2.110 Ayodhyakanda - Dashadhikashatatama Sargah

ॐ

2.110 અયોધ્યાકાણ્ડ - દશાધિકશતતમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડમ્ ।

અથ દશાધિકશતતમસ્સર્ગઃ ।

ક્રુદ્ધમાજ્ઞાય રામં તુ વસિષ્ઠઃ પ્રત્યુવાચ હ ।

જાબાલિરપિ જાનીતે લોકસ્યાસ્ય ગતાગતિમ્ ॥ 1 ॥

નિવર્તયિતુકામસ્તુ ત્વામેતદ્વાક્યમબ્રવીત્ ।

ઇમાં લોકસમુત્પત્તિં લોકનાથ નિબોધ મે ॥ 2 ॥

સર્વં સલિલમેવાસીત્પૃથિવી યત્ર નિર્મિતા ।

તતઃ સમભવદ્બ્રહ્મા સ્વયમ્ભૂર્દૈવતૈઃ સહ ॥ 3 ॥

સ વરાહસ્તતો ભૂત્વા પ્રોજ્જહાર વસુન્ધરામ્ ।

અસૃજચ્ચ જગત્સર્વં સહ પુત્રૈઃ કૃતાત્મભિઃ ॥ 4 ॥

આકાશપ્રભવો બ્રહ્મા શાશ્વતો નિત્ય અવ્યયઃ ।

તસ્માન્મરીચિઃ સઞ્જજ્ઞે મરીચેઃ કશ્યપઃ સુતઃ ॥ 5 ॥

વિવસ્વાન્કાશ્યપાત્ જજ્ઞે મનુર્વૈવસ્વતઃ સ્વયમ્ ।

સ તુ પ્રજાપતિઃ પૂર્વમિક્ષ્વાકુસ્તુ મનોઃ સુતઃ ॥ 6 ॥

યસ્યેયં પ્રથમં દત્તા સમૃદ્ધા મનુના મહી ।

તમિક્ષ્વાકુમયોધ્યાયાં રાજાનં વિદ્ધિ પૂર્વકમ્ ॥ 7 ॥

ઇક્ષ્વાકોસ્તુ સુત શ્રીમાન્કુક્ષિરેવેતિ વિશ્રુતઃ ।

કુક્ષેરથાત્મજો વીરો વિકુક્ષિરુદપદ્યત ॥ 8 ॥

વિકુક્ષેસ્તુ મહાતેજા બાણઃ પુત્ર પ્રતાપવાન્ ।

બાણસ્ય તુ મહાબાહુરનરણ્યો મહાતપાઃ ॥ 9 ॥

નાનાવૃષ્ટિર્બભૂવાસ્મિન્નદુર્ભિક્ષં સતાં વરે ।

અનરણ્યે મહારાજે તસ્કરો નાપિ કશ્ચન ॥ 10 ॥

અનરણ્યાન્મહાબાહુઃ પૃથુ રાજા બભૂવ હ ।

તસ્માત્પૃથોમેહારાજસ્ત્રિશઙ્કુરુદપદ્યત ॥ 11 ॥

સ સત્યવચનાદ્ વીરઃ સશરીરો દિવં ગતઃ ।

ત્રિશઙ્કોરભવત્સૂનુર્દુન્ધુમારો મહાયશાઃ ॥ 12 ॥

દુન્ધુમારાન્મહાતેજા યુવનાશ્વો વ્યજાયત ।

યુવનાશ્વસુત શ્શ્રીમાન્માન્ધાતા સમપદ્યત ॥ 13 ॥

માન્ધાતુસ્ત મહાતેજાઃ સુસન્ધિરુદપદ્યત ।

સુસન્ધેરપિ પુત્રૌ દ્વૌ ધ્રુવસન્ધિઃ પ્રસેનજિત્ ॥ 14 ॥

યશસ્વી ધ્રુવસન્ધેસ્તુ ભરતો રિપુસૂદનઃ ।

યુવનાશ્વસુત શ્શ્રીમાન્માન્ધાતા સમપદ્યત ॥ 15 ॥

માન્ધાતુસ્ત મહાતેજા સ્સુસન્ધિરુદપદ્યત ।

સુસન્ધેરપિ પુત્રૌ દ્વૌ ધ્રુવસન્ધિઃ પ્રસેનજિત્ ॥ 16 ॥

યશસ્વી ધ્રુવસન્ધેસ્તુ ભરતો રિપુસૂદનઃ ।

ભરતાત્તુ મહાબાહોરસિતો નામ જાયત ॥ 17 ॥

યસ્યૈતે પ્રતિરાજાન ઉદપદ્યન્ત શત્રવઃ ।

હૈહયાસ્તાલજઙ્ઘાશ્ચ શૂરાશ્ચ શશિબિન્દવઃ ॥ 18 ॥

તાંસ્તુ સર્વાન્પ્રતિવ્યૂહ્ય યુદ્ધે રાજા પ્રવાસિતઃ ।

સ ચ શૈલવરે રમ્યે બભૂવાભિરતો મુનિઃ ॥ 19 ॥

