2.5 Ayodhyakanda - Panchama Sargah

ॐ

2.5 અયોધ્યાકાણ્ડ - પઞ્ચમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડમ્ ।

અથ પઞ્ચમસ્સર્ગઃ ।

સન્દિશ્ય રામં નૃપતિ શ્શ્વોભાવિન્યભિષેચને ।

પુરોહિતં સમાહૂય વશિષ્ઠમિદમબ્રવીત્ ॥ 1 ॥

ગચ્છોપવાસં કાકુત્સ્થં કારયાદ્ય તપોધન ।

શ્રીયશોરાજ્યલાભાય વધ્વા સહ યતવ્રતમ્ ॥ 2 ॥

તથેતિ ચ સ રાજાનમુક્ત્વા વેદવિદાં વરઃ ।

સ્વયં વસિષ્ઠો ભગવાન્યયૌ રામનિવેશનમ્ ॥ 3 ॥

ઉપવાસયિતું રામં મન્ત્રવન્મન્ત્રકોવિદઃ ।

બ્રાહ્મં રથવરં યુક્તમાસ્થાય સુદૃઢવ્રતઃ ॥ 4 ॥

સ રામભવનં પ્રાપ્ય પાણ્ડુરાભ્રઘનપ્રભમ્ ।

તિસ્રઃ કક્ષ્યા રથેનૈવ વિવેશમુનિસત્તમઃ ॥ 5 ॥

તમાગતમૃષિં રામસ્ત્વરન્નિવ સસમ્ભ્રમઃ ।

માનયિષ્યન્સમાનાર્હં નિશ્ચક્રામ નિવેશનાત્ ॥ 6 ॥

અભ્યેત્ય ત્વરમાણશ્ચ રથાભ્યાશં મનીષિણઃ ।

તતોઽવતારયામાસ પરિગૃહ્ય રથાત્સ્વયમ્ ॥ 7 ॥

સ ચૈનં પ્રશ્રિતં દૃષ્ટ્વા સમ્ભાષ્યાભિપ્રસાદ્ય ચ ।

પ્રિયાર્હં હર્ષયન્રામમિત્યુવાચ પુરોહિતઃ ॥ 8 ॥

પ્રસન્નસ્તે પિતા રામ યૌવરાજ્યમવાપ્સ્યસિ ।

ઉપવાસં ભવાનદ્ય કરોતુ સહ સીતયા ॥ 9 ॥

પ્રાતસ્ત્વામભિષેક્તા હિ યૌવરાજ્યે નરાધિપઃ ।

પિતા દશરથઃ પ્રીત્યા યયાતિં નહુષો યથા ॥ 10 ॥

ઇત્યુક્ત્વા સ તદા રામમુપવાસં યતવ્રતમ્ ।

મન્ત્રવત્કારયામાસ વૈદેહ્યા સહિતં મુનિઃ ॥ 11 ॥

તતો યથાવદ્રામેણ સ રાજ્ઞો ગુરુરર્ચિતઃ ।

અભ્યનુજ્ઞાપ્ય કાકુત્સ્થં યયૌ રામનિવેશનાત્ ॥ 12 ॥

સુહૃદ્ભિસ્તત્ર રામોઽપિ સહાસીનઃ પ્રિયંવદૈઃ ।

સભાજિતો વિવેશાઽથ તાનનુજ્ઞાપ્ય સર્વશઃ ॥ 13 ॥

હૃષ્ટનારીનરયુતં રામવેશ્મ તદા બભૌ ।

યથા મત્તદ્વિજગણં પ્રફુલ્લનલિનં સરઃ ॥ 14 ॥

સ રાજભવનપ્રખ્યાત્તસ્માદ્રામનિવેશાનાત્ ।

નિર્ગત્ય દદૃશે માર્ગં વસિષ્ઠો જનસંવૃતમ્ ॥ 15 ॥

બૃન્દબૃન્દૈરયોધ્યાયાં રાજમાર્ગાસ્સમન્તતઃ ।

બભૂવુરભિસમ્બાધાઃ કુતૂહલજનૈર્વૃતાઃ ॥ 16 ॥

જનબૃન્દોર્મિસઙ્ઘર્ષહર્ષસ્વનવતસ્તદા ।

બભૂવ રાજમાર્ગસ્ય સાગરસ્યેવ નિસ્વનઃ ॥ 17 ॥

સિક્તસમ્મૃષ્ટરથ્યા હિ તદહર્વનમાલિની ।

આસીદયોધ્યાનગરી સમુચ્છ્રિતગૃહધ્વજા ॥ 18 ॥

તદા હ્યયોધ્યાનિલયઃ સસ્ત્રીબાલાબલો જનઃ ।

રામાભિષેકમાકાઙ્ક્ષન્નાકાઙ્ક્ષદુદયં રવેઃ ॥ 19 ॥

પ્રજાલઙ્કારભૂતં ચ જનસ્યાનન્દવર્ધનમ્ ।

ઉત્સુકોઽભૂજ્જનો દ્રષ્ટું તમયોધ્યામહોત્સવમ્ ॥ 20 ॥

એવં તજ્જનસમ્બાધં રાજમાર્ગં પુરોહિતઃ ।

વ્યૂહન્નિવ જનૌઘં તં શનૈ રાજકુલં યયૌ ॥ 21 ॥

સિતાભ્રશિખરપ્રખ્યં પ્રાસાદમધિરુહ્ય સઃ ।

સમીયાય નરેન્દ્રેણ શક્રેણેવ બૃહસ્પતિઃ ॥ 22 ॥

તમાગતમભિપ્રેક્ષ્ય હિત્વા રાજાસનં નૃપઃ ।

પપ્રચ્છ સ ચ તસ્મૈ તત્કૃતમિત્યભ્યવેદયત્ ॥ 23 ॥

ચૈવ તદા તુલ્યં સહાસીનાસ્સભાસદઃ ।

આસનેભ્યસ્સમુત્તસ્થુઃ પૂજયન્તઃ પુરોહિતમ્ ॥ 24 ॥

ગુરુણા ત્વભ્યનુજ્ઞાતો મનુજૌઘં વિસૃજ્ય તમ્ ।

વિવેશાન્તઃ પુરં રાજા સિંહો ગિરિગુહામિવ ॥ 25 ॥

તદગ્ય્રવેષપ્રમદાજનાકુલં મહેન્દ્રવેશ્મપ્રતિમં નિવેશનમ્ ।

વિદીપયંશ્ચારુ વિવેશ પાર્થિવ શ્શશીવ તારાગણસઙ્કુલં નભઃ ॥ 26 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાણ્ડે પઞ્ચમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha pañcamassargaḥ |

sandiśya rāmaṃ nṛpati śśvobhāvinyabhiṣecane |

