📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
2.35 અયોધ્યાકાણ્ડ - પઞ્ચત્રિંશ સર્ગઃ
2.35 Ayodhyakanda - Panchatrimsha Sargah
Valmiki Gujarati
શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડમ્ ।
અથ પઞ્ચત્રિંશસ્સર્ગઃ ।
તતો નિર્ધૂય સહસા શિરો નિશ્શ્વસ્ય ચાસકૃત્ ।
પાણૌ પાણિં વિનિષ્પિષ્ય દન્તાન્ કટકટાપ્ય ચ ॥ 1 ॥
લોચને કોપસંરક્તે વર્ણં પૂર્વોચિતં જહત્ ।
કોપાભિભૂતસ્સહસા સન્તાપમશુભં ગતઃ ॥ 2 ॥
મનઃ સમીક્ષમાણશ્ચ સૂતો દશરથસ્ય સઃ ।
કમ્પયન્નિવ કૈકેય્યા હૃદયં વાક્છરૈશ્શિતૈઃ ॥ 3 ॥
વાક્યવજ્રૈરનુપમૈર્નિર્ભિન્દન્નિવ ચાશુભૈઃ ।
કૈકેય્યા સ્સર્વમર્માણિ સુમન્ત્રઃ પ્રત્યભાષત ॥ 4 ॥
તતો નિર્ધૂય સહસા શિરો નિશ્શ્વસ્ય ચાસકૃત્ ।
પાણૌ પાણિં વિનિષ્પિષ્ય દન્તાન્ કટકટાપ્ય ચ ॥ 5 ॥
લોચને કોપસંરક્તે વર્ણં પૂર્વોચિતં જહત્ ।
કોપાભિભૂતસ્સહસા સન્તાપમશુભં ગતઃ ॥ 6 ॥
મનઃ સમીક્ષમાણશ્ચ સૂતો દશરથસ્ય સઃ ।
કમ્પયન્નિવ કૈકેય્યા હૃદયં વાક્છરૈશ્શિતૈઃ ॥ 7 ॥
વાક્યવજ્રૈરનુપમૈર્નિર્ભિન્દન્નિવ ચાશુભૈઃ ।
કૈકેય્યા સ્સર્વમર્માણિ સુમન્ત્રઃ પ્રત્યભાષત ॥ 8 ॥
યસ્યાસ્તવ પતિસ્ત્યક્તો રાજા દશરથઃ સ્વયમ્ ।
ભર્તા સર્વસ્ય જગતઃ સ્થાવરસ્ય ચરસ્ય ચ ॥ 9 ॥
ન હ્યકાર્યતમં કિઞ્ચિત્તવ દેવીહ વિદ્યતે ।
પતિઘ્નીં ત્વામહં મન્યે કુલઘ્નીમપિ ચાન્તતઃ ॥ 10 ॥
યન્મહેન્દ્રમિવાજય્યં દુષ્પ્રકમ્પ્યમિવાચલમ્ ।
મહોદધિમિવાક્ષોભ્યં સન્તાપયસિ કર્મભિઃ ॥ 11 ॥
માવમંસ્થા દશરથં ભર્તારં વરદં પતિમ્ ।
ભર્તુરિચ્છા હિ નારીણાં પુત્રકોટ્યા વિશિષ્યતે ॥ 12 ॥
યથાવયો હિ રાજ્યાનિ પ્રાપ્નુવન્તિ નૃપક્ષયે ।
ઇક્ષ્વાકુકુલનાથેઽસ્મિં સ્તલ્લોપયિતુમિચ્છસિ ॥ 13 ॥
રાજા ભવતુ તે પુત્રો ભરતશ્શાસ્તુ મેદિનીમ્ ।
વયં તત્ર ગમિષ્યામો રામો યત્ર ગમિષ્યતિ ॥ 14 ॥
ન હિ તે વિષયે કશ્ચિદ્ ર્બ્રાહ્મણો વસ્તુમર્હતિ ।
તાદૃશં ત્વમમર્યાદમદ્ય કર્મ ચિકીર્ષસિ ॥ 15 ॥
નૂનં સર્વે ગમિષ્યામો માર્ગં રામનિષેવિતમ્ ।
ત્યક્તાયા બાન્ધવૈઃ સર્વૈર્બ્રાહ્મણૈઃ સાધુભિઃ સદા ॥ 16 ॥
કા પ્રીતી રાજ્યલાભેન તવ દેવિ ભવિષ્યતિ ।
તાદૃશં ત્વમમર્યાદં કર્મ કર્તું ચિકીર્ષસિ ॥ 17 ॥
આશ્ચર્યમિવ પશ્યામિ યસ્યાસ્તે વૃત્તમીદૃશમ્ ।
આચરન્ત્યા ન વિવૃતા સદ્યો ભવતિ મેદિની ॥ 18 ॥
મહાબ્રહ્મર્ષિસૃષ્ટાઃ વા જ્વલન્તો ભીમદર્શનાઃ ।
ધિગ્વાગ્દણ્ડા ન હિંસન્તિ રામપ્રવ્રાજને સ્થિતામ્ ॥ 19 ॥
આમ્રં છિત્વા કુઠારેણ નિમ્બં પરિચરેત્તુ યઃ ।
યશ્ચૈનં પયસા સિઞ્ચેન્નૈવાસ્ય મધુરો ભવેત્ ॥ 20 ॥
અભિજાત્યં હિ તે મન્યે યથા માતુસ્તથૈવ ચ ।
