantaptaḥ kharaḥ papraccha rākṣasaḥ || 1 ||

uttiṣṭha tāvadākhyāhi pramohaṃ jahi sambhramam |

vyaktamākhyāhi kena tvamevaṃ rūpā virūpitā || 2 ||

kaḥ kṛṣṇasarpamāsīnamāśīviṣamanāgasam |

tudatyabhisamāpannamaṅgulyagreṇa līlayā || 3 ||

kaḥ kālapāśaṃ samāsajya kaṇṭhe mohānna budhyate |

yastvāmadya samāsādya pītavānviṣamuttamam || 4 ||

balavikramasampannā kāmagā kāmarūpiṇī |

imāmavasthāṃ nītā tvaṃ kenāntakasamāgatā || 5 ||

devagandharvabhūtānāmṛṣīṇāṃ ca mahātmanām |

ko'yamevaṃ virūpāṃ tvāṃ mahāvīryaścakāra ha || 6 ||

na hi paśyāmyahaṃ loke yaḥ kuryānmama vipriyam |

amareṣu sahasrākṣaṃ mahendraṃ pākaśāsanam || 7 ||

adyāhaṃ mārgaṇaiḥ prāṇānādāsye jīvitāntakaiḥ |

salile kṣīramāsaktaṃ niṣpibanniva sārasaḥ || 8 ||

nihatasya mayā saṅkhye śarasaṅkṛttamarmaṇaḥ |

saphenaṃ rudhiraṃ raktaṃ medinī kasya pāsyati || 9 ||

kasya patrarathāḥ kāyānmāṃsamutkṛtya saṅgatāḥ |

prahṛṣṭā bhakṣayiṣyanti nihatasya mayā raṇe || 10 ||

taṃ na devā na gandharvā na piśācā na rākṣasāḥ |

mayāpakṛṣṭaṃ kṛpaṇaṃ śaktāstrātuṃ mahāhave || 11 ||

upalabhya śanaissañjñāṃ taṃ me śaṃsitumarhasi |

yena tvaṃ durvinītena vane vikramya nirjitā || 12 ||

iti bhrāturvacaśśrutvā kruddhasya ca viśeṣataḥ |

tataśśūrpaṇakhā vākyaṃ sabāṣpamidamabravīt || 13 ||

taruṇau rūpasampannau sukumārau mahābalau |

puṇḍarīkaviśālākṣau cīrakṛṣṇājināmbarau || 14 ||

phalamūlāśanau dāntau tāpasau dharmacāriṇau |

putrau daśarathasyāstāṃ bhrātarau rāmalakṣmaṇau || 15 ||

gandharvarājapratimau pārthivavyañjanānvitau |

devau vā mānuṣau vā tau na tarkayitumutsahe || 16 ||

taruṇī rūpasampannā sarvābharaṇabhūṣitā |

dṛṣṭā tatra mayā nārī tayormadhye sumadhyamā || 17 ||

tābhyāmubhābhyāṃ sambhūya pramadāmadhikṛtya tām |

imāmavasthāṃ nītāhaṃ yathānāthāsatī tathā || 18 ||

tasyāścānṛjuvṛttāyāstayośca hatayoraham |

saphenaṃ pātumicchāmi rudhiraṃ raṇamūrdhani || 19 ||

eṣa me prathamaḥ kāmaḥ kṛtastāta tvayā bhavet |

tasyāstayośca rudhiraṃ pibeyamahamāhave || 20 ||

iti tasyāṃ bruvāṇāyāṃ caturdaśa mahābalān |

vyādideśa kharaḥ kruddho rākṣasānantakopamān || 21 ||

mānuṣau śastrasampannau cīrakṛṣṇājināmbarau |

praviṣṭau daṇḍakāraṇyaṃ ghoraṃ pramadayā saha || 22 ||

tau hatvā tāṃ ca durvṛttāmapāvartitumarhatha |

iyaṃ ca rudhiraṃ teṣāṃ bhaginī mama pāsyati || 23 ||

manoratho'yamiṣṭo'syā bhaginyā mama rākṣasāḥ |

śīghraṃ sampādyatāṃ tau ca pramathya svena tejasā || 24 ||

iti pratisamādiṣṭā rākṣasāste caturdaśa |

tatra jagmustayā sārdhaṃ ghanā vāteritā yathā || 25 ||

tatastu te taṃ samudagratejasaṃ tathāpi'tīkṣṇapradarā niśācarāḥ |

na śekurenaṃ sahasā pramardituṃ vanadvipā dīptamivāgnimutthitam || 26 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ekonaviṃśassargaḥ ||