2.97 Ayodhyakanda - Saptanavatitama Sargah

ॐ

2.97 અયોધ્યાકાણ્ડ - સપ્તનવતિતમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડમ્ ।

અથ સપ્તનવતિતમસ્સર્ગઃ ।

સુસંરબ્ધં તુ સૌમિત્રિં લક્ષ્મણં ક્રોધમૂર્છિતમ્ ।

રામસ્તુ પરિસાન્ત્વ્યાથ વચનં ચેદમબ્રવીત્ ॥ 1 ॥

કિમત્ર ધનુષા કાર્યમસિના વા સચર્મણા ।

મહેષ્વાસે મહાપ્રાજ્ઞે ભરતે સ્વયમાગતે ॥ 2 ॥

પિતુસ્સત્યં પ્રતિશ્રુત્ય હત્વા ભરતમાગતમ્ ।

કિં કરિષ્યામિ રાજ્યેન સાપવાદેન લક્ષ્મણ ॥ 3 ॥

યદ્દ્રવ્યં બાન્ધવાનાં વા મિત્રાણાં વા ક્ષયે ભવેત્ ।

નાહં તત્પ્રતિગૃહ્ણીયાં ભક્ષાન્વિષકૃતાનિવ ॥ 4 ॥

ધર્મમર્થં ચ કામં ચ પૃથિવીં ચાપિ લક્ષ્મણ ।

ઇચ્છામિ ભવતામર્થે એતત્ પ્રતિશૃણોમિ તે ॥ 5 ॥

ભ્રાત્રૂણાં સઙ્ગ્રહાર્થં ચ સુખાર્થં ચાપિ લક્ષ્મણ ।

રાજ્યમપ્યહમિચ્છામિ સત્યેનાઽયુધમાલભે ॥ 6 ॥

નેયં મમ મહી સૌમ્ય દુર્લભા સાગરામ્બરા ।

ન હીચ્છેયમધર્મેણ શક્રત્વમપિ લક્ષ્મણ ॥ 7 ॥

યદ્વિના ભરતં ત્વાં ચ શત્રુઘ્નં ચાપિ માનદ ।

ભવેન્મમ સુખં કિઞ્ચિદ્ભસ્મ તત્કુરુતાં શિખી ॥ 8 ॥

મન્યેઽહમાગતોઽયોધ્યાં ભરતો ભ્રાતૃવત્સલઃ ।

મમ પ્રાણાત્પ્રિયતરઃ કુલધર્મમનુસ્મરન્ ॥ 9 ॥

શ્રુત્વા પ્રવ્રાજિતં માં હિ જટાવલ્કલધારિણમ્ ।

જાનક્યાસહિતં વીર ત્વયા ચ પુરુષર્ષભ ॥ 10 ॥

સ્નેહેનાઽક્રાન્તહૃદય શ્શોકેનાકુલિતેન્દ્રિયઃ ।

દ્રષ્ટુમભ્યાગતો હ્યેષ ભરતો નાન્યથાઽગતઃ ॥ 11 ॥

અમ્બાં ચ કૈકયીં રુષ્ય પરુષં ચાપ્રિયં વદન્ ।

પ્રસાદ્ય પિતરં શ્રીમાર્નાજ્યં મે દાતુમાગતઃ ॥ 12 ॥

પ્રાપ્તકાલં યદેષોઽસ્માન્ભરતો દ્રષ્ટુમિચ્છતિ ।

અસ્માસુ મનસાઽપ્યેષ નાપ્રિયં કિઞ્ચિદાચરેત્ ॥ 13 ॥

વિપ્રિયં કૃતપૂર્વં તે ભરતેન કદા નુ કિમ્ ।

ઈદૃશં વા ભયં તેઽદ્ય ભરતં યોઽત્ર શઙ્કસે ॥ 14 ॥

ન હિ તે નિષ્ઠુરં વાચ્યો ભરતો નાપ્રિયં વચઃ ।

અહં હ્યપ્રિયમુક્ત સ્સ્યાં ભરતસ્યાપ્રિયે કૃતે ॥ 15 ॥

કથં નુ પુત્રાઃ પિતરં હન્યુઃ કસ્યાં ચિદાપદિ ।

