1.73 Balakanda - Trisaptatitama Sargah

ॐ

1.73 બાલકાણ્ડ - ત્રિસપ્તતિતમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે બાલકાણ્ડમ્ ।

અથ ત્રિસપ્તતિતમસ્સર્ગઃ ।

યસ્મિંસ્તુ દિવસે રાજા ચક્રે ગોદાનમુત્તમમ્ ।

તસ્મિં સ્તુ દિવસે શૂરો યુધાજિત્સમુપેયિવાન્ ॥ 1 ॥

પુત્રઃ કેકયરાજસ્ય સાક્ષાદ્ભરતમાતુલઃ ।

દૃષ્ટ્વા પૃષ્ટ્વા ચ કુશલં રાજાનમિદમબ્રવીત્ ॥ 2 ॥

કેકયાધિપતી રાજા સ્નેહાત્ કુશલમબ્રવીત્ ।

યેષાં કુશલકામોઽસિ તેષાં સમ્પ્રત્યનામયમ્ ॥ 3 ॥

સ્વસ્રીયં મમ રાજેન્દ્ર દ્રષ્ટુકામો મહીપતિઃ ।

તદર્થમુપયાતોઽહમયોધ્યાં રઘુનન્દન ॥ 4 ॥

શ્રુત્વા ત્વહમયોધ્યાયાં વિવાહાર્થં તવાત્મજાન્ ।

મિથિલામુપયાતાંસ્તુ ત્વયા સહ મહીપતે ॥ 5 ॥

ત્વરયાભ્યુપયાતોઽહં દ્રષ્ટુકામ સ્સ્વસુસ્સુતમ્ ।

અથ રાજા દશરથઃ પ્રિયાતિથિમુપસ્થિતમ્ ॥ 6 ॥

દૃષ્ટ્વા પરમસત્કારૈઃ પૂજાર્હં સમપૂજયત્ ।

તતસ્તામુષિતો રાત્રિં સહ પુત્રૈર્મહાત્મભિઃ ॥ 7 ॥

પ્રભાતે પુનરુત્થાય કૃત્વા કર્માણિ કર્મવિત્ ।

ઋષીંસ્તદા પુરસ્કૃત્ય યજ્ઞવાટમુપાગમત્ ॥ 8 ॥

યુક્તે મુહૂર્તે વિજયે સર્વાભરણભૂષિતૈઃ ।

ભ્રાતૃભિસ્સહિતો રામઃ કૃતકૌતુકમઙ્ગલઃ ॥ 9 ॥

વસિષ્ઠં પુરતઃ કૃત્વા મહર્ષીનપરાનપિ ।

પિતુ સ્સમીપમાશ્રિત્ય તસ્થૌ ભ્રાતૃભિરાવૃતઃ ॥ 10 ॥

વસિષ્ઠો ભગવાનેત્ય વૈદેહમિદમબ્રવીત્ ।

રાજા દશરથો રાજન્ કૃતકૌતુકમઙ્ગલૈઃ ॥ 11 ॥

પુત્રૈર્નરવર શ્રેષ્ઠ દાતારમભિકાઙ્ક્ષતે ।

દાતૃપ્રતિગ્રહીતૃભ્યાં સર્વાર્થાઃ પ્રભવન્તિ હિ ॥ 12 ॥

સ્વધર્મં પ્રતિપદ્યસ્વ કૃત્વા વૈવાહ્યમુત્તમમ્ ।

ઇત્યુક્તઃ પરમોદારો વસિષ્ઠેન મહાત્મના ॥ 13 ॥

પ્રત્યુવાચ મહાતેજા વાક્યં પરમધર્મવિત્ ।

કસ્સ્થિતઃ પ્રતિહારો મે કસ્યાજ્ઞા સમ્પ્રતીક્ષ્યતે ॥ 14 ॥

સ્વગૃહે કો વિચારોઽસ્તિ યથા રાજ્યમિદં તવ ।

કૃતકૌતુકસર્વસ્વા વેદિમૂલમુપાગતાઃ ॥ 15 ॥

મમ કન્યા મુનિશ્રેષ્ઠ દીપ્તા વહ્નેરિવાર્ચિષઃ ।

સજ્જોઽહં ત્વત્પ્રતીક્ષોઽસ્મિ વેદ્યામસ્યાં પ્રતિષ્ઠિતઃ ॥ 16 ॥

અવિઘ્નં કુરુતાં રાજા કિમર્થમવલમ્બતે ।

તદ્વાક્યં જનકેનોક્તં શ્રુત્વા દશરથસ્તદા ।

પ્રવેશયામાસ સુતાન્ સર્વાનૃષિગણાનપિ ॥ 17 ॥

તતો રાજા વિદેહાનાં વસિષ્ઠમિદમબ્રવીત્ ॥ 18 ॥

કારયસ્વ ઋષે સર્વમૃષિભિઃ સહ ધાર્મિક ।

રામસ્ય લોકરામસ્ય ક્રિયાં વૈવાહિકીં વિભો ॥ 19 ॥

તથેત્યુક્ત્વા તુ જનકં વસિષ્ઠો ભગવાનૃષિઃ ।

વિશ્વામિત્રં પુરસ્કૃત્ય શતાનન્દં ચ ધાર્મિકમ્ ॥ 20 ॥

પ્રપામધ્યે તુ વિધિવત્વેદિં કૃત્વા મહાતપાઃ ।

અલઞ્ચકાર તાં વેદિં ગન્ધપુષ્પૈ સ્સમન્તતઃ ॥ 21 ॥

સુવર્ણપાલિકાભિશ્ચ છિદ્રકુમ્ભૈશ્ચ સાઙ્કુરૈઃ ।

અઙ્કુરાઢ્યૈશ્શરાવૈશ્ચ ધૂપપાત્રૈ સ્સધૂપકૈઃ ॥ 22 ॥

