3.11 Aranyakanda - Ekadasha Sargah

ॐ

3.11 અરણ્યકાણ્ડ - એકાદશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અરણ્યકાણ્ડમ્ ।

અથ એકાદશસ્સર્ગઃ ।

અગ્રતઃ પ્રયયૌ રામસ્સીતા મધ્યે સુમધ્યમા ।

પૃષ્ઠતસ્તુ ધનુષ્પાણિર્લક્ષ્મણોઽનુજગામ હ ॥ 1 ॥

તૌ પશ્યમાનૌ વિવિધાન્ શૈલપ્રસ્થાન્વનાનિ ચ ।

નદીશ્ચ વિવિધા રમ્યા જગ્મતુસ્સીતયા સહ ॥ 2 ॥

સારસાંશ્ચક્રવાકાંશ્ચ નદીપુલિનચારિણઃ ।

સરાંસિ ચ સપદ્માનિ યુક્તાનિ જલજૈઃ ખગૈઃ ॥ 3 ॥

યૂથબદ્ધાંશ્ચ પૃષતાન્મદોન્મત્તાન્ વિષાણિનઃ ।

મહિષાંશ્ચ વરાહાંશ્ચ નાગાંશ્ચ દ્રુમવૈરિણઃ ॥ 4 ॥

તે ગત્વા દૂરમધ્વાનં લમ્બમાને દિવાકરે ।

દદૃશુસ્સહિતા રમ્યં તટાકં યોજનાયતમ્ ॥ 5 ॥

પદ્મપુષ્કરસમ્બાધં ગજયૂથૈરલઙ્કૃતમ્ ।

સારસૈર્હંસકાદમ્બૈસ્સઙ્કુલં જલચારિભિઃ ॥ 6 ॥

પ્રસન્નસલિલે રમ્યે તસ્મિન્સરસિ શુશ્રુવે ।

ગીતવાદિત્રનિર્ઘોષો ન તુ કશ્ચન દૃશ્યતે ॥ 7 ॥

તતઃ કૌતૂહલાદ્રામો લક્ષ્મણશ્ચ મહાબલઃ ।

મુનિં ધર્મભૃતં નામ પ્રષ્ટું સમુપચક્રમે ॥ 8 ॥

ઇદમત્યદ્ભુતં શ્રુત્વા સર્વેષાં નો મહામુને ।

કૌતૂહલં મહજ્જાતં કિમિદં સાધુ કથ્યતામ્ ॥ 9 ॥

વક્તવ્યં યદિ ચેદવિપ્ર નાતિગુહ્યમપિ પ્રભો ।

તેનૈવમુક્તો ધર્માત્મા રાઘવેણ મુનિસ્તદા ॥ 10 ॥

પ્રભવં સરસઃ કૃત્સ્નમાખ્યાતુમુપચક્રમે ।

ઇદં પઞ્ચાપ્સરો નામ તટાકં સાર્વકાલિકમ્ ॥ 11 ॥

નિર્મિતં તપસા રામ મુનિના માણ્ડકર્ણિના ।

સ હિ તેપે તપસ્તીવ્રં માણ્ડકર્ણિર્મહામુનિઃ ॥ 12 ॥

દશવર્ષસહસ્રાણિ વાયુભક્ષો જલાશ્રયઃ ।

તતઃ પ્રવ્યથિતાસ્સર્વે દેવાસ્સાગ્નિપુરોગમાઃ ॥ 13 ॥

અબ્રુવન્ વચનં સર્વે પરસ્પરસમાગતાઃ ।

અસ્માકં કસ્યચિત્ સ્થાનમેષ પ્રાર્થયતે મુનિઃ ॥ 14 ॥

ઇતિ સંવિગ્નમનસસ્સર્વે તે ત્રિદિવૌકસઃ ।

તત્ર કર્તું તપોવિઘ્નં દેવૈસ્સર્વૈર્નિયોજિતાઃ ॥ 15 ॥

પ્રધાનાપ્સરસઃ પઞ્ચ વિદ્યુચ્ચલિતવર્ચસઃ ।

અપ્સરોભિસ્તતસ્તાભિર્મુનિર્દૃષ્ટપરાવરઃ ॥ 16 ॥

નીતો મદનવશ્યત્વં સુરાણાં કાર્યસિદ્ધયે ।

તાશ્ચૈવાપ્સરસઃ પઞ્ચ મુનેઃ પત્નીત્વમાગતાઃ ॥ 17 ॥

તટાકે નિર્મિતં તાસામસ્મિન્નન્તર્હિતં ગૃહમ્ ।

તથૈવાપ્સરસઃ પઞ્ચ નિવસન્ત્યો યથાસુખમ્ ॥ 18 ॥

રમયન્તિ તપોયોગાન્મુનિં યૌવનમાસ્થિતમ્ ।

તાસાં સઙ્ક્રીડમાનાનામેષ વાદિત્રનિસ્સ્વનઃ ॥ 19 ॥

શ્રૂયતે ભૂષણોન્મિશ્રો ગીતશબ્દો મનોહરઃ ।

આશ્ચર્યમિતિ તસ્યૈતદ્વચનં ભાવિતાત્મનઃ ॥ 20 ॥

રાઘવઃ પ્રતિજગ્રાહ સહ ભ્રાત્રા મહાયશાઃ ।

એવં કથયમાનસ્ય દદર્શાશ્રમમણ્ડલમ્ ॥ 21 ॥

કુશચીરપરિક્ષિપ્તં બ્રાહ્મ્યા લક્ષ્મ્યા સમાવૃતમ્ ।

પ્રવિશ્ય સહ વૈદેહ્યા લક્ષ્મણેન ચ રાઘવઃ ॥ 22 ॥

ઉવાસ મુનિભિસ્સર્વૈઃ પૂજ્યમાનો મહાયશાઃ ।

તદા તસ્મિન્સકાકુત્થ્સઃ શ્રીમત્યાશ્રમમણ્ડલે ॥ 23 ॥

ઉષિત્વા તુ સુખં તત્ર પૂજ્યમાનો મહર્ષિભિઃ ।

જગામ ચાશ્રમાંસ્તેષાં પર્યાયેણ તપસ્વિનામ્ ॥ 24 ॥

યેષામુષિતવાન્ પૂર્વં સકાશે સ મહાસ્ત્રવિત્ ।

ક્વચિત્પરિદશાન્માસાનેકં સંવત્સરં ક્વચિત્ ॥ 25 ॥

ક્વચિચ્છ ચતુરો માસાન્ પઞ્ચ ષટ્ચાપરાન્ક્વચિત્ ।

અપરત્રાધિકં માસાદપ્યર્ધમધિકં ક્વચિત્ ॥ 26 ॥

ત્રીન્માસાનષ્ટમાસાંશ્ચ રાઘવો ન્યવસત્સુખમ્ ।

તથા સંવસતસ્તસ્ય મુનીનામાશ્રમેષુ વૈ ॥ 27 ॥

રમતશ્ચાનુકૂલ્યેન યયુસ્સંવત્સરા દશ ।

પરિવૃત્ય ચ ધર્મજ્ઞો રાઘવસ્સહ સીતયા ॥ 28 ॥

સુતીક્ષ્ણસ્યાશ્રમં શ્રીમાન્પુનરેવાજગામ હ ।

સ તમાશ્રમમાસાદ્ય મુનિભિઃ પ્રતિપૂજિતઃ ॥ 29 ॥

તત્રાપિ ન્યવસદ્રામઃ કઞ્ચિત્કાલમરિન્દમઃ ।

તદાશ્રમસ્થો વિનયાત્કદાચિત્તં મહામુનિમ્ ॥ 30 ॥

ઉપાસીનસ્સકાકુત્સ્થસ્સુતીક્ષ્ણમિદમબ્રવીત્ ।

અસ્મિન્નરણ્યે ભગવાનગસ્ત્યો મુનિસત્તમઃ ॥ 31 ॥

વસતીતિ મયા નિત્યં કથાઃ કથયતાં શ્રુતમ્ ।

ન તુ જાનામિ તં દેશં વનસ્યાસ્ય મહત્તયા ॥ 32 ॥

કુત્રાશ્રમપદં રમ્યં મહર્ષેસ્તસ્ય ધીમતઃ ।

પ્રસાદાત્તત્ર ભવતસ્સાનુજસ્સહ સીતયા ॥ 33 ॥

અગસ્ત્યમભિગચ્છેયમભિવાદયિતું મુનિમ્ ।

મનોરથો મહાનેષ હૃદિ મે પરિવર્તતે ॥ 34 ॥

યદ્યહં તં મુનિવરં શુશ્રૂષેયમપિ સ્વયમ્ ।

ઇતિ રામસ્ય સ મુનિશ્શ્રુત્વા ધર્માત્મનો વચઃ ॥ 35 ॥

સુતીક્ષ્ણઃ પ્રત્યુવાચેદં પ્રીતો દશરથાત્મજમ્ ।

અહમપ્યેતદેવ ત્વાં વક્તુકામસ્સલક્ષ્મણમ્ ॥ 36 ॥

અગસ્ત્યમભિગચ્છેતિ સીતયા સહ રાઘવ ।

દિષ્ટ્યા ત્વિદાનીમર્થેઽસ્મિન્ સ્વયમેવ બ્રવીષિ મામ્ ॥ 37 ॥

અહમાખ્યામિ તે વત્સ યત્રાગસ્ત્યો મહામુનિઃ ।

યોજનાન્યાશ્રમાત્તાત યાહિ ચત્વારિ વૈ તતઃ ॥ 38 ॥

દક્ષિણેન મહાન્ શ્રીમાનગસ્ત્યભ્રાતુરાશ્રમઃ ।

સ્થલપ્રાયે વનોદ્દેશે પિપ્પલીવનશોભિતે ॥ 39 ॥

બહુપુષ્પફલે રમ્યે નાનાશકુનિનાદિતે ।

પદ્મિન્યો વિવિધાસ્તત્ર પ્રસન્નસલિલાશ્શિવાઃ ॥ 40 ॥

હંસકારણ્ડવાકીર્ણાશ્ચક્રવાકોપશોભિતાઃ ।

તત્રૈકાં રજનીં વ્યુષ્ય પ્રભાતે રામ ગમ્યતામ્ ॥ 41 ॥

દક્ષિણાં દિશમાસ્થાય વનષણ્ડસ્ય પાર્શ્વતઃ ।

તત્રાગસ્ત્યાશ્રમપદં ગત્વા યોજનમન્તરા ॥ 42 ॥

રમણીયે વનોદ્ધેશે બહુપાદપસંવૃતે ।

રંસ્યતે તત્ર વૈદેહી લક્ષ્મણશ્ચ સહ ત્વયા ॥ 43 ॥

સ હિ રમ્યો વનોદ્દેશો બહુપાદપસઙ્કુલઃ ।

યદિ બુદ્ધિઃ કૃતા દ્રષ્ટુમગસ્ત્યં તં મહામુનિમ્ ॥ 44 ॥

અદ્યૈવ ગમને બુદ્ધિં રોચયસ્વ મહાયશઃ ।

ઇતિ રામો મુનેશ્શ્રુત્વા સહ ભ્રાત્રાભિવાદ્ય ચ ॥ 45 ॥

પ્રતસ્થેઽમુદ્દિશ્ય સાનુજસ્સીતયા સહ ।

પશ્યન્વનાનિ રમ્યાણિ પર્વતાંશ્ચાભ્રસન્નિભાન્ ॥ 46 ॥

સરાંસિ સરિતશ્ચૈવ પથિ માર્ગવશાનુગાઃ ।

સુતીક્ષ્ણેનોપદિષ્ટેન ગત્વા તેન પથા સુખમ્ ॥ 47 ॥

ઇદં પરમસંહૃષ્ટો વાક્યં લક્ષ્મણમબ્રવીત્ ।

એતદેવાશ્રમપદં નૂનં તસ્ય મહાત્મનઃ ॥ 48 ॥

અગસ્ત્યસ્ય મુનેર્ભ્રાતુર્દૃશ્યતે પુણ્યકર્મણઃ ।

યથા હિ મે વનસ્યાસ્ય જ્ઞાતાઃ પથિ સહસ્રશઃ ॥ 49 ॥

સન્નતાઃ ફલભારેણ પુષ્પભારેણ ચ દ્રુમાઃ ।

પિપ્પલીનાં ચ પક્વાનાં વનાદસ્માદુપાગતઃ ॥ 50 ॥

ગન્ધોઽયં પવનોક્ષિપ્તસ્સહસા કટુકોદયઃ ।

તત્ર તત્ર ચ દૃશ્યન્તે સઙ્ક્ષિપ્તાઃ કાષ્ઠસઞ્ચયાઃ ॥ 51 ॥

લૂનાશ્ચ પથિ દૃશ્યન્તે દર્ભા વૈડૂર્યવર્ચસઃ ।

એતચ્ચ વનમધ્યસ્થં કૃષ્ણાભ્રશિખરોપમમ્ ॥ 52 ॥

પાવકસ્યાશ્રમસ્થસ્ય ધૂમાગ્રં સમ્પ્રદૃશ્યતે ।

વિવિક્તેષુ ચ તીર્થેષુ કૃતસ્નાના દ્વિજાતયઃ ॥ 53 ॥

પુષ્પોપહારં કુર્વન્તિ કુસુમૈસ્સ્વયમર્જિતૈ ।

તત્સુતીક્ષ્ણસ્ય વચનં યથા સૌમ્ય મયા શ્રુતમ્ ॥ 54 ॥

અગસ્ત્યસ્યાશ્રમો ભ્રાતુર્નૂનમેષ ભવિષ્યતિ ।

નિગૃહ્ય તપસા મૃત્યું લોકાનાં હિતકામ્યયા ॥ 55 ॥

યસ્ય ભ્રાત્રા કૃતેયં દિક્છરણ્યા પુણ્યકર્મણા ।

ધારયન્ બ્રાહ્મણં રૂપમિલ્વલસ્સંસ્કૃતં વદન્ ॥ 56 ॥

આમન્ત્રયતિ વિપ્રાન્સ્મશ્રાદ્ધમુદ્દિશ્ય નિર્ઘૃણઃ ।

