3.17 Aranyakanda - Saptadasha Sargah

ॐ

3.17 અરણ્યકાણ્ડ - સપ્તદશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અરણ્યકાણ્ડમ્ ।

અથ સપ્તદશસ્સર્ગઃ ।

કૃતાભિષેકો રામસ્તુ સીતા સૌમિત્રિરેવ ચ ।

તસ્માદ્ગોદાવરીતીરાત્તતો જગ્મુસ્વમાશ્રમમ્ ॥ 1 ॥

આશ્રમં તમુપાગમ્ય રાઘવસ્સહ લક્ષ્મણઃ ।

કૃત્વા પૌર્વાહ્ણિકં કર્મ પર્ણશાલામુપાગમત્ ॥ 2 ॥

ઉવાસ સુખિતસ્તત્ર પૂજ્યમાનો મહર્ષિભિઃ ।

લક્ષ્મણેન સહ ભ્રાત્રા ચકાર વિવિધાઃ કથાઃ ॥ 3 ॥

સ રામઃ પર્ણશાલાયામાસીનસ્સહ સીતયા ।

વિરરાજ મહાબાહુશ્ચિત્રયા ચન્દ્રમાઃ ઇવ ॥ 4 ॥

તદાઽઽસીનસ્ય રામસ્ય કથાસંસક્તચેતસઃ ।

તં દેશં રાક્ષસી કાચિદાજગામ યદૃચ્છયા ॥ 5 ॥

સા તુ શૂર્પણખા નામ દશગ્રીવસ્ય રાક્ષસઃ ।

ભગિની રામમાસાદ્ય દદર્શ ત્રિદશોપમમ્ ॥ 6 ॥

સિંહોરસ્કં મહાબાહું પદ્મપત્રનિભેક્ષણમ્ ।

આજાનુબાહું દીપ્તાસ્યમતીવ પ્રિયદર્શનમ્ ॥ 7 ॥

ગજવિક્રાન્તગમનં જટામણ્ડલધારિણમ્ ।

સુકુમારં મહાસત્ત્વં પાર્થિવવ્યઞ્જનાન્વિતમ્ ॥ 8 ॥

રામમિન્દીવરશ્યામં કન્દર્પસદૃશપ્રભમ્ ।

બભૂવેન્દ્રોપમં દૃષ્ટ્વા રાક્ષસી કામમોહિતા ॥ 9 ॥

સુમુખં દુર્મુખી રામં વૃત્તમધ્યં મહોદરી ।

વિશાલાક્ષં વિરૂપાક્ષી સુકેશં તામ્રમૂર્ધજા ॥ 10 ॥

પ્રીતિરૂપં વિરૂપા સા સુસ્વરં ભૈરવસ્વરા ।

તરુણં દારુણા વૃદ્ધા દક્ષિણં વામભાષિણી ॥ 11 ॥

ન્યાયવૃત્તં સુદુર્વૃત્તા પ્રિયમપ્રિયદર્શના ।

શરીરજસમાવિષ્ટા રાક્ષસી વાક્યમબ્રવીત્ ॥ 12 ॥

જટી તાપસરૂપેણ સભાર્યશ્શરચાપધૃત્ ।

આગતસ્ત્વમિમં દેશં કથં રાક્ષસસેવિતમ્ ॥ 13 ॥

કિમાગમનકૃત્યં તે તત્ત્વમાખ્યાતુમર્હસિ ।

એવમુક્તસ્તુ રાક્ષસ્યા શૂર્પણખ્યા પરન્તપઃ ॥ 14 ॥

ઋજુબુદ્ધિતયા સર્વમાખ્યાતુમુપચક્રમે ।

અનૃતં ન હિ રામસ્ય કદાચિદપિ સમ્મતમ્ ॥ 15 ॥

વિશેષેણાઽશ્રમસ્થસ્ય સમીપે સ્ત્રીજનસ્ય ચ ।