ભ્રાતા વા ભ્રાતરં હન્યાત્સૌમિત્રે પ્રાણમાત્મનઃ ॥ 16 ॥

યદિ રાજ્યસ્ય હેતોસ્ત્વમિમાં વાચં પ્રભાષસે ।

વક્ષ્યામિ ભરતં દૃષ્ટ્વા રાજ્યમસ્મૈ પ્રદીયતામ્ ॥ 17 ॥

ઉચ્યમાનોઽપિ ભરતો મયા લક્ષ્મણ તદ્વચઃ ।

રાજ્યમસ્મૈ પ્રયચ્છેતિ બાઢમિત્યેવ વક્ષ્યતિ ॥ 18 ॥

તથોક્તો ધર્મશીલેન ભ્રાત્રા તસ્ય હિતે રતઃ ।

લક્ષ્મણઃ પ્રવિવેશેવ સ્વાનિ ગાત્રાણિ લજ્જયા ॥ 19 ॥

તદ્વાક્યં લક્ષ્મણ શ્શ્રુત્વા વ્રીલિતઃ પ્રત્યુવાચ હ ।

ત્વાં મન્યે દ્રષ્ટુમાયાતઃ પિતા દશરથ સ્સ્વયમ્ ॥ 20 ॥

વ્રીલિતં લક્ષ્મણં દૃષ્ટ્વા રાઘવઃ પ્રત્યુવાચ હ ।

એષ મન્યે મહાબાહુરિહાસ્માન્દ્રષ્ટુમાગતઃ ॥ 21 ॥

અથવા નૌ ધ્રુવં મન્યે મન્યમાન સ્સુખોચિતૌ ।

વનવાસમનુધ્યાય ગૃહાય પ્રતિનેષ્યતિ ॥ 22 ॥

ઇમાં વાપ્યેષ વૈદેહીમત્યન્તસુખસેવિનીમ્ ।

પિતા મે રાઘવ શ્શ્રીમાન્વનાદાદાય યાસ્યતિ ॥ 23 ॥

એતૌ તૌ સમ્પ્રકાશેતે ગોત્રવન્તૌ મનોરમૌ ।

વાયુવેગસમૌ વીર જવનૌ તુરગોત્તમૌ ॥ 24 ॥

સ એષ સુમહાકાયઃ કમ્પતે વાહિનીમુખે ।

નાગશ્શત્રુઞ્જયો નામ વૃદ્ધસ્તાતસ્ય ધીમતઃ ॥ 25 ॥

ન તુ પશ્યામિ તચ્છત્રં પાણ્ડુરં લોકસત્કૃતમ્ । પિતુર્દિવ્યં મહાબાહો સંશયો ભવતીહ મે ॥ 26 ॥

વૃક્ષાગ્રાદવરોહ ત્વં કુરુ લક્ષ્મણ મદ્વચઃ ।

ઇતીવ રામો ધર્માત્મા સૌમિત્રિં તમુવાચ હ ॥ 27 ॥

અવતીર્ય તુ સાલાગ્રાત્તસ્માત્સ સમિતિઞ્જયઃ ।

લક્ષ્મણઃ પ્રાઞ્જલિર્ભૂત્વા તસ્થૌ રામસ્ય પાર્શ્વતઃ ॥ 28 ॥

ભરતેનાપિ સન્દિષ્ટા સમ્મર્દો ન ભવેદિતિ ।

સમન્તાત્તસ્ય શૈલસ્ય સેના વાસમકલ્પયત્ ॥ 29 ॥

અધ્યર્ધમિક્ષ્વાકુચમૂર્યોજનં પર્વતસ્ય સા ।

પાર્શ્વે ન્યવિશદાવૃત્ય ગજવાજિરથાકુલા ॥ 30 ॥

સા ચિત્રકૂટે ભરતેન સેના ધર્મં પુરસ્કૃત્ય વિધૂય દર્પમ્ ।

પ્રસાદનાર્થં રઘુનન્દનસ્ય વિરાજતે નીતિમતા પ્રણીતા ॥ 31 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાણ્ડે સપ્તનવતિતમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha saptanavatitamassargaḥ |

