2.85 Ayodhyakanda - Panchashititama Sargah

ॐ

2.85 અયોધ્યાકાણ્ડ - પઞ્ચાશીતિતમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડમ્ ।

અથ પઞ્ચાશીતિતમસ્સર્ગઃ ।

એવમુક્તસ્તુ ભરતો નિષાદાધિપતિં ગુહમ્ ।

પ્રત્યુવાચ મહાપ્રાજ્ઞો વાક્યં હેત્વર્થસંહિતમ્ ॥ 1 ॥

ઊર્જિતઃ ખલુ તે કામઃ કૃતો મમ ગુરોસ્સખે ।

યો મે ત્વમીદૃશીં સેનામેકોઽભ્યર્ચિતુમિચ્છસિ ॥ 2 ॥

ઇત્યુક્ત્વા તુ મહાતેજા ગુહં વચનમુત્તમમ્ ।

અબ્રવીદ્ભરત શ્શ્રીમાનનિષાદાધિપતિં પુનઃ ॥ 3 ॥

કતરેણ ગમિષ્યામિ ભરદ્વાજાશ્રમં ગુહ ।

ગહનોઽયં ભૃશં દેશો ગઙ્ગાઽનૂપો દુરત્યયઃ ॥ 4 ॥

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા રાજપુત્રસ્ય ધીમતઃ ।

અબ્રવીત્પ્રાઞ્જલિર્વાક્યં ગુહો ગહનગોચરઃ ॥ 5 ॥

દાશાસ્ત્વાઽનુઽગમિષ્યન્તિ ધન્વિનસ્સુસમાહિતાઃ ।

અહં ત્વાનુગમિષ્યામિ રાજપુત્ર મહાયશઃ ॥ 6 ॥

કચ્છિન્નદુષ્ટો વ્રજસિ રામસ્યાક્લિષ્ટકર્મણઃ ।

ઇયં તે મહતી સેના શઙ્કાં જનયતીવ મે ॥ 7 ॥

તમેવમભિભાષન્તમાકાશ ઇવ નિર્મલઃ ।

ભરતશ્શ્લક્ષ્ણયા વાચા ગુહં વચનમબ્રવીત્ ॥ 8 ॥

માભૂત્સ કાલો યત્કષ્ટં ન માં શઙ્કિતુમર્હસિ ।

રાઘવ સ્સહિ મે ભ્રાતા જ્યેષ્ઠઃ પિતુસમો મતઃ ॥ 9 ॥

તં નિવર્તયિતું યામિ કાકુત્સ્થં વનવાસિનમ્ ।

બુદ્ધિરન્યા ન તે કાર્યા ગુહ સત્યં બ્રવીમિ તે ॥ 10 ॥

સ તુ સંહૃષ્ટવદન શ્શ્રુત્વા ભરતભાષિતમ્ ।

પુનરેવાબ્રવીદ્વાક્યં ભરતં પ્રતિ હર્ષિતઃ ॥ 11 ॥

ધન્યસ્ત્વં ન ત્વયા તુલ્યં પશ્યામિ જગતીતલે ।

અયત્નાદાગતં રાજ્યં યસ્ત્વં ત્યક્તુમિહેચ્છસિ ॥ 12 ॥

શાશ્વતી ખલુ તે કીર્તિર્લોકાનનુચરિષ્યતિ ।

યસ્ત્વં કૃચ્છ્રગતં રામં પ્રત્યાનયિતુમિચ્છસિ ॥ 13 ॥

એવં સમ્ભાષમાણસ્ય ગુહસ્ય ભરતં તદા ।

બભૌ નષ્ટપ્રભસ્સૂર્યો રજની ચાભ્યવર્તત ॥ 14 ॥

સન્નિવેશ્ય સ તાં સેનાં ગુહેન પરિતોષિતઃ ।

શત્રુઘ્નેન સહ શ્રીમાઞ્છયનં સમુપાગમત્ ॥ 15 ॥

રામચિન્તામય શ્શોકો ભરતસ્ય મહાત્મનઃ ।

ઉપસ્થિતો હ્યનર્હસ્ય ધર્મપ્રેક્ષસ્ય તાદૃશઃ ॥ 16 ॥

અન્તર્દાહેન દહનસ્સન્તાપયતિ રાઘવમ્ ।

વનદાહાભિસન્તપ્તં ગૂઢોઽગ્નિરિવ પાદપમ્ ॥ 17 ॥

પ્રસૃતસ્સર્વગાત્રેભ્યસ્સ્વેદં શોકાગ્નિસમ્ભવમ્ ।

યથા સૂર્યાંશુસન્તપ્તો હિમવાન્ પ્રસૃતોહિમમ્ ॥ 18 ॥

ધ્યાનનિર્ધરશૈલેન વિનિશ્શ્વસિતધાતુના ।

દૈન્યપાદપસઙ્ઘેન શોકાયાસાધિશૃઙ્ગિણા ॥ 19 ॥

પ્રમોહાનન્તસત્ત્વેન સન્તાપૌષધિવેણુના ।

આક્રાન્તો દુઃખશૈલેન મહતા કૈકયીસુતઃ ॥ 20 ॥

વિનિશ્શ્વસન્વૈ ભૃશદુર્મનાસ્તતઃ પ્રમૂઢસઞ્જ્ઞઃ પરમાપદં ગતઃ ।

શમં ન લેભે હૃદયજ્વરાર્દિતો નરર્ષભો યૂથહતો યથર્ષભઃ ॥ 21 ॥

ગુહેન સાર્ધં ભરતસ્સમાગતો મહાનુભાવસ્સજનસ્સમાહિતઃ ।

સુદુર્મનાસ્તં ભરતં તદા પુનર્ગુહ સ્સમાશ્વાસયદગ્રજં પ્રતિ ॥ 22 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાણ્ડે પઞ્ચાશીતિતમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha pañcāśītitamassargaḥ |

evamuktastu bharato niṣādādhipatiṃ guham |

pratyuvāca mahāprājño vākyaṃ hetvarthasaṃhitam || 1 ||

ūrjitaḥ khalu te kāmaḥ kṛto mama gurossakhe |

yo me tvamīdṛśīṃ senāmeko'bhyarcitumicchasi || 2 ||

ityuktvā tu mahātejā guhaṃ vacanamuttamam |

abravīdbharata śśrīmānaniṣādādhipatiṃ punaḥ || 3 ||

katareṇa gamiṣyāmi bharadvājāśramaṃ guha |

gahano'yaṃ bhṛśaṃ deśo gaṅgā'nūpo duratyayaḥ || 4 ||

tasya tadvacanaṃ śrutvā rājaputrasya dhīmataḥ |

abravītprāñjalirvākyaṃ guho gahanagocaraḥ || 5 ||

dāśāstvā'nu'gamiṣyanti dhanvinassusamāhitāḥ |

ahaṃ tvānugamiṣyāmi rājaputra mahāyaśaḥ || 6 ||

kacchinnaduṣṭo vrajasi rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ |

iyaṃ te mahatī senā śaṅkāṃ janayatīva me || 7 ||

tamevamabhibhāṣantamākāśa iva nirmalaḥ |

bharataśślakṣṇayā vācā guhaṃ vacanamabravīt || 8 ||

mābhūtsa kālo yatkaṣṭaṃ na māṃ śaṅkitumarhasi |

rāghava ssahi me bhrātā jyeṣṭhaḥ pitusamo mataḥ || 9 ||

taṃ nivartayituṃ yāmi kākutsthaṃ vanavāsinam |

buddhiranyā na te kāryā guha satyaṃ bravīmi te || 10 ||

sa tu saṃhṛṣṭavadana śśrutvā bharatabhāṣitam |

punarevābravīdvākyaṃ bharataṃ prati harṣitaḥ || 11 ||

dhanyastvaṃ na tvayā tulyaṃ paśyāmi jagatītale |

ayatnādāgataṃ rājyaṃ yastvaṃ tyaktumihecchasi || 12 ||

śāśvatī khalu te kīrtirlokānanucariṣyati |

yastvaṃ kṛcchragataṃ rāmaṃ pratyānayitumicchasi || 13 ||

evaṃ sambhāṣamāṇasya guhasya bharataṃ tadā |

babhau naṣṭaprabhassūryo rajanī cābhyavartata || 14 ||

sanniveśya sa tāṃ senāṃ guhena paritoṣitaḥ |

śatrughnena saha śrīmāñchayanaṃ samupāgamat || 15 ||

rāmacintāmaya śśoko bharatasya mahātmanaḥ |

upasthito hyanarhasya dharmaprekṣasya tādṛśaḥ || 16 ||

antardāhena dahanassantāpayati rāghavam |

vanadāhābhisantaptaṃ gūḍho'gniriva pādapam || 17 ||

prasṛtassarvagātrebhyassvedaṃ śokāgnisambhavam |

yathā sūryāṃśusantapto himavān prasṛtohimam || 18 ||

dhyānanirdharaśailena viniśśvasitadhātunā |

dainyapādapasaṅghena śokāyāsādhiśṛṅgiṇā || 19 ||

pramohānantasattvena santāpauṣadhiveṇunā |

ākrānto duḥkhaśailena mahatā kaikayīsutaḥ || 20 ||

viniśśvasanvai bhṛśadurmanāstataḥ pramūḍhasañjñaḥ paramāpadaṃ gataḥ |

śamaṃ na lebhe hṛdayajvarārdito nararṣabho yūthahato yatharṣabhaḥ || 21 ||

guhena sārdhaṃ bharatassamāgato mahānubhāvassajanassamāhitaḥ |

sudurmanāstaṃ bharataṃ tadā punarguha ssamāśvāsayadagrajaṃ prati || 22 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe pañcāśītitamassargaḥ ||