ન હિ નિમ્બાત્સ્રવેત્ ક્ષૈદ્રં લોકે નિગદિતં વચઃ ॥ 21 ॥
તવ માતુરસદ્ગ્રાહં વિદ્મઃ પૂર્વં યથાશ્રુતમ્ ।
પિતુસ્તે વરદઃ કશ્ચિદ્દદૌ વરમનુત્તમમ્ ॥ 22 ॥
સર્વભૂતરુતં તસ્માત્સઞ્જજ્ઞે વસુધાધિપઃ ।
તેન તિર્યગ્ગતાનાં ચ ભૂતાનાં વિદિતં વચઃ ॥ 23 ॥
તતો જૃમ્ભસ્ય શયને વિરુતાદ્ભૂરિવર્ચસઃ ।
પિતુસ્તે વિદિતો ભાવ સ્સ તત્ર બહુધાઽહસત્ ॥ 24 ॥
તત્ર તે જનની ક્રુદ્ધા મૃત્યુપાશમભીપ્સતી ।
હાસં તે નૃપતે સૌમ્ય જિજ્ઞાસામીતિ ચાબ્રવીત્ ॥ 25 ॥
નૃપશ્ચોવાચ તાં દેવીં દેવિ શંસામિ તે યદિ ।
તતો મે મરણં સદ્યો ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ॥ 26 ॥
માતા તે પિતરં દેવિ તતઃ કેકયમબ્રવીત્ ।
શંસ મે જીવ વા મા વા ન મામપહસિષ્યસિ ॥ 27 ॥
પ્રિયયા ચ તથોક્ત સ્સન્ કેકયઃ પૃથિવીપતિઃ ।
તસ્મૈ તં વરદાયાર્થં કથયામાસ તત્ત્વતઃ ॥ 28 ॥
તતઃ સ્સ વરદઃ સાધુરાજાનં પ્રત્યભાષત ।
મ્રિયતાં ધ્વંસતાં વેયં મા કૃથાસ્ત્વં મહીપતે ॥ 29 ॥
સ તચ્છ્રુત્વા વચસ્તસ્ય પ્રસન્નમનસો નૃપઃ ।
માતરં તે નિરસ્યાશુ વિજહાર કુબેરવત્ ॥ 30 ॥
તથા ત્વમપિ રાજાનં દુર્જનાચરિતે પથિ ।
અસદ્ગ્રાહમિમં મોહાત્કુરુષે પાપદર્શિનિ ॥ 31 ॥
સત્યશ્ચાદ્ય પ્રવાદોઽયં લૌકિકઃ પ્રતિભાતિ મા ।
પિતૃન્ સમનુજાયન્તે નરા માતરમઙ્ગનાઃ ॥ 32 ॥
નૈવં ભવ ગૃહાણેદં યદાહ વસુધાધિપઃ ।
ભર્તુરિચ્છામુપાસ્વેહ જનસ્યાસ્ય ગતિર્ભવ ॥ 33 ॥
મા ત્વં પ્રોત્સાહિતા પાપૈર્દેવરાજસમપ્રભમ્ ।
ભર્તારં લોકભર્તારમસદ્ધર્મમુપાદધાઃ ॥ 34 ॥
ન હિ મિથ્યા પ્રતિજ્ઞાતં કરિષ્યતિ તવાનઘઃ ।
શ્રીમાન્દશરથો રાજા દેવિ રાજીવલોચનઃ ॥ 35 ॥
જ્યેષ્ઠો વદાન્યઃ કર્મણ્યઃ સ્વધર્મપરિરક્ષિતા ।
રક્ષિતા જીવલોકસ્ય બલી રામોઽભિષિચ્યતામ્ ॥ 36 ॥
પરિવાદો હિ તે દેવિ મહાલ્લોકે ચરિષ્યતિ ।
યદિ રામો વનં યાતિ વિહાય પિતરં નૃપમ્ ॥ 37 ॥
સ રાજ્યં રાઘવઃ પાતુ ભવ ત્વં વિગતજ્વરા ।
ન હિ તે રાઘવાદન્યઃ ક્ષમઃ પુરવરે વસેત્ ॥ 38 ॥
રામે હિ યૌવરાજ્યસ્થે રાજા દશરથો વનમ્ ।
પ્રવેક્ષ્યતિ મહેષ્વાસઃ પૂર્વવૃત્તમનુસ્મરન્ ॥ 39 ॥
ઇતિ સાન્ત્વૈશ્ચ તીક્ષ્ણૈશ્ચ કૈકેયીં રાજસંસદિ ।
સુમન્ત્રઃ ક્ષોભયામાસ ભૂય એવ કૃતાજ્જલિઃ ॥ 40 ॥
નૈવ સા ક્ષુભ્યતે દેવી ન ચ સ્મ પરિદૂયતે ।
ન ચાસ્યા મુખવર્ણસ્ય વિક્રિયા લક્ષ્યતે તદા ॥ 41 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાણ્ડે પઞ્ચત્રિંશસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha pañcatriṃśassargaḥ |
tato nirdhūya sahasā śiro niśśvasya cāsakṛt |
pāṇau pāṇiṃ viniṣpiṣya dantān kaṭakaṭāpya ca || 1 ||