દ્વે ચાસ્ય ભાર્યે ગર્ભિણ્યૌ બભૂવતુરિતિ શ્રુતિઃ ।

એકા ગર્ભવિનાશાય સપત્ન્યૈ ગરલં દદૌ ॥ 20 ॥

ભાર્ગવશ્ચ્યવનો નામ હિમવન્તમુપાશ્રિતઃ ।

તમૃષિં સમુપાગમ્ય કાલિન્દી ત્વભ્યવાદયત્ ॥ 21 ॥

સ તામભ્યવદદ્વિપ્રો વરેપ્સું પુત્રજન્મનિ ।

પુત્રસ્તે ભવિતા દેવિ મહાત્મા લોકવિશ્રુતઃ ॥ 22 ॥

ધાર્મિકશ્ચ સુશીલશ્ચ વંશકર્તાઽરિસૂદનઃ ।

કૃત્વા પ્રદક્ષિણં હૃષ્ટા મુનિન્તમનુમાન્ય ચ ॥ 23 ॥

પદ્મપત્રસમાનાક્ષં પદ્મગર્ભસમપ્રભમ્ ।

તતઃ સા ગૃહમાગમ્ય દેવી પુત્રં વ્યજાયત ॥ 24 ॥

સપત્ન્યા તુ ગરસ્તસ્યૈ દત્તો ગર્ભજિઘાંસયા ।

ગરેણ સહ તેનૈવ જાત સ્સ સગરોઽભવત્ ॥ 25 ॥

સ રાજા સગરો નામ યઃ સમુદ્રમખાનયત્ ।

ઇષ્ટ્વા પર્વણિ વેગેન ત્રાસયન ઇમાઃ પ્રજાઃ ॥ 26 ॥

અસમઞ્જસ્તુ પુત્રોઽભૂત્સગરસ્યેતિ ન શ્શ્રુતમ્ ।

જીવન્નેવ સ પિત્રા તુ નિરસ્તઃ પાપકર્મકૃત્ ॥ 27 ॥

અંશુમાનિતિ પુત્રોઽભૂદસમઞ્જસ્ય વીર્યવાન્ ।

દિલીપોંશુમતઃ પુત્રો દિલીપસ્ય ભગીરથઃ ॥ 28 ॥

ભગીરથાત્કકુત્સ્થસ્તુ કાકુત્સ્થા યેન વિશ્રુતાઃ ।

કકુત્સ્થસ્ય ચ પુત્રોઽભૂદ્રઘુર્યેન ચ રાઘવાઃ ॥ 29 ॥

રઘોસ્તુ પુત્રસ્તેજસ્વી પ્રવૃદ્ધઃ પુરુષાદકઃ ।

કલ્માષપાદ સ્સૌદાસ ઇત્યેવં પ્રથિતો ભુવિ ॥ 30 ॥

કલ્માષપાદપુત્રોઽભૂચ્છઙ્ખણસ્ત્વિતિ વિશ્રુતઃ ।

યસ્તુ તદ્વીર્યમાસાદ્ય સહસૈન્યો વ્યનીનશત્ ॥ 31 ॥

શઙ્ખણસ્ય ચ પુત્રોઽભૂચ્છૂર શ્રીમાન્સુદર્શનઃ ।

સુદર્શનસ્યાગ્નિવર્ણઃ અગ્નિવર્ણસ્ય શીઘ્રગઃ ॥ 32 ॥

શીઘ્રગસ્ય મરુઃ પુત્રો મરોઃ પુત્રઃ પ્રશુશ્રુવઃ ।

પ્રશુશ્રુવસ્ય પુત્રોભૂદમ્બરીષો મહાદ્યુતિઃ ॥ 33 ॥

અમ્બરીષસ્ય પુત્રોભૂન્નહુષઃ સત્યવિક્રમઃ ।

નહુષસ્ય ચ નાભાગઃ પુત્રઃ પરમધાર્મિકઃ ॥ 34 ॥

અજશ્ચ સુવ્રતશ્ચૈવ નાભાગસ્ય સુતાવુભૌ ।

અજસ્યૈવ ચ ધર્માત્મા રાજા દશરથસ્સુતઃ ॥ 35 ॥

તસ્ય જ્યેષ્ઠોઽસિ દાયાદો રામ ઇત્યભિવિશ્રુતઃ ।

તદ્ગૃહાણ સ્વકં રાજ્યમવેક્ષસ્વ જનં નૃપ ॥ 36 ॥

ઇક્ષ્વાકૂણાં હિ સર્વેષાં રાજા ભવતિ પૂર્વજઃ ।

પૂર્વજે નાપરઃ પુત્રો જ્યેષ્ઠો રાજ્યેઽભિષિચ્યતે ॥ 37 ॥

સ રાઘવાણાં કુલધર્મમાત્મનઃ સનાતનં નાદ્ય વિહન્તુમર્હસિ ।

પ્રભૂતરત્નામનુશાધિ મેદિનીં પ્રભૂતરાષ્ટ્રાં પિતૃવન્મહાયશઃ ॥ 38 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાણ્ડે દશાધિકશતતમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha daśādhikaśatatamassargaḥ |

kruddhamājñāya rāmaṃ tu vasiṣṭhaḥ pratyuvāca ha |

jābālirapi jānīte lokasyāsya gatāgatim || 1 ||

nivartayitukāmastu tvāmetadvākyamabravīt |

imāṃ lokasamutpattiṃ lokanātha nibodha me || 2 ||

sarvaṃ salilamevāsītpṛthivī yatra nirmitā |

tataḥ samabhavadbrahmā svayambhūrdaivataiḥ saha || 3 ||

sa varāhastato bhūtvā projjahāra vasundharām |

asṛjacca jagatsarvaṃ saha putraiḥ kṛtātmabhiḥ || 4 ||

ākāśaprabhavo brahmā śāśvato nitya avyayaḥ |

tasmānmarīciḥ sañjajñe marīceḥ kaśyapaḥ sutaḥ || 5 ||

vivasvānkāśyapāt jajñe manurvaivasvataḥ svayam |

sa tu prajāpatiḥ pūrvamikṣvākustu manoḥ sutaḥ || 6 ||

yasyeyaṃ prathamaṃ dattā samṛddhā manunā mahī |

tamikṣvākumayodhyāyāṃ rājānaṃ viddhi pūrvakam || 7 ||

ikṣvākostu suta śrīmānkukṣireveti viśrutaḥ |

kukṣerathātmajo vīro vikukṣirudapadyata || 8 ||

vikukṣestu mahātejā bāṇaḥ putra pratāpavān |

bāṇasya tu mahābāhuranaraṇyo mahātapāḥ || 9 ||

nānāvṛṣṭirbabhūvāsminnadurbhikṣaṃ satāṃ vare |

anaraṇye mahārāje taskaro nāpi kaścana || 10 ||

anaraṇyānmahābāhuḥ pṛthu rājā babhūva ha |

tasmātpṛthomehārājastriśaṅkurudapadyata || 11 ||

sa satyavacanād vīraḥ saśarīro divaṃ gataḥ |

triśaṅkorabhavatsūnurdundhumāro mahāyaśāḥ || 12 ||

dundhumārānmahātejā yuvanāśvo vyajāyata |

yuvanāśvasuta śśrīmānmāndhātā samapadyata || 13 ||

māndhātusta mahātejāḥ susandhirudapadyata |

susandherapi putrau dvau dhruvasandhiḥ prasenajit || 14 ||

yaśasvī dhruvasandhestu bharato ripusūdanaḥ |

yuvanāśvasuta śśrīmānmāndhātā samapadyata || 15 ||

māndhātusta mahātejā ssusandhirudapadyata |

susandherapi putrau dvau dhruvasandhiḥ prasenajit || 16 ||

yaśasvī dhruvasandhestu bharato ripusūdanaḥ |

bharatāttu mahābāhorasito nāma jāyata || 17 ||

yasyaite pratirājāna udapadyanta śatravaḥ |

haihayāstālajaṅghāśca śūrāśca śaśibindavaḥ || 18 ||

tāṃstu sarvānprativyūhya yuddhe rājā pravāsitaḥ |

sa ca śailavare ramye babhūvābhirato muniḥ || 19 ||

dve cāsya bhārye garbhiṇyau babhūvaturiti śrutiḥ |

ekā garbhavināśāya sapatnyai garalaṃ dadau || 20 ||