આસીદ્ધશરથો નામ રાજા ત્રિદશવિક્રમઃ ॥ 16 ॥

તસ્યાહમગ્રજઃ પુત્રો રામો નામ જનૈશ્શ્રુતઃ ।

ભ્રાતાઽયં લક્ષ્મણો નામ યવીયાન્મામનુવ્રતઃ ॥ 17 ॥

ઇયં ભાર્યા ચ વૈદેહી મમ સીતેતિ વિશ્રુતા ।

નિયોગાત્ તુ નરેન્દ્રસ્ય પિતુર્માતુશ્ચ યન્ત્રિતઃ ॥ 18 ॥

ધર્માર્થં ધર્મકાઙ્ક્ષી ચ વનં વસ્તુમિહાગતઃ ।

ત્વાં તુ વેદિતુમિચ્છામિ કસ્ય ત્વં કાસિ કસ્ય વા ॥ 19 ॥

ત્વં હિ તાવન્મનોજ્ઞાઙ્ગી રાક્ષસી પ્રતિભાસિ મે ।

ઇહ વા કિન્નિમિત્તં ત્વમાગતા બ્રૂહિ તત્ત્વતઃ ॥ 20 ॥

સાબ્રવીદ્ વચનં શ્રુત્વા રાક્ષસી મદનાર્દિતા ।

શ્રૂયતાં રામ વક્ષ્યામિ તત્ત્વાર્થં વચનં મમ ॥ 21 ॥

અહં શૂર્પણખા નામ રાક્ષસી કામરૂપિણી ।

અરણ્યં વિચરામીદમેકા સર્વભયઙ્કરા ॥ 22 ॥

રાવણો નામ મે ભ્રાતા બલીયાન્રાક્ષસેશ્વરઃ ।

વીરો વિશ્રવસઃ પુત્રો યદિ તે શ્રોત્રમાગતઃ ॥ 23 ॥

પ્રવૃદ્ધનિદ્રશ્ચ સદા કુમ્ભકર્ણો મહાબલઃ ।

વિભીષણસ્તુ ધર્માત્મા ન તુ રાક્ષસચેષ્ટિતઃ ॥ 24 ॥

પ્રખ્યાતવીર્યૌ ચ રણે ભ્રાતરૌ ખરદૂષણૌ ।

તાનહં સમતિક્રાન્તા રામ ત્વા પૂર્વદર્શનાત્ ॥ 25 ॥

સમુપેતાસ્મિ ભાવેન ભર્તારં પુરુષોત્તમમ્ ।

અહં પ્રભાવસમ્પન્ના સ્વચ્છન્દબલગામિની ॥ 26 ॥

ચિરાય ભવ મે ભર્તા સીતયા કિં કરિષ્યસિ ।

વિકૃતા ચ વિરૂપા ચ ન ચેયં સદૃશી તવ ॥ 27 ॥

અહમેવાનુરૂપા તે ભાર્યા રૂપેણ પશ્ય મામ્ ।

ઇમાં વિરૂપામસતીં કરાલાં નિર્ણતોદરીમ્ ॥ 28 ॥

અનેન તે સહ ભ્રાત્રા ભક્ષયિષ્યામિ માનુષીમ્ ।

તતઃ પર્વતશૃઙ્ગાણિ વનાનિ વિવિધાનિ ચ ॥ 29 ॥

પશ્યન્સહ મયા કાન્ત દણ્ડકાન્વિચરિષ્યસિ ।

ઇત્યેવમુક્તઃ કાકુત્સ્થઃ પ્રહસ્ય મદિરેક્ષણામ્ ॥ 30 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અરણ્યકાણ્ડે સપ્તદશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha saptadaśassargaḥ |