locane kopasaṃrakte varṇaṃ pūrvocitaṃ jahat |
kopābhibhūtassahasā santāpamaśubhaṃ gataḥ || 2 ||
manaḥ samīkṣamāṇaśca sūto daśarathasya saḥ |
kampayanniva kaikeyyā hṛdayaṃ vākcharaiśśitaiḥ || 3 ||
vākyavajrairanupamairnirbhindanniva cāśubhaiḥ |
kaikeyyā ssarvamarmāṇi sumantraḥ pratyabhāṣata || 4 ||
tato nirdhūya sahasā śiro niśśvasya cāsakṛt |
pāṇau pāṇiṃ viniṣpiṣya dantān kaṭakaṭāpya ca || 5 ||
locane kopasaṃrakte varṇaṃ pūrvocitaṃ jahat |
kopābhibhūtassahasā santāpamaśubhaṃ gataḥ || 6 ||
manaḥ samīkṣamāṇaśca sūto daśarathasya saḥ |
kampayanniva kaikeyyā hṛdayaṃ vākcharaiśśitaiḥ || 7 ||
vākyavajrairanupamairnirbhindanniva cāśubhaiḥ |
kaikeyyā ssarvamarmāṇi sumantraḥ pratyabhāṣata || 8 ||
yasyāstava patistyakto rājā daśarathaḥ svayam |
bhartā sarvasya jagataḥ sthāvarasya carasya ca || 9 ||
na hyakāryatamaṃ kiñcittava devīha vidyate |
patighnīṃ tvāmahaṃ manye kulaghnīmapi cāntataḥ || 10 ||
yanmahendramivājayyaṃ duṣprakampyamivācalam |
mahodadhimivākṣobhyaṃ santāpayasi karmabhiḥ || 11 ||
māvamaṃsthā daśarathaṃ bhartāraṃ varadaṃ patim |
bharturicchā hi nārīṇāṃ putrakoṭyā viśiṣyate || 12 ||
yathāvayo hi rājyāni prāpnuvanti nṛpakṣaye |
ikṣvākukulanāthe'smiṃ stallopayitumicchasi || 13 ||
rājā bhavatu te putro bharataśśāstu medinīm |
vayaṃ tatra gamiṣyāmo rāmo yatra gamiṣyati || 14 ||
na hi te viṣaye kaścid rbrāhmaṇo vastumarhati |
tādṛśaṃ tvamamaryādamadya karma cikīrṣasi || 15 ||
nūnaṃ sarve gamiṣyāmo mārgaṃ rāmaniṣevitam |
tyaktāyā bāndhavaiḥ sarvairbrāhmaṇaiḥ sādhubhiḥ sadā || 16 ||
kā prītī rājyalābhena tava devi bhaviṣyati |
tādṛśaṃ tvamamaryādaṃ karma kartuṃ cikīrṣasi || 17 ||
āścaryamiva paśyāmi yasyāste vṛttamīdṛśam |
ācarantyā na vivṛtā sadyo bhavati medinī || 18 ||
mahābrahmarṣisṛṣṭāḥ vā jvalanto bhīmadarśanāḥ |
dhigvāgdaṇḍā na hiṃsanti rāmapravrājane sthitām || 19 ||
āmraṃ chitvā kuṭhāreṇa nimbaṃ paricarettu yaḥ |
yaścainaṃ payasā siñcennaivāsya madhuro bhavet || 20 ||
abhijātyaṃ hi te manye yathā mātustathaiva ca |
na hi nimbātsravet kṣaidraṃ loke nigaditaṃ vacaḥ || 21 ||
tava māturasadgrāhaṃ vidmaḥ pūrvaṃ yathāśrutam |
