2.30 Ayodhyakanda - Trimsha Sargah

ॐ

2.30 અયોધ્યાકાણ્ડ - ત્રિંશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડમ્ ।

અથ ત્રિંશસ્સર્ગઃ ।

સાન્ત્વ્યમાના તુ રામેણ મૈથિલી જનકાત્મજા ।

વનવાસનિમિત્તાય ભર્તારમિદમબ્રવીત્ ॥ 1 ॥

સા તમુત્તમસંવિગ્ના સીતા વિપુલવક્ષસમ્ ।

પ્રણયાચ્ચાભિમાનાચ્ચ પરિચિક્ષેપ રાઘવમ્ ॥ 2 ॥

કિં ત્વાઽમન્યત વૈદેહઃ પિતા મે મિથિલાધિપઃ ।

રામ જામાતરં પ્રાપ્ય સ્ત્રિયં પુરુષવિગ્રહમ્ ॥ 3 ॥

અનૃતં બત લોકોઽયમજ્ઞાનાદ્યદિ વક્ષ્યતિ ।

તેજો નાસ્તિ પરં રામે તપતીવ દિવાકરે ॥ 4 ॥

કિં હિ કૃત્વા વિષણ્ણસ્ત્વં કુતો વા ભયમસ્તિ તે ।

યત્પરિત્યક્તુકામસ્ત્વં મામનન્યપરાયણામ્ ॥ 5 ॥

દ્યુમત્સેનસુતં વીર સત્યવન્તમનુવ્રતામ્ ।

સાવિત્રીમિવ માં વિદ્ધિ ત્વમાત્મવશવર્તિનીમ્ ॥ 6 ॥

ન ત્વહં મનસાઽપ્યન્યં દ્રષ્ટાઽસ્મિ ત્વદૃતેઽનઘ ।

ત્વયા રાઘવ ગચ્છેયં યથાઽન્યા કુલપાંસિની ॥ 7 ॥

સ્વયં તુ ભાર્યાં કૌમારીં ચિરમધ્યુષિતાં સતીમ્ ।

શૈલૂષ ઇવ માં રામ પરેભ્યો દાતુમિચ્છસિ ॥ 8 ॥

યસ્ય પથ્યં ચ રામાઽત્થ યસ્ય ચાર્થેઽવરુધ્યસે ।

ત્વં તસ્ય ભવ વશ્યશ્ચ વિધેયશ્ચ સદાઽનઘ ॥ 9 ॥

સ મામનાદાય વનં ન ત્વં પ્રસ્થાતુમર્હસિ ।

તપો વા યદિ વાઽરણ્યં સ્વર્ગો વા સ્યાત્સહ મે ત્વયા ॥ 10 ॥

ન ચ મે ભવિતા તત્ર કશ્ચિત્પથિ પરિશ્રમઃ ।

પૃષ્ઠતસ્તવ ગચ્છન્ત્યા વિહારશયનેષ્વિવ ॥ 11 ॥

કુશકાશશરેષીકા યે ચ કણ્ટકિનો દ્રુમાઃ ।

તૂલાજિનસમસ્પર્શા માર્ગે મમ સહ ત્વયા ॥ 12 ॥

મહાવાતસમુદ્ધૂતં યન્મામપકરિષ્યતિ ।

રજો રમણ તન્મન્યે પરાર્થ્યમિવ ચન્દનમ્ ॥ 13 ॥

શાદ્વલેષુ યથા શિશ્યે વનાન્તે વનગોચર ।

કુથાસ્તરણતલ્પેષુ કિં સ્યાત્સુખતરં તતઃ ॥ 14 ॥

પત્રં મૂલં ફલં યત્ત્વમલ્પં વા યદિ વા બહુ ।

દાસ્યસિ સ્વયમાહૃત્ય તન્મેઽમૃતરસોપમમ્ ॥ 15 ॥

ન માતુર્ન પિતુસ્તત્ર સ્મરિષ્યામિ ન વેશ્મનઃ ।

આર્તવાન્યુપભુઞ્જાના પુષ્પાણિ ચ ફલાનિ ચ ॥ 16 ॥

ન ચ તત્ર તતઃ કિઞ્ચિદ્દ્રષ્ટુમર્હસિ વિપ્રિયમ્ ।

મત્કૃતે ન ચ તે શોકો ન ભવિષ્યામિ દુર્ભરા ॥ 17 ॥

ય સ્ત્વયા સહ સ સ્વર્ગો નિરયો યસ્ત્વયા વિના ।

ઇતિ જાનન્પરાં પ્રીતિં ગચ્છ રામ મયા સહ ॥ 18 ॥

અથ મામેવમવ્યગ્રાં વનં નૈવ નયિષ્યતિ ।

વિષમદ્યૈવ પાસ્યામિ મા વિશં દ્વિષતાં ગમમ્ ॥ 19 ॥

પશ્ચાદપિ હિ દુઃખેન મમ નૈવાસ્તિ જીવિતમ્ ।

ઉજ્ઝિતાયાસ્ત્વયા નાથ તદૈવ મરણં વરમ્ ॥ 20 ॥

ઇમં હિ સહિતું શોકં મુહૂર્તમપિ નોત્સહે ।

કિં પુનર્દશવર્ષાણિ ત્રીણિ ચૈકં ચ દુઃખિતા ॥ 21 ॥

ઇતિ સા શોકસન્તપ્તા વિલપ્ય કરુણં બહુ ।

ચુક્રોશ પતિમાયસ્તા ભૃશમાલિઙ્ગ્ય સસ્વરમ્ ॥ 22 ॥

સા વિદ્ધા બહુભિર્વાક્યૈર્દિગ્ધૈરિવ ગજાઙ્ગના ।

ચિરસન્નિયતં બાષ્પં મુમોચાગ્નિમિવારણિઃ ॥ 23 ॥

તસ્યા સ્ફટિકસઙ્કાશં વારિ સન્તાપસમ્ભવમ્ ।

નેત્રાભ્યાં પરિસુસ્રાવ પઙ્કજાભ્યામિવોદકમ્ ॥ 24 ॥

તચ્ચૈવામલચન્દ્રાભં મુખમાયતલોચનમ્ ।

પર્યશુષ્યત બાષ્પેણ જલોદ્ધૃતમિવામ્બુજમ્ ॥ 25 ॥

તાં પરિષ્વજ્ય બાહુભ્યાં વિસઞ્જ્ઞામિવ દુઃખિતામ્ ।

ઉવાચ વચનં રામઃ પરિવિશ્વાસયંસ્તદા ॥ 26 ॥

ન દેવિ તવ દુઃખેન સ્વર્ગમપ્યભિરોચયે ।

ન હિ મેઽસ્તિ ભયં કિઞ્ચિત્સ્વયમ્ભોરિવ સર્વતઃ ॥ 27 ॥

તવ સર્વમભિપ્રાયમવિજ્ઞાય શુભાનને ।

વાસં ન રોચયેઽરણ્યે શક્તિમાનપિ રક્ષણે ॥ 28 ॥

યત્સૃષ્ટાઽસિ મયા સાર્ધં વનવાસાય મૈથિલિ ।

ન વિહાતું મયા શક્યા કીર્તિરાત્મવતા યથા ॥ 29 ॥

ધર્મસ્તુ ગજનાસોરુ સદ્ભિરાચરિતઃ પુરા ।

તં ચાહમનુવર્તેઽદ્ય યથા સૂર્યં સુવર્ચલા ॥ 30 ॥

ન ખલ્વહં ન ગચ્છેયં વનં જનકનન્દિનિ ।

વચનં તન્નયતિ માં પિતુ સ્સત્યોપબૃંહિતમ્ ॥ 31 ॥

એષ ધર્મસ્તુ સુશ્રોણિ પિતુર્માતુશ્ચ વશ્યતા ।

અતશ્ચ તં વ્યતિક્રમ્ય નાહં જીવિતુમુત્સહે ॥ 32 ॥

અસ્વાધીનં કથં દૈવં પ્રકારૈરભિરાધ્યતે ।

સ્વાધીનં સમતિક્રમ્ય માતરં પિતરં ગુરુમ્ ॥ 33 ॥

યત્ત્રયં તત્ત્રયો લોકાઃ પવિત્રં તત્સમં ભુવિ ।

નાન્યદસ્તિ શુભાપાઙ્ગે તેનેદમભિરાધ્યતે ॥ 34 ॥

ન સત્યં દાનમાનૌ વા ન યજ્ઞાશ્ચાપ્તદક્ષિણાઃ ।

તથા બલકરા સ્સીતે યથા સેવા પિતુર્હિતા ॥ 35 ॥

સ્વર્ગો ધનં વા ધાન્યં વા વિદ્યાઃ પુત્રાસ્સુખાનિ ચ ।

ગુરુવૃત્ત્યનુરોધેન ન કિઞ્ચિદપિ દુર્લભમ્ ॥ 36 ॥

દેવગન્ધર્વગોલોકાન્બ્રહ્મલોકાં સ્તથાઽપરાન્ ।

પ્રાપ્નુવન્તિ મહાત્માનો માતાપિતૃપરાયણાઃ ॥ 37 ॥

સ માં પિતા યથા શાસ્તિ સત્યધર્મપથે સ્થિતઃ ।

તથા વર્તિતુમિચ્છામિ સ હિ ધર્મસ્સનાતનઃ ॥ 38 ॥

મમ સન્ના મતિસ્સીતે ત્વાં નેતું દણ્ડકાવનમ્ ।

વસિષ્યામીતિ સા ત્વં મામનુયાતું સુનિશ્ચિતા ॥ 39 ॥

સા હિ સૃષ્ટાઽનવદ્યાઙ્ગિ વનાય મદિરેક્ષણે ।

અનુગચ્છસ્વ માં ભીરુ સહધર્મચરી ભવ ॥ 40 ॥

સર્વથા સદૃશં સીતે મમ સ્વસ્ય કુલસ્ય ચ ।

વ્યવસાયમનુક્રાન્તા કાન્તે ત્વમતિશોભનમ્ ॥ 41 ॥

આરભસ્વ શુભશ્રોણિ વનવાસક્ષમાઃ ક્રિયાઃ ।

નેદાનીં ત્વદૃતે સીતે સ્વર્ગોઽપિ મમ રોચતે ॥ 42 ॥

બ્રાહ્મણેભ્યશ્ચ રત્નાનિ ભિક્ષુકેભ્યશ્ચ ભોજનમ્ ।

દેહિ ચાશંસમાનેભ્ય સ્સન્ત્વરસ્વ ચ મા ચિરમ્ ॥ 43 ॥

ભૂષણાનિ મહાર્હાણિ વરવસ્ત્રાણિ યાનિ ચ ।

રમણીયાશ્ચ યે કેચિત્ક્રીડાર્થાશ્ચાપ્યુપસ્કરાઃ ॥ 44 ॥

શયનીયાનિ યાનાનિ મમ ચાન્યાનિ યાનિ ચ ।

દેહિ સ્વભૃત્યવર્ગસ્ય બ્રાહ્મણાનામનન્તરમ્ ॥ 45 ॥

અનુકૂલં તુ સા ભર્તુર્જ્ઞાત્વા ગમનમાત્મનઃ ।

ક્ષિપ્રં પ્રમુદિતા દેવી દાતુમેવોપચક્રમે ॥ 46 ॥

તતઃ પ્રહૃષ્ટા પ્રતિપૂર્ણમાનસા યશશ્વિની ભર્તુરવેક્ષ્ય ભાષિતમ્ ।

ધનાનિ રત્નાનિ ચ દાતુમઙ્ગના પ્રચક્રમે ધર્મભૃતાં મનસ્સ્વિની ॥ 47 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાણ્ડે ત્રિંશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha triṃśassargaḥ |

sāntvyamānā tu rāmeṇa maithilī janakātmajā |

vanavāsanimittāya bhartāramidamabravīt || 1 ||

sā tamuttamasaṃvignā sītā vipulavakṣasam |

praṇayāccābhimānācca paricikṣepa rāghavam || 2 ||

kiṃ tvā'manyata vaidehaḥ pitā me mithilādhipaḥ |

rāma jāmātaraṃ prāpya striyaṃ puruṣavigraham || 3 ||

anṛtaṃ bata loko'yamajñānādyadi vakṣyati |

tejo nāsti paraṃ rāme tapatīva divākare || 4 ||

kiṃ hi kṛtvā viṣaṇṇastvaṃ kuto vā bhayamasti te |

yatparityaktukāmastvaṃ māmananyaparāyaṇām || 5 ||

dyumatsenasutaṃ vīra satyavantamanuvratām |

sāvitrīmiva māṃ viddhi tvamātmavaśavartinīm || 6 ||

na tvahaṃ manasā'pyanyaṃ draṣṭā'smi tvadṛte'nagha |

tvayā rāghava gaccheyaṃ yathā'nyā kulapāṃsinī || 7 ||

svayaṃ tu bhāryāṃ kaumārīṃ ciramadhyuṣitāṃ satīm |

śailūṣa iva māṃ rāma parebhyo dātumicchasi || 8 ||

yasya pathyaṃ ca rāmā'ttha yasya cārthe'varudhyase |

tvaṃ tasya bhava vaśyaśca vidheyaśca sadā'nagha || 9 ||

sa māmanādāya vanaṃ na tvaṃ prasthātumarhasi |

tapo vā yadi vā'raṇyaṃ svargo vā syātsaha me tvayā || 10 ||

na ca me bhavitā tatra kaścitpathi pariśramaḥ |

pṛṣṭhatastava gacchantyā vihāraśayaneṣviva || 11 ||

kuśakāśaśareṣīkā ye ca kaṇṭakino drumāḥ |

tūlājinasamasparśā mārge mama saha tvayā || 12 ||

mahāvātasamuddhūtaṃ yanmāmapakariṣyati |

rajo ramaṇa tanmanye parārthyamiva candanam || 13 ||

śādvaleṣu yathā śiśye vanānte vanagocara |

kuthāstaraṇatalpeṣu kiṃ syātsukhataraṃ tataḥ || 14 ||

patraṃ mūlaṃ phalaṃ yattvamalpaṃ vā yadi vā bahu |

dāsyasi svayamāhṛtya tanme'mṛtarasopamam || 15 ||

na māturna pitustatra smariṣyāmi na veśmanaḥ |

ārtavānyupabhuñjānā puṣpāṇi ca phalāni ca || 16 ||

na ca tatra tataḥ kiñciddraṣṭumarhasi vipriyam |

matkṛte na ca te śoko na bhaviṣyāmi durbharā || 17 ||

ya stvayā saha sa svargo nirayo yastvayā vinā |

iti jānanparāṃ prītiṃ gaccha rāma mayā saha || 18 ||

atha māmevamavyagrāṃ vanaṃ naiva nayiṣyati |

viṣamadyaiva pāsyāmi mā viśaṃ dviṣatāṃ gamam || 19 ||

paścādapi hi duḥkhena mama naivāsti jīvitam |

ujjhitāyāstvayā nātha tadaiva maraṇaṃ varam || 20 ||

imaṃ hi sahituṃ śokaṃ muhūrtamapi notsahe |

kiṃ punardaśavarṣāṇi trīṇi caikaṃ ca duḥkhitā || 21 ||

iti sā śokasantaptā vilapya karuṇaṃ bahu |

cukrośa patimāyastā bhṛśamāliṅgya sasvaram || 22 ||

sā viddhā bahubhirvākyairdigdhairiva gajāṅganā |

cirasanniyataṃ bāṣpaṃ mumocāgnimivāraṇiḥ || 23 ||

tasyā sphaṭikasaṅkāśaṃ vāri santāpasambhavam |

netrābhyāṃ parisusrāva paṅkajābhyāmivodakam || 24 ||

taccaivāmalacandrābhaṃ mukhamāyatalocanam |

paryaśuṣyata bāṣpeṇa jaloddhṛtamivāmbujam || 25 ||

tāṃ pariṣvajya bāhubhyāṃ visañjñāmiva duḥkhitām |

uvāca vacanaṃ rāmaḥ pariviśvāsayaṃstadā || 26 ||

na devi tava duḥkhena svargamapyabhirocaye |

na hi me'sti bhayaṃ kiñcitsvayambhoriva sarvataḥ || 27 ||

tava sarvamabhiprāyamavijñāya śubhānane |

vāsaṃ na rocaye'raṇye śaktimānapi rakṣaṇe || 28 ||

yatsṛṣṭā'si mayā sārdhaṃ vanavāsāya maithili |

na vihātuṃ mayā śakyā kīrtirātmavatā yathā || 29 ||

dharmastu gajanāsoru sadbhirācaritaḥ purā |

taṃ cāhamanuvarte'dya yathā sūryaṃ suvarcalā || 30 ||

na khalvahaṃ na gaccheyaṃ vanaṃ janakanandini |

vacanaṃ tannayati māṃ pitu ssatyopabṛṃhitam || 31 ||

eṣa dharmastu suśroṇi piturmātuśca vaśyatā |

ataśca taṃ vyatikramya nāhaṃ jīvitumutsahe || 32 ||

asvādhīnaṃ kathaṃ daivaṃ prakārairabhirādhyate |

svādhīnaṃ samatikramya mātaraṃ pitaraṃ gurum || 33 ||

yattrayaṃ tattrayo lokāḥ pavitraṃ tatsamaṃ bhuvi |

nānyadasti śubhāpāṅge tenedamabhirādhyate || 34 ||

na satyaṃ dānamānau vā na yajñāścāptadakṣiṇāḥ |

tathā balakarā ssīte yathā sevā piturhitā || 35 ||

svargo dhanaṃ vā dhānyaṃ vā vidyāḥ putrāssukhāni ca |

guruvṛttyanurodhena na kiñcidapi durlabham || 36 ||

devagandharvagolokānbrahmalokāṃ stathā'parān |

prāpnuvanti mahātmāno mātāpitṛparāyaṇāḥ || 37 ||

sa māṃ pitā yathā śāsti satyadharmapathe sthitaḥ |

tathā vartitumicchāmi sa hi dharmassanātanaḥ || 38 ||

mama sannā matissīte tvāṃ netuṃ daṇḍakāvanam |

vasiṣyāmīti sā tvaṃ māmanuyātuṃ suniścitā || 39 ||

sā hi sṛṣṭā'navadyāṅgi vanāya madirekṣaṇe |

anugacchasva māṃ bhīru sahadharmacarī bhava || 40 ||

sarvathā sadṛśaṃ sīte mama svasya kulasya ca |

vyavasāyamanukrāntā kānte tvamatiśobhanam || 41 ||

ārabhasva śubhaśroṇi vanavāsakṣamāḥ kriyāḥ |

nedānīṃ tvadṛte sīte svargo'pi mama rocate || 42 ||

brāhmaṇebhyaśca ratnāni bhikṣukebhyaśca bhojanam |

dehi cāśaṃsamānebhya ssantvarasva ca mā ciram || 43 ||

bhūṣaṇāni mahārhāṇi varavastrāṇi yāni ca |

ramaṇīyāśca ye kecitkrīḍārthāścāpyupaskarāḥ || 44 ||

śayanīyāni yānāni mama cānyāni yāni ca |

dehi svabhṛtyavargasya brāhmaṇānāmanantaram || 45 ||

anukūlaṃ tu sā bharturjñātvā gamanamātmanaḥ |

kṣipraṃ pramuditā devī dātumevopacakrame || 46 ||

tataḥ prahṛṣṭā pratipūrṇamānasā yaśaśvinī bharturavekṣya bhāṣitam |

dhanāni ratnāni ca dātumaṅganā pracakrame dharmabhṛtāṃ manassvinī || 47 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe triṃśassargaḥ ||