2.83 Ayodhyakanda - Tryashititama Sargah

ॐ

2.83 અયોધ્યાકાણ્ડ - ત્ર્યાશીતિતમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડમ્ ।

અથ ત્ર્યાશીતિતમસ્સર્ગઃ ।

તત સ્સમુત્થિતઃ કાલ્યમાસ્થાય સ્યન્દનોત્તમમ્ ।

પ્રયયૌ ભરતશ્શીઘ્રં રામદર્શનકાઙ્ક્ષયા ॥ 1 ॥

અગ્રતઃ પ્રયયુસ્તસ્ય સર્વે મન્ત્રિપુરોધસઃ ।

અધિરુહ્ય હયૈર્યુક્તાન્રથાન્સૂર્યરથોપમાન્ ॥ 2 ॥

નવનાગસહસ્રાણિ કલ્પિતાનિ યથાવિધિ ।

અન્વયુર્ભરતં યાન્તમિક્ષ્વાકુકુલનન્દનમ્ ॥ 3 ॥

ષષ્ટી રથસહસ્રાણિ ધન્વિનો વિવિધાયુધાઃ ।

અન્વયુર્ભરતં યાન્તં રાજપુત્રં યશસ્વિનમ્ ॥ 4 ॥

શતં સહસ્રાણ્યશ્વાનાં સમારૂઢાનિ રાઘવમ્ ।

અન્વયુર્ભરતં યાન્તં સત્યસન્ધં જિતેન્દ્રિયમ્ ॥ 5 ॥

કૈકેયી ચ સુમિત્રા ચ કૌસલ્યા ચ યશસ્વિની ।

રામાનયનસંહૃષ્ટા યયુર્યાનેન ભાસ્વતા ॥ 6 ॥

પ્રયાતાશ્ચાર્યસઙ્ઘાતા રામં દ્રષ્ટું સલક્ષ્મણમ્ ।

તસ્યૈવ ચ કથાશ્ચિત્રાઃ કુર્વાણા હૃષ્ટમાનસાઃ ॥ 7 ॥

મેઘશ્યામં મહાબાહું સ્થિરસત્ત્વં દૃઢવ્રતમ્ ।

કદા દ્રક્ષ્યામહે રામં જગત શ્શોકનાશનમ્ ॥ 8 ॥

દૃષ્ટ એવ હિ ન શ્શોકમપનેષ્યતિ રાઘવઃ ।

તમ સ્સર્વસ્ય લોકસ્ય સમુદ્યન્નિવ ભાસ્કરઃ ॥ 9 ॥

ઇત્યેવં કથયન્તસ્તે સમ્પ્રહૃષ્ટાઃ કથા શ્શુભાઃ ।

પરિષ્વજાનાશ્ચાન્યોન્યં યયુર્નાગરિકા જનાઃ ॥ 10 ॥

યે ચ તત્રાપરે સર્વે સમ્મતા યે ચ નૈગમાઃ ।

રામં પ્રતિ યયુર્હૃષ્ટા સ્સર્વાઃ પ્રકૃતયસ્તથા ॥ 11 ॥

મણિકારાશ્ચ યે કેચિત્કુમ્ભકારાશ્ચ શોભનાઃ ।

સૂત્રકર્મકૃતશ્ચૈવ યે ચ શસ્ત્રોપજીવિનઃ ॥ 12 ॥

મયૂરકાઃ ક્રાકચિકા રોચકા વેધકાસ્તથા ।

દન્તકારા સ્સુધાકારા સ્તથા ગન્ધોપજીવિનઃ ॥ 13 ॥

સુવર્ણકારાઃ પ્રખ્યાતાસ્તથા કમ્બલધાવકાઃ ।

સ્નાપકોષ્ણોદકા વૈદ્યાધૂપકાશ્શૌણ્ડિકાસ્તથા ॥ 14 ॥

રજકાસ્તુન્નવાયાશ્ચ ગ્રામઘોષમહત્તરાઃ ।

શૈલૂષાશ્ચ સહ સ્ત્રીભિર્યયુઃ કૈવર્તકાસ્તથા ॥ 15 ॥

સમાહિતા વેદવિદો બ્રાહ્મણા વૃત્તસમ્મતાઃ ।

ગોરથૈર્ભરતં યાન્તમનુજગ્મુ સ્સહસ્રશઃ ॥ 16 ॥

સુવેષા શ્શુદ્ધવસનાસ્તામ્રમૃષ્ટાનુલેપનાઃ ।

સર્વે તે વિવિધૈર્યાનૈ શ્શનૈર્ભરતમન્વયુઃ ॥ 17 ॥

પ્રહૃષ્ટમુદિતા સેના સાઽન્વયાત્કૈકયીસુતમ્ ।

ભ્રાતુરાનયને યાન્તં ભરતં ભ્રાતૃવત્સલમ્ ॥ 18 ॥

તે ગત્વા દૂરમધ્વાનં રથયાનાશ્વકુઞ્જરૈઃ ।

સમાસેદુસ્તતો ગઙ્ગાં શૃઙ્ગીબેરપુરં પ્રતિ ॥ 19 ॥

યત્ર રામસખો વીરો ગુહો જ્ઞાતિગણૈર્વૃતઃ ।

નિવસત્યપ્રમાદેન દેશં તં પરિપાલયન્ ॥ 20 ॥

ઉપેત્ય તીરં ગઙ્ગાયાશ્ચક્રવાકૈરલઙ્કૃતમ્ ।

વ્યવાતિષ્ઠત સા સેના ભરતસ્યાનુયાયિની ॥ 21 ॥

નિરીક્ષ્યાનુગતાં સેનાં તાં ચ ગઙ્ગાં શિવોદકામ્ ।

ભરતસ્સચિવાન્સર્વાનબ્રવીદ્વાક્યકોવિદઃ ॥ 22 ॥

નિવેશયત મે સૈન્યમભિપ્રાયેણ સર્વતઃ ।

વિશ્રાન્તાઃ પ્રતરિષ્યામશ્શ્વ ઇદાનીમિમાં નદીમ્ ॥ 23 ॥

દાતું ચ તાવદિચ્છામિ સ્વર્ગતસ્ય મહીપતેઃ ।

ઔર્ધ્વદેહનિમિત્તાર્થમવતીર્યોદકં નદીમ્ ॥ 24 ॥

તસ્યૈવં બ્રુવતોઽમાત્યાસ્તથેત્યુક્ત્વા સમાહિતાઃ ।

ન્યવેશયંસ્તાં છન્દેન સ્વેન સ્વેન પૃથક્પૃથક્ ॥ 25 ॥

નિવેશ્ય ગઙ્ગામનુ તાં મહાનદીં ચમૂં વિધાનૈઃ પરિબર્હશોભિનીમ્ ।

ઉવાસ રામસ્ય તદા મહાત્મનો વિચિન્તયાનો ભરતો નિવર્તનમ્ ॥ 26 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાણ્ડે ત્ર્યાશીતિતમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha tryāśītitamassargaḥ |

tata ssamutthitaḥ kālyamāsthāya syandanottamam |

prayayau bharataśśīghraṃ rāmadarśanakāṅkṣayā || 1 ||

agrataḥ prayayustasya sarve mantripurodhasaḥ |

adhiruhya hayairyuktānrathānsūryarathopamān || 2 ||

navanāgasahasrāṇi kalpitāni yathāvidhi |

anvayurbharataṃ yāntamikṣvākukulanandanam || 3 ||

ṣaṣṭī rathasahasrāṇi dhanvino vividhāyudhāḥ |

anvayurbharataṃ yāntaṃ rājaputraṃ yaśasvinam || 4 ||

śataṃ sahasrāṇyaśvānāṃ samārūḍhāni rāghavam |

anvayurbharataṃ yāntaṃ satyasandhaṃ jitendriyam || 5 ||

kaikeyī ca sumitrā ca kausalyā ca yaśasvinī |

rāmānayanasaṃhṛṣṭā yayuryānena bhāsvatā || 6 ||

prayātāścāryasaṅghātā rāmaṃ draṣṭuṃ salakṣmaṇam |

tasyaiva ca kathāścitrāḥ kurvāṇā hṛṣṭamānasāḥ || 7 ||

meghaśyāmaṃ mahābāhuṃ sthirasattvaṃ dṛḍhavratam |

kadā drakṣyāmahe rāmaṃ jagata śśokanāśanam || 8 ||

dṛṣṭa eva hi na śśokamapaneṣyati rāghavaḥ |

tama ssarvasya lokasya samudyanniva bhāskaraḥ || 9 ||

ityevaṃ kathayantaste samprahṛṣṭāḥ kathā śśubhāḥ |

pariṣvajānāścānyonyaṃ yayurnāgarikā janāḥ || 10 ||

ye ca tatrāpare sarve sammatā ye ca naigamāḥ |

rāmaṃ prati yayurhṛṣṭā ssarvāḥ prakṛtayastathā || 11 ||

maṇikārāśca ye kecitkumbhakārāśca śobhanāḥ |

sūtrakarmakṛtaścaiva ye ca śastropajīvinaḥ || 12 ||

mayūrakāḥ krākacikā rocakā vedhakāstathā |

dantakārā ssudhākārā stathā gandhopajīvinaḥ || 13 ||

suvarṇakārāḥ prakhyātāstathā kambaladhāvakāḥ |

snāpakoṣṇodakā vaidyādhūpakāśśauṇḍikāstathā || 14 ||

rajakāstunnavāyāśca grāmaghoṣamahattarāḥ |

śailūṣāśca saha strībhiryayuḥ kaivartakāstathā || 15 ||

samāhitā vedavido brāhmaṇā vṛttasammatāḥ |

gorathairbharataṃ yāntamanujagmu ssahasraśaḥ || 16 ||

suveṣā śśuddhavasanāstāmramṛṣṭānulepanāḥ |

sarve te vividhairyānai śśanairbharatamanvayuḥ || 17 ||

prahṛṣṭamuditā senā sā'nvayātkaikayīsutam |

bhrāturānayane yāntaṃ bharataṃ bhrātṛvatsalam || 18 ||

te gatvā dūramadhvānaṃ rathayānāśvakuñjaraiḥ |

samāsedustato gaṅgāṃ śṛṅgīberapuraṃ prati || 19 ||

yatra rāmasakho vīro guho jñātigaṇairvṛtaḥ |

nivasatyapramādena deśaṃ taṃ paripālayan || 20 ||

upetya tīraṃ gaṅgāyāścakravākairalaṅkṛtam |

vyavātiṣṭhata sā senā bharatasyānuyāyinī || 21 ||

nirīkṣyānugatāṃ senāṃ tāṃ ca gaṅgāṃ śivodakām |

bharatassacivānsarvānabravīdvākyakovidaḥ || 22 ||

niveśayata me sainyamabhiprāyeṇa sarvataḥ |

viśrāntāḥ pratariṣyāmaśśva idānīmimāṃ nadīm || 23 ||

dātuṃ ca tāvadicchāmi svargatasya mahīpateḥ |

aurdhvadehanimittārthamavatīryodakaṃ nadīm || 24 ||

tasyaivaṃ bruvato'mātyāstathetyuktvā samāhitāḥ |

nyaveśayaṃstāṃ chandena svena svena pṛthakpṛthak || 25 ||

niveśya gaṅgāmanu tāṃ mahānadīṃ camūṃ vidhānaiḥ paribarhaśobhinīm |

uvāsa rāmasya tadā mahātmano vicintayāno bharato nivartanam || 26 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe tryāśītitamassargaḥ ||