pituste varadaḥ kaściddadau varamanuttamam || 22 ||
sarvabhūtarutaṃ tasmātsañjajñe vasudhādhipaḥ |
tena tiryaggatānāṃ ca bhūtānāṃ viditaṃ vacaḥ || 23 ||
tato jṛmbhasya śayane virutādbhūrivarcasaḥ |
pituste vidito bhāva ssa tatra bahudhā'hasat || 24 ||
tatra te jananī kruddhā mṛtyupāśamabhīpsatī |
hāsaṃ te nṛpate saumya jijñāsāmīti cābravīt || 25 ||
nṛpaścovāca tāṃ devīṃ devi śaṃsāmi te yadi |
tato me maraṇaṃ sadyo bhaviṣyati na saṃśayaḥ || 26 ||
mātā te pitaraṃ devi tataḥ kekayamabravīt |
śaṃsa me jīva vā mā vā na māmapahasiṣyasi || 27 ||
priyayā ca tathokta ssan kekayaḥ pṛthivīpatiḥ |
tasmai taṃ varadāyārthaṃ kathayāmāsa tattvataḥ || 28 ||
tataḥ ssa varadaḥ sādhurājānaṃ pratyabhāṣata |
mriyatāṃ dhvaṃsatāṃ veyaṃ mā kṛthāstvaṃ mahīpate || 29 ||
sa tacchrutvā vacastasya prasannamanaso nṛpaḥ |
mātaraṃ te nirasyāśu vijahāra kuberavat || 30 ||
tathā tvamapi rājānaṃ durjanācarite pathi |
asadgrāhamimaṃ mohātkuruṣe pāpadarśini || 31 ||
satyaścādya pravādo'yaṃ laukikaḥ pratibhāti mā |
pitṛn samanujāyante narā mātaramaṅganāḥ || 32 ||
naivaṃ bhava gṛhāṇedaṃ yadāha vasudhādhipaḥ |
bharturicchāmupāsveha janasyāsya gatirbhava || 33 ||
mā tvaṃ protsāhitā pāpairdevarājasamaprabham |
bhartāraṃ lokabhartāramasaddharmamupādadhāḥ || 34 ||
na hi mithyā pratijñātaṃ kariṣyati tavānaghaḥ |
śrīmāndaśaratho rājā devi rājīvalocanaḥ || 35 ||
jyeṣṭho vadānyaḥ karmaṇyaḥ svadharmaparirakṣitā |
rakṣitā jīvalokasya balī rāmo'bhiṣicyatām || 36 ||
parivādo hi te devi mahālloke cariṣyati |
yadi rāmo vanaṃ yāti vihāya pitaraṃ nṛpam || 37 ||
sa rājyaṃ rāghavaḥ pātu bhava tvaṃ vigatajvarā |
na hi te rāghavādanyaḥ kṣamaḥ puravare vaset || 38 ||
rāme hi yauvarājyasthe rājā daśaratho vanam |
pravekṣyati maheṣvāsaḥ pūrvavṛttamanusmaran || 39 ||
iti sāntvaiśca tīkṣṇaiśca kaikeyīṃ rājasaṃsadi |
sumantraḥ kṣobhayāmāsa bhūya eva kṛtājjaliḥ || 40 ||
naiva sā kṣubhyate devī na ca sma paridūyate |
na cāsyā mukhavarṇasya vikriyā lakṣyate tadā || 41 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe pañcatriṃśassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever