3.18 Aranyakanda - Ashtadasha Sargah

ॐ

3.18 અરણ્યકાણ્ડ - અષ્ટાદશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અરણ્યકાણ્ડમ્ ।

અથ અષ્ટાદશસ્સર્ગઃ ।

તતશ્શૂર્પણખાં રામઃ કામપાશાવપાશિતામ્ ।

સ્વચ્છયા શ્લક્ષ્ણયા વાચા સ્મિતપૂર્વમથાબ્રવીત્ ॥ 1 ॥

કૃતદારોઽસ્મિ ભવતિ ભાર્યેયં દયિતા મમ ।

ત્વદ્વિધાનાં તુ નારીણાં સુદુઃખા સસપત્નતા ॥ 2 ॥

અનુજસ્ત્વેષ મે ભ્રાતા શીલવાન્પ્રિયદર્શનઃ ।

શ્રીમાનકૃતદારશ્ચ લક્ષ્મણો નામ વીર્યવાન્ ॥ 3 ॥

અપૂર્વી ભાર્યયા ચાર્થી તરુણઃ પ્રિયદર્શનઃ ।

અનુરૂપશ્ચ તે ભર્તા રૂપસ્યાસ્ય ભવિષ્યતિ ॥ 4 ॥

એનં ભજ વિશાલાક્ષિ ભર્તારં ભ્રાતરં મમ ।

અસપત્ના વરારોહે મેરુમર્કપ્રભા યથા ॥ 5 ॥

ઇતિ રામેણ સા પ્રોક્તા રાક્ષસી કામમોહિતા ।

વિસૃજ્ય રામં સહસા તતો લક્ષ્મણમબ્રવીત્ ॥ 6 ॥

અસ્ય રૂપસ્ય તે યુક્તા ભાર્યાહં વરવર્ણિની ।

મયા સહ સુખં સર્વાન્દણ્ડકાન્વિચરિષ્યસિ ॥ 7 ॥

એવમુક્તસ્તુ સૌમિત્રી રાક્ષસ્યા વાક્યકોવિદઃ ।

તતશ્શૂર્પણખીં સ્મિત્વા લક્ષ્મણો યુક્તમબ્રવીત્ ॥ 8 ॥

કથં દાસસ્ય મે દાસી ભાર્યા ભવિતુમિચ્છસિ ।

સોઽહમાર્યેણ પરવાન્ભ્રાત્રા કમલવર્ણિનિ ॥ 9 ॥

સમૃદ્ધાર્થસ્ય સિદ્ધાર્થા મુદિતામલવર્ણિની ।

આર્યસ્ય ત્વં વિશાલાક્ષિ ભાર્યા ભવ યવીયસી ॥ 10 ॥

એનાં વિરૂપામસતીં કરાલાં નિર્ણતોદરીમ્ ।

ભાર્યાં વૃદ્ધાં પરિત્યજ્ય ત્વામેવૈષ ભજિષ્યતિ ॥ 11 ॥

કો હિ રૂપમિદં શ્રેષ્ઠં સન્ત્યજ્ય વરવર્ણિનિ ।

માનુષીષુ વરારોહે કુર્યાદ્ભાવં વિચક્ષણઃ ॥ 12 ॥

ઇતિ સા લક્ષ્મણેનોક્તા કરાલા નિર્ણતોદરી ।

મન્યતે તદ્વચસ્તથ્યં પરિહાસાવિચક્ષણા ॥ 13 ॥

સા રામં પર્ણશાલાયામુપવિષ્ટં પરન્તપમ્ ।

સીતયા સહ દુર્દર્ષમબ્રવીત્કામમોહિતા ॥ 14 ॥

એનાં વિરૂપામસતીં કરાલાં નિર્ણતોદરીમ્ ।

વૃદ્ધાં ભાર્યામવષ્ટભ્ય માં ન ત્વં બહુમન્યસે ॥ 15 ॥

અદ્યેમાં ભક્ષયિષ્યામિ પશ્યતસ્તવ માનુષીમ્ ।

ત્વયા સહ ચરિષ્યામિ નિસ્સપત્ના યથાસુખમ્ ॥ 16 ॥

ઇત્યુક્ત્વા મૃગશાબાક્ષીમલાતસદૃશેક્ષણા ।

અભ્યધાવત્સુસઙ્કૃદ્ધા મહોલ્કાં રોહિણીમિવ ॥ 17 ॥

તાં મૃત્યુપાશપ્રતિમામાપતન્તીં મહાબલઃ ।

નિગૃહ્ય રામઃ કુપિત સ્તતો લક્ષ્મણમબ્રવીત્ ॥ 18 ॥

ક્રૂરૈરનાર્યૈ સ્સૌમિત્રે પરિહાસઃ કથઞ્ચન ।

ન કાર્યઃ પશ્યવૈદેહીં કથઞ્ચિત્સૌમ્ય જીવતીમ્ ॥ 19 ॥

ઇમાં વિરૂપામસતીમતિમત્તાં મહોદરીમ્ ।

રાક્ષસીં પુરુષવ્યાઘ્ર વિરૂપયિતુમર્હસિ ॥ 20 ॥

ઇત્યુક્તો લક્ષ્મણસ્તસ્યાઃ ક્રુદ્ધો રામસ્ય પાર્શ્વતઃ ।

ઉદ્ધૃત્ય ખઙ્ગં ચિચ્છેદ કર્ણનાસં મહાબલઃ ॥ 21 ॥

નિકૃત્તકર્ણનાસા તુ વિસ્વરં સા વિનદ્ય ચ ।

યથાગતં પ્રદુદ્રાવ ઘોરા શૂર્પણખા વનમ્ ॥ 22 ॥

સા વિરૂપા મહાઘોરા રાક્ષસી શોણિતોક્ષિતા ।

નનાદ વિવિધાન્નાદાન્યથા પ્રાવૃષિ તોયદઃ ॥ 23 ॥

સા વિક્ષરન્તી રુધિરં બહુધા ઘોરદર્શના ।

પ્રગૃહ્ય બાહૂ ગર્જન્તી પ્રવિવેશ મહાવનમ્ ॥ 24 ॥

તતસ્તુ સા રાક્ષસસઙ્ઘસંવૃતં ખરં જનસ્થાનગતં વિરૂપિતા ।

ઉપેત્ય તં ભ્રાતરમુગ્રદર્શનં પપાત ભૂમૌ ગગનાદ્યથાઽશનિઃ ॥ 25 ॥

તતસ્સભાર્યં ભયમોહમૂર્છિતા સલક્ષ્મણં રાઘવમાગતં વનમ્ ।

વિરૂપણં ચાત્મનિ શોણિતોક્ષિતા શશંસ સર્વં ભગિની ખરસ્ય સા ॥ 26 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અરણ્યકાણ્ડે અષ્ટાદશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha aṣṭādaśassargaḥ |

tataśśūrpaṇakhāṃ rāmaḥ kāmapāśāvapāśitām |

svacchayā ślakṣṇayā vācā smitapūrvamathābravīt || 1 ||

kṛtadāro'smi bhavati bhāryeyaṃ dayitā mama |

tvadvidhānāṃ tu nārīṇāṃ suduḥkhā sasapatnatā || 2 ||

anujastveṣa me bhrātā śīlavānpriyadarśanaḥ |

śrīmānakṛtadāraśca lakṣmaṇo nāma vīryavān || 3 ||

apūrvī bhāryayā cārthī taruṇaḥ priyadarśanaḥ |

anurūpaśca te bhartā rūpasyāsya bhaviṣyati || 4 ||

enaṃ bhaja viśālākṣi bhartāraṃ bhrātaraṃ mama |

asapatnā varārohe merumarkaprabhā yathā || 5 ||

iti rāmeṇa sā proktā rākṣasī kāmamohitā |

visṛjya rāmaṃ sahasā tato lakṣmaṇamabravīt || 6 ||

asya rūpasya te yuktā bhāryāhaṃ varavarṇinī |

mayā saha sukhaṃ sarvāndaṇḍakānvicariṣyasi || 7 ||

evamuktastu saumitrī rākṣasyā vākyakovidaḥ |

tataśśūrpaṇakhīṃ smitvā lakṣmaṇo yuktamabravīt || 8 ||

kathaṃ dāsasya me dāsī bhāryā bhavitumicchasi |

so'hamāryeṇa paravānbhrātrā kamalavarṇini || 9 ||

samṛddhārthasya siddhārthā muditāmalavarṇinī |

āryasya tvaṃ viśālākṣi bhāryā bhava yavīyasī || 10 ||

enāṃ virūpāmasatīṃ karālāṃ nirṇatodarīm |

bhāryāṃ vṛddhāṃ parityajya tvāmevaiṣa bhajiṣyati || 11 ||

ko hi rūpamidaṃ śreṣṭhaṃ santyajya varavarṇini |

mānuṣīṣu varārohe kuryādbhāvaṃ vicakṣaṇaḥ || 12 ||

iti sā lakṣmaṇenoktā karālā nirṇatodarī |

manyate tadvacastathyaṃ parihāsāvicakṣaṇā || 13 ||

sā rāmaṃ parṇaśālāyāmupaviṣṭaṃ parantapam |

sītayā saha durdarṣamabravītkāmamohitā || 14 ||

enāṃ virūpāmasatīṃ karālāṃ nirṇatodarīm |

vṛddhāṃ bhāryāmavaṣṭabhya māṃ na tvaṃ bahumanyase || 15 ||

adyemāṃ bhakṣayiṣyāmi paśyatastava mānuṣīm |

tvayā saha cariṣyāmi nissapatnā yathāsukham || 16 ||

ityuktvā mṛgaśābākṣīmalātasadṛśekṣaṇā |

abhyadhāvatsusaṅkṛddhā maholkāṃ rohiṇīmiva || 17 ||

tāṃ mṛtyupāśapratimāmāpatantīṃ mahābalaḥ |

nigṛhya rāmaḥ kupita stato lakṣmaṇamabravīt || 18 ||

krūrairanāryai ssaumitre parihāsaḥ kathañcana |

na kāryaḥ paśyavaidehīṃ kathañcitsaumya jīvatīm || 19 ||

imāṃ virūpāmasatīmatimattāṃ mahodarīm |

rākṣasīṃ puruṣavyāghra virūpayitumarhasi || 20 ||

ityukto lakṣmaṇastasyāḥ kruddho rāmasya pārśvataḥ |

uddhṛtya khaṅgaṃ ciccheda karṇanāsaṃ mahābalaḥ || 21 ||

nikṛttakarṇanāsā tu visvaraṃ sā vinadya ca |

yathāgataṃ pradudrāva ghorā śūrpaṇakhā vanam || 22 ||

sā virūpā mahāghorā rākṣasī śoṇitokṣitā |

nanāda vividhānnādānyathā prāvṛṣi toyadaḥ || 23 ||

sā vikṣarantī rudhiraṃ bahudhā ghoradarśanā |

pragṛhya bāhū garjantī praviveśa mahāvanam || 24 ||

tatastu sā rākṣasasaṅghasaṃvṛtaṃ kharaṃ janasthānagataṃ virūpitā |

upetya taṃ bhrātaramugradarśanaṃ papāta bhūmau gaganādyathā'śaniḥ || 25 ||

tatassabhāryaṃ bhayamohamūrchitā salakṣmaṇaṃ rāghavamāgataṃ vanam |

virūpaṇaṃ cātmani śoṇitokṣitā śaśaṃsa sarvaṃ bhaginī kharasya sā || 26 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe aṣṭādaśassargaḥ ||