3.13 Aranyakanda - Trayodasha Sargah

ॐ

3.13 અરણ્યકાણ્ડ - ત્રયોદશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અરણ્યકાણ્ડમ્ ।

અથ ત્રયોદશસ્સર્ગઃ ।

રામ પ્રીતોઽસ્મિ ભદ્રં તે પરિતુષ્ટોઽસ્મિ લક્ષ્મણ ।

અભિવાદયિતું યન્માં પ્રાપ્તૌ સ્થ સ્સહ સીતયા ॥ 1 ॥

અધ્વશ્રમેણ વાં ખેદો બાધતે પ્રચુરશ્રમઃ ।

વ્યક્તમુત્કણ્ઠતે વાપિ મૈથિલી જનકાત્મજા ॥ 2 ॥

એષા હિ સુકુમારી ચ દુઃખૈશ્ચ ન વિમાનિતા ।

પ્રાજ્યદોષં વનં પ્રાપ્તા ભર્તૃસ્નેહપ્રચોદિતા ॥ 3 ॥

યથૈષા રમતે રામ ઇહ સીતા તથા કુરુ ।

દુષ્કરં કૃતવત્યેષા વને ત્વામનુગચ્છતી ॥ 4 ॥

એષા હિ પ્રકૃતિઃ સ્ત્રીણામાસૃષ્ટે રઘુનન્દન ।

સમસ્થમનુરજ્યાન્તિ વિષમસ્થં ત્યજન્તિ ચ ॥ 5 ॥

શતહ્રદાનાં લોલત્વં શસ્ત્રાણાં તીક્ષ્ણતાં તથા ।

ગરૂડાનિલયોશ્શૈઘ્ર્યમનુગચ્છન્તિ યોષિતઃ ॥ 6 ॥

ઇયં તુ ભવતો ભાર્યા દોષૈરેતૈર્વિવર્જિતા ।

શ્લાઘ્યા ચ વ્યપદેશ્યા ચ યથા દેવી હ્યરુન્ધતી ॥ 7 ॥

અલઙ્કૃતોઽયં દેશશ્ચ યત્ર સૌમિત્રિણા સહ ।

વૈદેહ્યા ચાનયા રામ વત્સ્યસિ ત્વમરિન્દમ ॥ 8 ॥

એવમુક્તસ્સમુનિના રાઘવસ્સંયતાઞ્જલિઃ ।

ઉવાચ પ્રશ્રિતં વાક્યમૃષિં દીપ્તમિવાનલમ્ ॥ 9 ॥

ધન્યોઽસ્મ્યનુગૃહીતોઽસ્મિ યસ્ય મે મુનિપુઙ્ગવઃ ।

ગુણૈસ્સભ્રાતૃભાર્યસ્ય વરદઃ પરિતુષ્યતિ ॥ 10 ॥

કિન્તુ વ્યાદિશ મે દેશં સોદકં બહુકાનનમ્ ।

યત્રાશ્રમપદં કૃત્વા વસેયં નિરતસ્સુખમ્ ॥ 11 ॥

તતોઽબ્રવીન્મુનિશ્રેષ્ઠશ્શ્રુત્વા રામસ્ય તદ્વચઃ ।

ધ્યાત્વા મુહૂર્તં ધર્માત્મા ધીરો ધીરતરં વચઃ ॥ 12 ॥

ઇતો દ્વિયોજને તાત બહુમૂલફલોદકઃ ।

દેશો બહુમૃગશ્શ્રીમાન્પઞ્ચવટ્યભિવિશ્રુતઃ ॥ 13 ॥

તત્ર ગત્વાઽઽશ્રમપદં કૃત્વા સૌમિત્રિણા સહ ।