bhārgavaścyavano nāma himavantamupāśritaḥ |

tamṛṣiṃ samupāgamya kālindī tvabhyavādayat || 21 ||

sa tāmabhyavadadvipro varepsuṃ putrajanmani |

putraste bhavitā devi mahātmā lokaviśrutaḥ || 22 ||

dhārmikaśca suśīlaśca vaṃśakartā'risūdanaḥ |

kṛtvā pradakṣiṇaṃ hṛṣṭā munintamanumānya ca || 23 ||

padmapatrasamānākṣaṃ padmagarbhasamaprabham |

tataḥ sā gṛhamāgamya devī putraṃ vyajāyata || 24 ||

sapatnyā tu garastasyai datto garbhajighāṃsayā |

gareṇa saha tenaiva jāta ssa sagaro'bhavat || 25 ||

sa rājā sagaro nāma yaḥ samudramakhānayat |

iṣṭvā parvaṇi vegena trāsayana imāḥ prajāḥ || 26 ||

asamañjastu putro'bhūtsagarasyeti na śśrutam |

jīvanneva sa pitrā tu nirastaḥ pāpakarmakṛt || 27 ||

aṃśumāniti putro'bhūdasamañjasya vīryavān |

dilīpoṃśumataḥ putro dilīpasya bhagīrathaḥ || 28 ||

bhagīrathātkakutsthastu kākutsthā yena viśrutāḥ |

kakutsthasya ca putro'bhūdraghuryena ca rāghavāḥ || 29 ||

raghostu putrastejasvī pravṛddhaḥ puruṣādakaḥ |

kalmāṣapāda ssaudāsa ityevaṃ prathito bhuvi || 30 ||

kalmāṣapādaputro'bhūcchaṅkhaṇastviti viśrutaḥ |

yastu tadvīryamāsādya sahasainyo vyanīnaśat || 31 ||

śaṅkhaṇasya ca putro'bhūcchūra śrīmānsudarśanaḥ |

sudarśanasyāgnivarṇaḥ agnivarṇasya śīghragaḥ || 32 ||

śīghragasya maruḥ putro maroḥ putraḥ praśuśruvaḥ |

praśuśruvasya putrobhūdambarīṣo mahādyutiḥ || 33 ||

ambarīṣasya putrobhūnnahuṣaḥ satyavikramaḥ |

nahuṣasya ca nābhāgaḥ putraḥ paramadhārmikaḥ || 34 ||

ajaśca suvrataścaiva nābhāgasya sutāvubhau |

ajasyaiva ca dharmātmā rājā daśarathassutaḥ || 35 ||

tasya jyeṣṭho'si dāyādo rāma ityabhiviśrutaḥ |

tadgṛhāṇa svakaṃ rājyamavekṣasva janaṃ nṛpa || 36 ||

ikṣvākūṇāṃ hi sarveṣāṃ rājā bhavati pūrvajaḥ |

pūrvaje nāparaḥ putro jyeṣṭho rājye'bhiṣicyate || 37 ||

sa rāghavāṇāṃ kuladharmamātmanaḥ sanātanaṃ nādya vihantumarhasi |

prabhūtaratnāmanuśādhi medinīṃ prabhūtarāṣṭrāṃ pitṛvanmahāyaśaḥ || 38 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe daśādhikaśatatamassargaḥ ||