ભ્રાતરં સંસ્કૃતં કૃત્વા તતસ્તં મેષરૂપિણમ્ ॥ 57 ॥

તાન્ દ્વિજાન્ભોજયામાસ શ્રાદ્ધદૃષ્ટેન કર્મણા ।

તતો ભુક્તવતાં તેષાં વિપ્રાણામિલ્વલોઽબ્રવીત્ ॥ 58 ॥

વાતાપે નિષ્ક્રમન્વેતિ સ્વરેણ મહતા વદન્ ।

તતો ભ્રાતુર્વચશ્શ્રુત્વા વાતાપિર્મેષવન્નદન્ ॥ 59 ॥

ભિત્ત્વા ભિત્ત્વા શરીરાણિ બ્રાહ્મણાનાં વિનિષ્પતત્ ।

બ્રાહ્માણાનાં સહસ્રાણિ તૈરેવં કામરૂપિભિઃ ॥ 60 ॥

વિનાશિતાનિ સંહત્ય નિત્યશઃ પિશિતાશનૈઃ ।

અગસ્ત્યેન તદા દેવૈઃ પ્રાર્થિતેન મહર્ષિણા ॥ 61 ॥

અનુભૂય કિલ શ્રાદ્ધે ભક્ષિતસ્સમહાસુરઃ ।

તતસ્સમ્પન્નમિત્યુક્ત્વા દત્ત્વા હસ્તોદકં તતઃ ॥ 62 ॥

ભ્રાતરં નિષ્ક્રમસ્વેતિ ચેલ્વલસ્સોઽભ્યભાષત ।

સ તં તથા ભાષમાણં ભ્રાતરં વિપ્રઘાતિનમ્ ॥ 63 ॥

અબ્રવીત્પ્રહસન્ધીમાનગસ્ત્યો મુનિસત્તમઃ ।

કુતો નિષ્ક્રમિતું શક્તિર્મયા જીર્ણસ્ય રક્ષસઃ ॥ 64 ॥

ભ્રાતુસ્તે મેષરૂપસ્ય ગતસ્ય યમસાદનમ્ ।

અથ તસ્ય વચશ્શ્રુત્વા ભ્રાતુર્નિધનસંશ્રયમ્ ॥ 65 ॥

પ્રધર્ષયિતુમારેભે મુનિં ક્રોધાન્નિશાચરઃ ।

સોઽભિદ્રવન્મુનિશ્રેષ્ઠં મુનિના દીપ્તતેજસા ॥ 66 ॥

ચક્ષુષાનલકલ્પેન નિર્દગ્ધો નિધનં ગતઃ ।

તસ્યાયમાશ્રમો ભ્રાતુસ્તટાકવનશોભિતઃ ॥ 67 ॥

વિપ્રાનુકમ્પયા યેન કર્મેદં દુષ્કરં કૃતમ્ ।

એવં કથયમાનસ્ય તસ્ય સૌમિત્રિણા સહ ।

રામસ્યાસ્તં ગતસ્સૂર્યસ્સન્ધ્યાકાલોઽભ્યવર્તતઃ ॥ 68 ॥

ઉપાસ્ય પશ્ચિમાં સન્ધ્યાં સહ ભ્રાત્રા યથાવિધિ ।

પ્રવિવેશાઽશ્રમપદં તમૃષિં સોઽભ્યવાદયત્ ॥ 69 ॥

સમ્યક્ પ્રતિગૃહીતશ્ચ મુનિના તેન રાઘવઃ ।

ન્યવસત્તાં નિશામેકાં પ્રાશ્ય મૂલફલાનિ ચ ॥ 70 ॥

તસ્યાં રાત્ય્રાં વ્યતીતાયાં વિમલે સૂર્યમણ્ડલે ।

ભ્રાતરં તમગસ્ત્યસ્ય હ્યામન્ત્રયત રાઘવઃ ॥ 71 ॥

અભિવાદયે ત્વાં ભગવન્ સુખમધ્યુષિતો નિશામ્ ।

આમન્ત્રયે ત્વાં ગચ્છામિ ગુરું તે દ્રષ્ટુમગ્રજમ્ ॥ 72 ॥

ગમ્યતામિતિ તેનોક્તો જગામ રઘુનન્દનઃ ।

યથોદ્દિષ્ટેન માર્ગેણ વનં તચ્ચાવલોકયન્ ॥ 73 ॥

નીવારાન્પનસાંસ્તાલાંસ્તિમિશાન્વઞ્ચુલાન્ધવાન્ ।

ચિરિબિલ્વાન્મધૂકાંશ્ચ બિલ્વાનપિ ચ તિન્દુકાન્ ॥ 74 ॥

પુષ્પિતાન્પુષ્પિતાગ્રાભિર્લતાભિરનુવેષ્ટિતાન્ ।

દદર્શ રામશ્શતશસ્તત્ર કાન્તારપાદપાન્ ॥ 75 ॥

હસ્તિહસ્તૈર્વિમૃદિતાન્વાનરૈરુપશોભિતાન્ ।

મત્તૈશ્શકુનિસઙ્ઘૈશ્ચ શતશશ્ચ પ્રણાદિતાન્ ॥ 76 ॥

તતોઽબ્રવીત્સમીપસ્થં રામો રાજીવલોચનઃ ।

પૃષ્ઠતોઽનુગતં વીરં લક્ષ્મણં લક્ષ્મિવર્ધનમ્ ॥ 77 ॥

સ્નિગ્ધપત્રા યથા વૃક્ષા યથા ક્ષાન્તા મૃગદ્વિજાઃ ।

આશ્રમો નાતિદૂરસ્થો મહર્ષેર્ભાવિતાત્મનઃ ॥ 78 ॥

અગસ્ત્ય ઇતિ વિખ્યાતો લોકે સ્વેનૈવ કર્મણા ।

આશ્રમો દૃશ્યતે તસ્ય પરિશ્રાન્તશ્રમાપહઃ ॥ 79 ॥

પ્રાજ્યધૂમાકુલવનશ્ચીરમાલાપરિષ્કૃતઃ ।

પ્રશાન્તમૃગયૂથશ્ચ નાનાશકુનિનાદિતઃ ॥ 80 ॥

તસ્યેદમાશ્રમપદં પ્રભાવાદ્યસ્ય રાક્ષસૈઃ ।

દિગિયં દક્ષિણા ત્રાસાદ્દૃશ્યતે નોપભુજ્યતે ॥ 81 ॥

યદા પ્રભૃતિ ચાક્રાન્તા દિગિયં પુણ્યકર્મણા ।

તદા પ્રભૃતિ નિર્વૈરાઃ પ્રશાન્તા રજનીચરાઃ ॥ 82 ॥

નામ્ના ચેયં ભગવતો દક્ષિણા દિક્પ્રદક્ષિણા ।

પ્રથિતા ત્રિષુ લોકેષુ દુર્ધર્ષા ક્રૂરકર્મભિઃ ॥ 83 ॥

માર્ગં નિરોદ્ધું નિરતો ભાસ્કરસ્યાચલોત્તમઃ ।

નિદેશં પાલયન્યસ્ય વિન્ધ્યશૈલા ન વર્ધતે ॥ 84 ॥

અયં દીર્ઘાયુષસ્તસ્ય લોકે વિશ્રુતકર્મણઃ ।

અગસ્ત્યસ્યાશ્રમ શ્રીમાન્વિનીતજનસેવિતઃ ॥ 85 ॥

એષ લોકાર્ચિતસ્સાધુર્હિતે નિત્યરતસ્સતામ્ ।

અસ્માનભિગતાનેષ શ્રેયસા યોજયિષ્યતિ ॥ 86 ॥

આરાધયિષ્યામ્યત્રાહમગસ્ત્યં તં મહામુનિમ્ ।

શેષં ચ વનવાસસ્ય સૌમ્ય વત્સ્યામ્યહં પ્રભો ॥ 87 ॥

અત્ર દેવાસ્સગન્ધર્વાસ્સિદ્ધાશ્ચ પરમર્ષયઃ ।

અગસ્ત્યં નિયતાહારં સતતં પર્યુપાસતે ॥ 88 ॥

નાત્ર જીવેન્મૃષાવાદી ક્રૂરો વા યદિ વા શઠઃ ।

નૃશંસઃ કામવૃત્તો વા મુનિરેષ તથાવિધઃ ॥ 89 ॥

અત્ર દેવાશ્ચ યક્ષાશ્ચ નાગાશ્ચ પતગૈસ્સહ ।

વસન્તિ નિયતાહારા ધર્મમારાધયિષ્ણવઃ ॥ 90 ॥

અત્ર સિદ્ધા મહાત્માનો વિમાનૈજસ્સૂર્યસન્નિભૈઃ ।

ત્યક્તદેહા નવૈર્દેહૈઃ સ્વર્યાતાઃ પરમર્ષયઃ ॥ 91 ॥

યક્ષત્વમમરત્વં ચ રાજ્યાનિ વિવિધાનિ ચ ।

અત્ર દેવાઃ પ્રયચ્છન્તિ ભૂતૈરારાધિતાશ્શુભૈઃ ॥ 92 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અરણ્યકાણ્ડે એકાદશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha ekādaśassargaḥ |

agrataḥ prayayau rāmassītā madhye sumadhyamā |

pṛṣṭhatastu dhanuṣpāṇirlakṣmaṇo'nujagāma ha || 1 ||

tau paśyamānau vividhān śailaprasthānvanāni ca |

nadīśca vividhā ramyā jagmatussītayā saha || 2 ||

sārasāṃścakravākāṃśca nadīpulinacāriṇaḥ |

sarāṃsi ca sapadmāni yuktāni jalajaiḥ khagaiḥ || 3 ||

yūthabaddhāṃśca pṛṣatānmadonmattān viṣāṇinaḥ |

mahiṣāṃśca varāhāṃśca nāgāṃśca drumavairiṇaḥ || 4 ||

te gatvā dūramadhvānaṃ lambamāne divākare |

dadṛśussahitā ramyaṃ taṭākaṃ yojanāyatam || 5 ||

padmapuṣkarasambādhaṃ gajayūthairalaṅkṛtam |

sārasairhaṃsakādambaissaṅkulaṃ jalacāribhiḥ || 6 ||

prasannasalile ramye tasminsarasi śuśruve |

gītavāditranirghoṣo na tu kaścana dṛśyate || 7 ||

tataḥ kautūhalādrāmo lakṣmaṇaśca mahābalaḥ |

muniṃ dharmabhṛtaṃ nāma praṣṭuṃ samupacakrame || 8 ||

idamatyadbhutaṃ śrutvā sarveṣāṃ no mahāmune |

kautūhalaṃ mahajjātaṃ kimidaṃ sādhu kathyatām || 9 ||

vaktavyaṃ yadi cedavipra nātiguhyamapi prabho |

tenaivamukto dharmātmā rāghaveṇa munistadā || 10 ||

prabhavaṃ sarasaḥ kṛtsnamākhyātumupacakrame |

idaṃ pañcāpsaro nāma taṭākaṃ sārvakālikam || 11 ||

nirmitaṃ tapasā rāma muninā māṇḍakarṇinā |

sa hi tepe tapastīvraṃ māṇḍakarṇirmahāmuniḥ || 12 ||

daśavarṣasahasrāṇi vāyubhakṣo jalāśrayaḥ |

tataḥ pravyathitāssarve devāssāgnipurogamāḥ || 13 ||

abruvan vacanaṃ sarve parasparasamāgatāḥ |

asmākaṃ kasyacit sthānameṣa prārthayate muniḥ || 14 ||

iti saṃvignamanasassarve te tridivaukasaḥ |

tatra kartuṃ tapovighnaṃ devaissarvairniyojitāḥ || 15 ||

pradhānāpsarasaḥ pañca vidyuccalitavarcasaḥ |

apsarobhistatastābhirmunirdṛṣṭaparāvaraḥ || 16 ||

nīto madanavaśyatvaṃ surāṇāṃ kāryasiddhaye |

tāścaivāpsarasaḥ pañca muneḥ patnītvamāgatāḥ || 17 ||

taṭāke nirmitaṃ tāsāmasminnantarhitaṃ gṛham |

tathaivāpsarasaḥ pañca nivasantyo yathāsukham || 18 ||

ramayanti tapoyogānmuniṃ yauvanamāsthitam |

tāsāṃ saṅkrīḍamānānāmeṣa vāditranissvanaḥ || 19 ||

śrūyate bhūṣaṇonmiśro gītaśabdo manoharaḥ |

āścaryamiti tasyaitadvacanaṃ bhāvitātmanaḥ || 20 ||

rāghavaḥ pratijagrāha saha bhrātrā mahāyaśāḥ |

evaṃ kathayamānasya dadarśāśramamaṇḍalam || 21 ||

kuśacīraparikṣiptaṃ brāhmyā lakṣmyā samāvṛtam |

praviśya saha vaidehyā lakṣmaṇena ca rāghavaḥ || 22 ||

uvāsa munibhissarvaiḥ pūjyamāno mahāyaśāḥ |

tadā tasminsakākutthsaḥ śrīmatyāśramamaṇḍale || 23 ||

uṣitvā tu sukhaṃ tatra pūjyamāno maharṣibhiḥ |

jagāma cāśramāṃsteṣāṃ paryāyeṇa tapasvinām || 24 ||

yeṣāmuṣitavān pūrvaṃ sakāśe sa mahāstravit |

kvacitparidaśānmāsānekaṃ saṃvatsaraṃ kvacit || 25 ||

kvaciccha caturo māsān pañca ṣaṭcāparānkvacit |

aparatrādhikaṃ māsādapyardhamadhikaṃ kvacit || 26 ||

trīnmāsānaṣṭamāsāṃśca rāghavo nyavasatsukham |

tathā saṃvasatastasya munīnāmāśrameṣu vai || 27 ||

ramataścānukūlyena yayussaṃvatsarā daśa |

parivṛtya ca dharmajño rāghavassaha sītayā || 28 ||

sutīkṣṇasyāśramaṃ śrīmānpunarevājagāma ha |

sa tamāśramamāsādya munibhiḥ pratipūjitaḥ || 29 ||

tatrāpi nyavasadrāmaḥ kañcitkālamarindamaḥ |

tadāśramastho vinayātkadācittaṃ mahāmunim || 30 ||

upāsīnassakākutsthassutīkṣṇamidamabravīt |

asminnaraṇye bhagavānagastyo munisattamaḥ || 31 ||

vasatīti mayā nityaṃ kathāḥ kathayatāṃ śrutam |

na tu jānāmi taṃ deśaṃ vanasyāsya mahattayā || 32 ||

kutrāśramapadaṃ ramyaṃ maharṣestasya dhīmataḥ |

prasādāttatra bhavatassānujassaha sītayā || 33 ||

agastyamabhigaccheyamabhivādayituṃ munim |

manoratho mahāneṣa hṛdi me parivartate || 34 ||

yadyahaṃ taṃ munivaraṃ śuśrūṣeyamapi svayam |

iti rāmasya sa muniśśrutvā dharmātmano vacaḥ || 35 ||

sutīkṣṇaḥ pratyuvācedaṃ prīto daśarathātmajam |

ahamapyetadeva tvāṃ vaktukāmassalakṣmaṇam || 36 ||

agastyamabhigaccheti sītayā saha rāghava |

diṣṭyā tvidānīmarthe'smin svayameva bravīṣi mām || 37 ||

ahamākhyāmi te vatsa yatrāgastyo mahāmuniḥ |

yojanānyāśramāttāta yāhi catvāri vai tataḥ || 38 ||

dakṣiṇena mahān śrīmānagastyabhrāturāśramaḥ |

sthalaprāye vanoddeśe pippalīvanaśobhite || 39 ||

bahupuṣpaphale ramye nānāśakuninādite |

padminyo vividhāstatra prasannasalilāśśivāḥ || 40 ||

haṃsakāraṇḍavākīrṇāścakravākopaśobhitāḥ |

tatraikāṃ rajanīṃ vyuṣya prabhāte rāma gamyatām || 41 ||

dakṣiṇāṃ diśamāsthāya vanaṣaṇḍasya pārśvataḥ |

tatrāgastyāśramapadaṃ gatvā yojanamantarā || 42 ||

ramaṇīye vanoddheśe bahupādapasaṃvṛte |

raṃsyate tatra vaidehī lakṣmaṇaśca saha tvayā || 43 ||

sa hi ramyo vanoddeśo bahupādapasaṅkulaḥ |

yadi buddhiḥ kṛtā draṣṭumagastyaṃ taṃ mahāmunim || 44 ||

adyaiva gamane buddhiṃ rocayasva mahāyaśaḥ |

iti rāmo muneśśrutvā saha bhrātrābhivādya ca || 45 ||

pratasthe'muddiśya sānujassītayā saha |

paśyanvanāni ramyāṇi parvatāṃścābhrasannibhān || 46 ||

sarāṃsi saritaścaiva pathi mārgavaśānugāḥ |

sutīkṣṇenopadiṣṭena gatvā tena pathā sukham || 47 ||

idaṃ paramasaṃhṛṣṭo vākyaṃ lakṣmaṇamabravīt |

etadevāśramapadaṃ nūnaṃ tasya mahātmanaḥ || 48 ||

agastyasya munerbhrāturdṛśyate puṇyakarmaṇaḥ |

yathā hi me vanasyāsya jñātāḥ pathi sahasraśaḥ || 49 ||

sannatāḥ phalabhāreṇa puṣpabhāreṇa ca drumāḥ |

pippalīnāṃ ca pakvānāṃ vanādasmādupāgataḥ || 50 ||

gandho'yaṃ pavanokṣiptassahasā kaṭukodayaḥ |

tatra tatra ca dṛśyante saṅkṣiptāḥ kāṣṭhasañcayāḥ || 51 ||

lūnāśca pathi dṛśyante darbhā vaiḍūryavarcasaḥ |

etacca vanamadhyasthaṃ kṛṣṇābhraśikharopamam || 52 ||

pāvakasyāśramasthasya dhūmāgraṃ sampradṛśyate |

vivikteṣu ca tīrtheṣu kṛtasnānā dvijātayaḥ || 53 ||

puṣpopahāraṃ kurvanti kusumaissvayamarjitai |

tatsutīkṣṇasya vacanaṃ yathā saumya mayā śrutam || 54 ||

agastyasyāśramo bhrāturnūnameṣa bhaviṣyati |

nigṛhya tapasā mṛtyuṃ lokānāṃ hitakāmyayā || 55 ||

yasya bhrātrā kṛteyaṃ dikcharaṇyā puṇyakarmaṇā |

dhārayan brāhmaṇaṃ rūpamilvalassaṃskṛtaṃ vadan || 56 ||

āmantrayati viprānsmaśrāddhamuddiśya nirghṛṇaḥ |

bhrātaraṃ saṃskṛtaṃ kṛtvā tatastaṃ meṣarūpiṇam || 57 ||

tān dvijānbhojayāmāsa śrāddhadṛṣṭena karmaṇā |

tato bhuktavatāṃ teṣāṃ viprāṇāmilvalo'bravīt || 58 ||

vātāpe niṣkramanveti svareṇa mahatā vadan |

tato bhrāturvacaśśrutvā vātāpirmeṣavannadan || 59 ||

bhittvā bhittvā śarīrāṇi brāhmaṇānāṃ viniṣpatat |

brāhmāṇānāṃ sahasrāṇi tairevaṃ kāmarūpibhiḥ || 60 ||

vināśitāni saṃhatya nityaśaḥ piśitāśanaiḥ |

agastyena tadā devaiḥ prārthitena maharṣiṇā || 61 ||

anubhūya kila śrāddhe bhakṣitassamahāsuraḥ |

tatassampannamityuktvā dattvā hastodakaṃ tataḥ || 62 ||

bhrātaraṃ niṣkramasveti celvalasso'bhyabhāṣata |

sa taṃ tathā bhāṣamāṇaṃ bhrātaraṃ vipraghātinam || 63 ||

abravītprahasandhīmānagastyo munisattamaḥ |

kuto niṣkramituṃ śaktirmayā jīrṇasya rakṣasaḥ || 64 ||

bhrātuste meṣarūpasya gatasya yamasādanam |

atha tasya vacaśśrutvā bhrāturnidhanasaṃśrayam || 65 ||

pradharṣayitumārebhe muniṃ krodhānniśācaraḥ |

so'bhidravanmuniśreṣṭhaṃ muninā dīptatejasā || 66 ||

cakṣuṣānalakalpena nirdagdho nidhanaṃ gataḥ |

tasyāyamāśramo bhrātustaṭākavanaśobhitaḥ || 67 ||

viprānukampayā yena karmedaṃ duṣkaraṃ kṛtam |

evaṃ kathayamānasya tasya saumitriṇā saha |

rāmasyāstaṃ gatassūryassandhyākālo'bhyavartataḥ || 68 ||

upāsya paścimāṃ sandhyāṃ saha bhrātrā yathāvidhi |

praviveśā'śramapadaṃ tamṛṣiṃ so'bhyavādayat || 69 ||

samyak pratigṛhītaśca muninā tena rāghavaḥ |

nyavasattāṃ niśāmekāṃ prāśya mūlaphalāni ca || 70 ||

tasyāṃ rātyrāṃ vyatītāyāṃ vimale sūryamaṇḍale |

bhrātaraṃ tamagastyasya hyāmantrayata rāghavaḥ || 71 ||

abhivādaye tvāṃ bhagavan sukhamadhyuṣito niśām |

āmantraye tvāṃ gacchāmi guruṃ te draṣṭumagrajam || 72 ||

gamyatāmiti tenokto jagāma raghunandanaḥ |

yathoddiṣṭena mārgeṇa vanaṃ taccāvalokayan || 73 ||

nīvārānpanasāṃstālāṃstimiśānvañculāndhavān |

ciribilvānmadhūkāṃśca bilvānapi ca tindukān || 74 ||

puṣpitānpuṣpitāgrābhirlatābhiranuveṣṭitān |

dadarśa rāmaśśataśastatra kāntārapādapān || 75 ||

hastihastairvimṛditānvānarairupaśobhitān |

mattaiśśakunisaṅghaiśca śataśaśca praṇāditān || 76 ||

tato'bravītsamīpasthaṃ rāmo rājīvalocanaḥ |

pṛṣṭhato'nugataṃ vīraṃ lakṣmaṇaṃ lakṣmivardhanam || 77 ||

snigdhapatrā yathā vṛkṣā yathā kṣāntā mṛgadvijāḥ |

āśramo nātidūrastho maharṣerbhāvitātmanaḥ || 78 ||

agastya iti vikhyāto loke svenaiva karmaṇā |

āśramo dṛśyate tasya pariśrāntaśramāpahaḥ || 79 ||

prājyadhūmākulavanaścīramālāpariṣkṛtaḥ |

praśāntamṛgayūthaśca nānāśakunināditaḥ || 80 ||

tasyedamāśramapadaṃ prabhāvādyasya rākṣasaiḥ |

digiyaṃ dakṣiṇā trāsāddṛśyate nopabhujyate || 81 ||

yadā prabhṛti cākrāntā digiyaṃ puṇyakarmaṇā |

tadā prabhṛti nirvairāḥ praśāntā rajanīcarāḥ || 82 ||

nāmnā ceyaṃ bhagavato dakṣiṇā dikpradakṣiṇā |

prathitā triṣu lokeṣu durdharṣā krūrakarmabhiḥ || 83 ||

mārgaṃ niroddhuṃ nirato bhāskarasyācalottamaḥ |

nideśaṃ pālayanyasya vindhyaśailā na vardhate || 84 ||

ayaṃ dīrghāyuṣastasya loke viśrutakarmaṇaḥ |

agastyasyāśrama śrīmānvinītajanasevitaḥ || 85 ||

eṣa lokārcitassādhurhite nityaratassatām |

asmānabhigatāneṣa śreyasā yojayiṣyati || 86 ||

ārādhayiṣyāmyatrāhamagastyaṃ taṃ mahāmunim |

śeṣaṃ ca vanavāsasya saumya vatsyāmyahaṃ prabho || 87 ||

atra devāssagandharvāssiddhāśca paramarṣayaḥ |

agastyaṃ niyatāhāraṃ satataṃ paryupāsate || 88 ||

nātra jīvenmṛṣāvādī krūro vā yadi vā śaṭhaḥ |

nṛśaṃsaḥ kāmavṛtto vā munireṣa tathāvidhaḥ || 89 ||

atra devāśca yakṣāśca nāgāśca patagaissaha |

vasanti niyatāhārā dharmamārādhayiṣṇavaḥ || 90 ||

atra siddhā mahātmāno vimānaijassūryasannibhaiḥ |

tyaktadehā navairdehaiḥ svaryātāḥ paramarṣayaḥ || 91 ||

yakṣatvamamaratvaṃ ca rājyāni vividhāni ca |

atra devāḥ prayacchanti bhūtairārādhitāśśubhaiḥ || 92 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ekādaśassargaḥ ||