રમસ્વ ત્વં પિતુર્વાક્યં તથોક્તમનુપાલયન્ ॥ 14 ॥

કાલોઽયં ગતભૂયિષ્ઠો યઃ કાલ સ્તવ રાઘવ ।

સમયો યો નરેન્દ્રેણ કૃતો દશરથેન તે ॥ 15 ॥

તીર્ણપ્રતિજ્ઞઃ કાકુત્સ્થ સુખં રાજ્યે નિવત્સ્યસિ ।

ધન્યસ્તે જનકો રામ સ રાજા રઘુનન્દન ॥ 16 ॥

યસ્ત્વયા જ્યેષ્ઠપુત્રેણ યયાતિરિવ તારિતઃ ।

વિદિતો હ્યેષ વૃત્તાન્તો મમ સર્વસ્તવાનઘ ॥ 17 ॥

તપસશ્ચ પ્રભાવેણ સ્નેહાદ્દશરથસ્ય ચ ।

હૃદયસ્થશ્ચ તે છન્દો વિજ્ઞાતસ્તપસા મયા ॥ 18 ॥

ઇહાવાસં પ્રતિજ્ઞાય મયા સહ તપોવને ।

અતશ્ચ ત્વામહં બ્રૂમિ ગચ્છ પઞ્ચવટીમિતિ ॥ 19 ॥

સ હિ રમ્યો વનોદ્દેશો મૈથિલી તત્ર રંસ્યતે ।

સ દેશશ્શ્લાઘનીયશ્ચ નાતિદૂરે ચ રાઘવ ॥ 20 ॥

ગોદાવર્યાસ્સમીપે ચ મૈથિલી તત્ર રંસ્યતે ।

પ્રાજ્યમૂલફલશ્ચૈવ નાનાદ્વિજગણાયુતઃ ॥ 21 ॥

વિવિક્તશ્ચ મહાબાહો પુણ્યોરમ્યસ્તથૈવ ચ ।

ભવાનપિ સદારશ્ચ શક્તશ્ચ પરિરક્ષણે ।

અપિ ચાત્ર વસન્રામ તાપસાન્પાલયિષ્યસિ ॥ 22 ॥

એતદાલક્ષ્યતે વીર મધૂકાનાં મહદ્વનમ્ ।

ઉત્તરેણાસ્ય ગન્તવ્યં ન્યગ્રોધમભિગચ્છતા ॥ 23 ॥

તતઃ સ્થલમુપારુહ્ય પર્વતસ્યાવિદૂરતઃ ।

ખ્યાતઃ પઞ્ચવટીત્યેવ નિત્યપુષ્પિતકાનનઃ ॥ 24 ॥

અગસ્ત્યેનૈવમુક્તસ્તુ રામસ્સૌમિત્રિણા સહ ।

સત્કૃત્યામન્ત્રયામાસ તમૃષિં સત્યવાદિનમ્ ॥ 25 ॥

તૌ તુ તેનાભ્યનુજ્ઞાતૌ કૃતપાદાભિવન્દનૌ ।

તદાશ્રમાત્પઞ્ચવટીં જગ્મતુસ્સીતયા સહ ॥ 26 ॥

ગૃહીતચાપૌ તુ નરાધિપાત્મજૌ વિષક્તતૂણૌ સમરેષ્વકાતરૌ ।

યથોપદિષ્ટેન પથા મહર્ષિણા પ્રજગ્મતુઃ પઞ્ચવટીં સમાહિતૌ ॥ 27 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અરણ્યકાણ્ડે ત્રયોદશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha trayodaśassargaḥ |

rāma prīto'smi bhadraṃ te parituṣṭo'smi lakṣmaṇa |

abhivādayituṃ yanmāṃ prāptau stha ssaha sītayā || 1 ||

adhvaśrameṇa vāṃ khedo bādhate pracuraśramaḥ |

vyaktamutkaṇṭhate vāpi maithilī janakātmajā || 2 ||

eṣā hi sukumārī ca duḥkhaiśca na vimānitā |

prājyadoṣaṃ vanaṃ prāptā bhartṛsnehapracoditā || 3 ||

yathaiṣā ramate rāma iha sītā tathā kuru |

duṣkaraṃ kṛtavatyeṣā vane tvāmanugacchatī || 4 ||

eṣā hi prakṛtiḥ strīṇāmāsṛṣṭe raghunandana |

samasthamanurajyānti viṣamasthaṃ tyajanti ca || 5 ||

śatahradānāṃ lolatvaṃ śastrāṇāṃ tīkṣṇatāṃ tathā |

garūḍānilayośśaighryamanugacchanti yoṣitaḥ || 6 ||

iyaṃ tu bhavato bhāryā doṣairetairvivarjitā |

ślāghyā ca vyapadeśyā ca yathā devī hyarundhatī || 7 ||

alaṅkṛto'yaṃ deśaśca yatra saumitriṇā saha |

vaidehyā cānayā rāma vatsyasi tvamarindama || 8 ||

evamuktassamuninā rāghavassaṃyatāñjaliḥ |

uvāca praśritaṃ vākyamṛṣiṃ dīptamivānalam || 9 ||

dhanyo'smyanugṛhīto'smi yasya me munipuṅgavaḥ |

guṇaissabhrātṛbhāryasya varadaḥ parituṣyati || 10 ||

kintu vyādiśa me deśaṃ sodakaṃ bahukānanam |

yatrāśramapadaṃ kṛtvā vaseyaṃ niratassukham || 11 ||

tato'bravīnmuniśreṣṭhaśśrutvā rāmasya tadvacaḥ |

dhyātvā muhūrtaṃ dharmātmā dhīro dhīrataraṃ vacaḥ || 12 ||

ito dviyojane tāta bahumūlaphalodakaḥ |

deśo bahumṛgaśśrīmānpañcavaṭyabhiviśrutaḥ || 13 ||

tatra gatvā''śramapadaṃ kṛtvā saumitriṇā saha |

ramasva tvaṃ piturvākyaṃ tathoktamanupālayan || 14 ||

kālo'yaṃ gatabhūyiṣṭho yaḥ kāla stava rāghava |

samayo yo narendreṇa kṛto daśarathena te || 15 ||

tīrṇapratijñaḥ kākutstha sukhaṃ rājye nivatsyasi |

dhanyaste janako rāma sa rājā raghunandana || 16 ||

yastvayā jyeṣṭhaputreṇa yayātiriva tāritaḥ |

vidito hyeṣa vṛttānto mama sarvastavānagha || 17 ||

tapasaśca prabhāveṇa snehāddaśarathasya ca |

hṛdayasthaśca te chando vijñātastapasā mayā || 18 ||

ihāvāsaṃ pratijñāya mayā saha tapovane |

ataśca tvāmahaṃ brūmi gaccha pañcavaṭīmiti || 19 ||

sa hi ramyo vanoddeśo maithilī tatra raṃsyate |

sa deśaśślāghanīyaśca nātidūre ca rāghava || 20 ||

godāvaryāssamīpe ca maithilī tatra raṃsyate |

prājyamūlaphalaścaiva nānādvijagaṇāyutaḥ || 21 ||

viviktaśca mahābāho puṇyoramyastathaiva ca |

bhavānapi sadāraśca śaktaśca parirakṣaṇe |

api cātra vasanrāma tāpasānpālayiṣyasi || 22 ||

etadālakṣyate vīra madhūkānāṃ mahadvanam |

uttareṇāsya gantavyaṃ nyagrodhamabhigacchatā || 23 ||

tataḥ sthalamupāruhya parvatasyāvidūrataḥ |

khyātaḥ pañcavaṭītyeva nityapuṣpitakānanaḥ || 24 ||

agastyenaivamuktastu rāmassaumitriṇā saha |

satkṛtyāmantrayāmāsa tamṛṣiṃ satyavādinam || 25 ||

tau tu tenābhyanujñātau kṛtapādābhivandanau |

tadāśramātpañcavaṭīṃ jagmatussītayā saha || 26 ||

gṛhītacāpau tu narādhipātmajau viṣaktatūṇau samareṣvakātarau |

yathopadiṣṭena pathā maharṣiṇā prajagmatuḥ pañcavaṭīṃ samāhitau || 27 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe trayodaśassargaḥ ||