susaṃrabdhaṃ tu saumitriṃ lakṣmaṇaṃ krodhamūrchitam |

rāmastu parisāntvyātha vacanaṃ cedamabravīt || 1 ||

kimatra dhanuṣā kāryamasinā vā sacarmaṇā |

maheṣvāse mahāprājñe bharate svayamāgate || 2 ||

pitussatyaṃ pratiśrutya hatvā bharatamāgatam |

kiṃ kariṣyāmi rājyena sāpavādena lakṣmaṇa || 3 ||

yaddravyaṃ bāndhavānāṃ vā mitrāṇāṃ vā kṣaye bhavet |

nāhaṃ tatpratigṛhṇīyāṃ bhakṣānviṣakṛtāniva || 4 ||

dharmamarthaṃ ca kāmaṃ ca pṛthivīṃ cāpi lakṣmaṇa |

icchāmi bhavatāmarthe etat pratiśṛṇomi te || 5 ||

bhrātrūṇāṃ saṅgrahārthaṃ ca sukhārthaṃ cāpi lakṣmaṇa |

rājyamapyahamicchāmi satyenā'yudhamālabhe || 6 ||

neyaṃ mama mahī saumya durlabhā sāgarāmbarā |

na hīccheyamadharmeṇa śakratvamapi lakṣmaṇa || 7 ||

yadvinā bharataṃ tvāṃ ca śatrughnaṃ cāpi mānada |

bhavenmama sukhaṃ kiñcidbhasma tatkurutāṃ śikhī || 8 ||

manye'hamāgato'yodhyāṃ bharato bhrātṛvatsalaḥ |

mama prāṇātpriyataraḥ kuladharmamanusmaran || 9 ||

śrutvā pravrājitaṃ māṃ hi jaṭāvalkaladhāriṇam |

jānakyāsahitaṃ vīra tvayā ca puruṣarṣabha || 10 ||

snehenā'krāntahṛdaya śśokenākulitendriyaḥ |

draṣṭumabhyāgato hyeṣa bharato nānyathā'gataḥ || 11 ||

ambāṃ ca kaikayīṃ ruṣya paruṣaṃ cāpriyaṃ vadan |

prasādya pitaraṃ śrīmārnājyaṃ me dātumāgataḥ || 12 ||

prāptakālaṃ yadeṣo'smānbharato draṣṭumicchati |

asmāsu manasā'pyeṣa nāpriyaṃ kiñcidācaret || 13 ||

vipriyaṃ kṛtapūrvaṃ te bharatena kadā nu kim |

īdṛśaṃ vā bhayaṃ te'dya bharataṃ yo'tra śaṅkase || 14 ||

na hi te niṣṭhuraṃ vācyo bharato nāpriyaṃ vacaḥ |

ahaṃ hyapriyamukta ssyāṃ bharatasyāpriye kṛte || 15 ||

kathaṃ nu putrāḥ pitaraṃ hanyuḥ kasyāṃ cidāpadi |

bhrātā vā bhrātaraṃ hanyātsaumitre prāṇamātmanaḥ || 16 ||

yadi rājyasya hetostvamimāṃ vācaṃ prabhāṣase |

vakṣyāmi bharataṃ dṛṣṭvā rājyamasmai pradīyatām || 17 ||

ucyamāno'pi bharato mayā lakṣmaṇa tadvacaḥ |

rājyamasmai prayaccheti bāḍhamityeva vakṣyati || 18 ||

tathokto dharmaśīlena bhrātrā tasya hite rataḥ |

lakṣmaṇaḥ praviveśeva svāni gātrāṇi lajjayā || 19 ||

tadvākyaṃ lakṣmaṇa śśrutvā vrīlitaḥ pratyuvāca ha |

tvāṃ manye draṣṭumāyātaḥ pitā daśaratha ssvayam || 20 ||

vrīlitaṃ lakṣmaṇaṃ dṛṣṭvā rāghavaḥ pratyuvāca ha |

eṣa manye mahābāhurihāsmāndraṣṭumāgataḥ || 21 ||

athavā nau dhruvaṃ manye manyamāna ssukhocitau |

vanavāsamanudhyāya gṛhāya pratineṣyati || 22 ||

imāṃ vāpyeṣa vaidehīmatyantasukhasevinīm |

pitā me rāghava śśrīmānvanādādāya yāsyati || 23 ||

etau tau samprakāśete gotravantau manoramau |

vāyuvegasamau vīra javanau turagottamau || 24 ||

sa eṣa sumahākāyaḥ kampate vāhinīmukhe |

nāgaśśatruñjayo nāma vṛddhastātasya dhīmataḥ || 25 ||

na tu paśyāmi tacchatraṃ pāṇḍuraṃ lokasatkṛtam | piturdivyaṃ mahābāho saṃśayo bhavatīha me || 26 ||

vṛkṣāgrādavaroha tvaṃ kuru lakṣmaṇa madvacaḥ |

itīva rāmo dharmātmā saumitriṃ tamuvāca ha || 27 ||

avatīrya tu sālāgrāttasmātsa samitiñjayaḥ |

lakṣmaṇaḥ prāñjalirbhūtvā tasthau rāmasya pārśvataḥ || 28 ||

bharatenāpi sandiṣṭā sammardo na bhavediti |

samantāttasya śailasya senā vāsamakalpayat || 29 ||

adhyardhamikṣvākucamūryojanaṃ parvatasya sā |

pārśve nyaviśadāvṛtya gajavājirathākulā || 30 ||

sā citrakūṭe bharatena senā dharmaṃ puraskṛtya vidhūya darpam |

prasādanārthaṃ raghunandanasya virājate nītimatā praṇītā || 31 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe saptanavatitamassargaḥ ||