kṛtābhiṣeko rāmastu sītā saumitrireva ca |

tasmādgodāvarītīrāttato jagmusvamāśramam || 1 ||

āśramaṃ tamupāgamya rāghavassaha lakṣmaṇaḥ |

kṛtvā paurvāhṇikaṃ karma parṇaśālāmupāgamat || 2 ||

uvāsa sukhitastatra pūjyamāno maharṣibhiḥ |

lakṣmaṇena saha bhrātrā cakāra vividhāḥ kathāḥ || 3 ||

sa rāmaḥ parṇaśālāyāmāsīnassaha sītayā |

virarāja mahābāhuścitrayā candramāḥ iva || 4 ||

tadā''sīnasya rāmasya kathāsaṃsaktacetasaḥ |

taṃ deśaṃ rākṣasī kācidājagāma yadṛcchayā || 5 ||

sā tu śūrpaṇakhā nāma daśagrīvasya rākṣasaḥ |

bhaginī rāmamāsādya dadarśa tridaśopamam || 6 ||

siṃhoraskaṃ mahābāhuṃ padmapatranibhekṣaṇam |

ājānubāhuṃ dīptāsyamatīva priyadarśanam || 7 ||

gajavikrāntagamanaṃ jaṭāmaṇḍaladhāriṇam |

sukumāraṃ mahāsattvaṃ pārthivavyañjanānvitam || 8 ||

rāmamindīvaraśyāmaṃ kandarpasadṛśaprabham |

babhūvendropamaṃ dṛṣṭvā rākṣasī kāmamohitā || 9 ||

sumukhaṃ durmukhī rāmaṃ vṛttamadhyaṃ mahodarī |

viśālākṣaṃ virūpākṣī sukeśaṃ tāmramūrdhajā || 10 ||

prītirūpaṃ virūpā sā susvaraṃ bhairavasvarā |

taruṇaṃ dāruṇā vṛddhā dakṣiṇaṃ vāmabhāṣiṇī || 11 ||

nyāyavṛttaṃ sudurvṛttā priyamapriyadarśanā |

śarīrajasamāviṣṭā rākṣasī vākyamabravīt || 12 ||

jaṭī tāpasarūpeṇa sabhāryaśśaracāpadhṛt |

āgatastvamimaṃ deśaṃ kathaṃ rākṣasasevitam || 13 ||

kimāgamanakṛtyaṃ te tattvamākhyātumarhasi |

evamuktastu rākṣasyā śūrpaṇakhyā parantapaḥ || 14 ||

ṛjubuddhitayā sarvamākhyātumupacakrame |

anṛtaṃ na hi rāmasya kadācidapi sammatam || 15 ||

viśeṣeṇā'śramasthasya samīpe strījanasya ca |

āsīddhaśaratho nāma rājā tridaśavikramaḥ || 16 ||

tasyāhamagrajaḥ putro rāmo nāma janaiśśrutaḥ |

bhrātā'yaṃ lakṣmaṇo nāma yavīyānmāmanuvrataḥ || 17 ||

iyaṃ bhāryā ca vaidehī mama sīteti viśrutā |

niyogāt tu narendrasya piturmātuśca yantritaḥ || 18 ||

dharmārthaṃ dharmakāṅkṣī ca vanaṃ vastumihāgataḥ |

tvāṃ tu veditumicchāmi kasya tvaṃ kāsi kasya vā || 19 ||

tvaṃ hi tāvanmanojñāṅgī rākṣasī pratibhāsi me |

iha vā kinnimittaṃ tvamāgatā brūhi tattvataḥ || 20 ||

sābravīd vacanaṃ śrutvā rākṣasī madanārditā |

śrūyatāṃ rāma vakṣyāmi tattvārthaṃ vacanaṃ mama || 21 ||

ahaṃ śūrpaṇakhā nāma rākṣasī kāmarūpiṇī |

araṇyaṃ vicarāmīdamekā sarvabhayaṅkarā || 22 ||

rāvaṇo nāma me bhrātā balīyānrākṣaseśvaraḥ |

vīro viśravasaḥ putro yadi te śrotramāgataḥ || 23 ||

pravṛddhanidraśca sadā kumbhakarṇo mahābalaḥ |

vibhīṣaṇastu dharmātmā na tu rākṣasaceṣṭitaḥ || 24 ||

prakhyātavīryau ca raṇe bhrātarau kharadūṣaṇau |

tānahaṃ samatikrāntā rāma tvā pūrvadarśanāt || 25 ||

samupetāsmi bhāvena bhartāraṃ puruṣottamam |

ahaṃ prabhāvasampannā svacchandabalagāminī || 26 ||

cirāya bhava me bhartā sītayā kiṃ kariṣyasi |

vikṛtā ca virūpā ca na ceyaṃ sadṛśī tava || 27 ||

ahamevānurūpā te bhāryā rūpeṇa paśya mām |

imāṃ virūpāmasatīṃ karālāṃ nirṇatodarīm || 28 ||

anena te saha bhrātrā bhakṣayiṣyāmi mānuṣīm |

tataḥ parvataśṛṅgāṇi vanāni vividhāni ca || 29 ||

paśyansaha mayā kānta daṇḍakānvicariṣyasi |

ityevamuktaḥ kākutsthaḥ prahasya madirekṣaṇām || 30 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe saptadaśassargaḥ ||