purohitaṃ samāhūya vaśiṣṭhamidamabravīt || 1 ||

gacchopavāsaṃ kākutsthaṃ kārayādya tapodhana |

śrīyaśorājyalābhāya vadhvā saha yatavratam || 2 ||

tatheti ca sa rājānamuktvā vedavidāṃ varaḥ |

svayaṃ vasiṣṭho bhagavānyayau rāmaniveśanam || 3 ||

upavāsayituṃ rāmaṃ mantravanmantrakovidaḥ |

brāhmaṃ rathavaraṃ yuktamāsthāya sudṛḍhavrataḥ || 4 ||

sa rāmabhavanaṃ prāpya pāṇḍurābhraghanaprabham |

tisraḥ kakṣyā rathenaiva viveśamunisattamaḥ || 5 ||

tamāgatamṛṣiṃ rāmastvaranniva sasambhramaḥ |

mānayiṣyansamānārhaṃ niścakrāma niveśanāt || 6 ||

abhyetya tvaramāṇaśca rathābhyāśaṃ manīṣiṇaḥ |

tato'vatārayāmāsa parigṛhya rathātsvayam || 7 ||

sa cainaṃ praśritaṃ dṛṣṭvā sambhāṣyābhiprasādya ca |

priyārhaṃ harṣayanrāmamityuvāca purohitaḥ || 8 ||

prasannaste pitā rāma yauvarājyamavāpsyasi |

upavāsaṃ bhavānadya karotu saha sītayā || 9 ||

prātastvāmabhiṣektā hi yauvarājye narādhipaḥ |

pitā daśarathaḥ prītyā yayātiṃ nahuṣo yathā || 10 ||

ityuktvā sa tadā rāmamupavāsaṃ yatavratam |

mantravatkārayāmāsa vaidehyā sahitaṃ muniḥ || 11 ||

tato yathāvadrāmeṇa sa rājño gururarcitaḥ |

abhyanujñāpya kākutsthaṃ yayau rāmaniveśanāt || 12 ||

suhṛdbhistatra rāmo'pi sahāsīnaḥ priyaṃvadaiḥ |

sabhājito viveśā'tha tānanujñāpya sarvaśaḥ || 13 ||

hṛṣṭanārīnarayutaṃ rāmaveśma tadā babhau |

yathā mattadvijagaṇaṃ praphullanalinaṃ saraḥ || 14 ||

sa rājabhavanaprakhyāttasmādrāmaniveśānāt |

nirgatya dadṛśe mārgaṃ vasiṣṭho janasaṃvṛtam || 15 ||

bṛndabṛndairayodhyāyāṃ rājamārgāssamantataḥ |

babhūvurabhisambādhāḥ kutūhalajanairvṛtāḥ || 16 ||

janabṛndormisaṅgharṣaharṣasvanavatastadā |

babhūva rājamārgasya sāgarasyeva nisvanaḥ || 17 ||

siktasammṛṣṭarathyā hi tadaharvanamālinī |

āsīdayodhyānagarī samucchritagṛhadhvajā || 18 ||

tadā hyayodhyānilayaḥ sastrībālābalo janaḥ |

rāmābhiṣekamākāṅkṣannākāṅkṣadudayaṃ raveḥ || 19 ||

prajālaṅkārabhūtaṃ ca janasyānandavardhanam |

utsuko'bhūjjano draṣṭuṃ tamayodhyāmahotsavam || 20 ||

evaṃ tajjanasambādhaṃ rājamārgaṃ purohitaḥ |

vyūhanniva janaughaṃ taṃ śanai rājakulaṃ yayau || 21 ||

sitābhraśikharaprakhyaṃ prāsādamadhiruhya saḥ |

samīyāya narendreṇa śakreṇeva bṛhaspatiḥ || 22 ||

tamāgatamabhiprekṣya hitvā rājāsanaṃ nṛpaḥ |

papraccha sa ca tasmai tatkṛtamityabhyavedayat || 23 ||

caiva tadā tulyaṃ sahāsīnāssabhāsadaḥ |

āsanebhyassamuttasthuḥ pūjayantaḥ purohitam || 24 ||

guruṇā tvabhyanujñāto manujaughaṃ visṛjya tam |

viveśāntaḥ puraṃ rājā siṃho giriguhāmiva || 25 ||

tadagyraveṣapramadājanākulaṃ mahendraveśmapratimaṃ niveśanam |

vidīpayaṃścāru viveśa pārthiva śśaśīva tārāgaṇasaṅkulaṃ nabhaḥ || 26 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe pañcamassargaḥ ||