શઙ્ખપાત્રૈ સ્સ્રુવૈ સ્સ્રુગ્ભિઃ પાત્રૈરર્ઘ્યાભિપૂરિતૈઃ ।

લાજપૂર્ણૈશ્ચ પાત્રીભિરક્ષતૈરભિસંસ્કૃતૈઃ ॥ 23 ॥

દર્ભૈસ્સમૈસ્સમાસ્તીર્ય વિધિવન્મન્ત્રપૂર્વકમ્ ।

અગ્નિમાદાય વેદ્યાં તુ વિધિમન્ત્રપુરસ્કૃતમ્ ॥ 24 ॥

જુહાવાગ્નૌ મહાતેજા વસિષ્ઠો ભગવાનૃષિઃ ।

તતસ્સીતાં સમાનીય સર્વાભરણભૂષિતામ્ ॥ 25 ॥

સમક્ષમગ્ને સ્સંસ્થાપ્ય રાઘવાભિમુખે તદા ।

અબ્રવીજ્જનકો રાજા કૌસલ્યાનન્દવર્ધનમ્ ॥ 26 ॥

ઇયં સીતા મમ સુતા સહધર્મચરી તવ ।

પ્રતીચ્છ ચૈનાં ભદ્રં તે પાણિં ગૃહ્ણીષ્વ પાણિના ॥ 27 ॥

પતિવ્રતા મહાભાગા છાયેવાનુગતા સદા ।

ઇત્યુક્ત્વા પ્રાક્ષિપદ્રાજા મન્ત્રપૂતં જલં તદા ॥ 28 ॥

સાધુ સાધ્વિતિ દેવાના મૃષીણાં વદતાં તદા ।

દેવદુન્દુભિર્નિર્ઘોષઃ પુષ્પવર્ષો મહાનભૂત્ ॥ 29 ॥

એવં દત્ત્વા તદા સીતાં મન્ત્રોદકપુરસ્કૃતામ્ ।

અબ્રવીજ્જનકો રાજા હર્ષેણાભિપરિપ્લુતઃ ॥ 30 ॥

લક્ષ્મણાગચ્છ ભદ્રં તે ઊર્મિલામુદ્યતાં મયા ।

પ્રતીચ્છ પાણિં ગૃહ્ણીષ્વ માભૂત્કાલસ્ય પર્યયઃ ॥ 31 ॥

તમેવમુક્ત્વા જનકો ભરતં ચાભ્યભાષત ।

ગૃહાણ પાણિં માણ્ડવ્યાઃ પાણિના રઘુનન્દન ॥ 32 ॥

શત્રુઘ્નં ચાપિ ધર્માત્મા અબ્રવીજ્જનકેશ્વરઃ ।

શ્રુતકીર્ત્યા મહાબાહો પાણિં ગૃહ્ણીષ્વ પાણિના ॥ 33 ॥

સર્વે ભવન્તસ્સૌમ્યાશ્ચ સર્વે સુચરિતવ્રતાઃ ।

પત્નીભિસ્સન્તુ કાકુત્સ્થા માભૂત્કાલસ્ય પર્યયઃ ॥ 34 ॥

જનકસ્ય વચ શ્શૃત્વા પાણીન્ પાણિભિરાસ્પૃશન્ ।

ચત્વારસ્તે ચતસૃણાં વસિષ્ઠસ્ય મતે સ્થિતાઃ ॥ 35 ॥

અગ્નિં પ્રદક્ષિણીકૃત્ય વેદિં રાજાનમેવ ચ ।

ઋષીંશ્ચૈવ મહાત્માનસ્સભાર્યા રઘુસત્તમાઃ ॥ 36 ॥

યથોક્તેન તદા ચક્રુર્વિવાહં વિધિપૂર્વકમ્ ।

કાકુત્સ્થૈશ્ચ ગૃહીતેષુ લલિતેષુ ચ પાણિષુ ॥ 37 ॥

પુષ્પવૃષ્ટિર્મહત્યાસીદન્તરિક્ષાત્સુભાસ્વરા ।

દિવ્યદુન્દુભિનિર્ઘોષૈર્ગીતવાદિત્રનિસ્વનૈઃ ॥ 38 ॥

નનૃતુશ્ચાપ્સરસ્સઙ્ઘા ગન્ધર્વાશ્ચ જગુઃ કલમ્ ।

વિવાહે રઘુમુખ્યાનાં તદદ્ભુતમદૃશ્યત ॥ 39 ॥

ઈદૃશે વર્તમાને તુ તૂર્યોદ્ઘુષ્ટનિનાદિતે ।

ત્રિરગ્નિં તે પરિક્રમ્ય ઊહુર્ભાર્યાં મહૌજસઃ ॥ 40 ॥

અથોપકાર્યાં જગ્મુસ્તે સભાર્યા રઘુનન્દનાઃ ।

રાજાઽપ્યનુયયૌ પશ્યન્ત્સર્ષિસઙ્ઘ સ્સબાન્ધવઃ ॥ 41 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે બાલકાણ્ડે ત્રિસપ્તતિતમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |

atha trisaptatitamassargaḥ |

yasmiṃstu divase rājā cakre godānamuttamam |

tasmiṃ stu divase śūro yudhājitsamupeyivān || 1 ||

putraḥ kekayarājasya sākṣādbharatamātulaḥ |

dṛṣṭvā pṛṣṭvā ca kuśalaṃ rājānamidamabravīt || 2 ||

kekayādhipatī rājā snehāt kuśalamabravīt |

yeṣāṃ kuśalakāmo'si teṣāṃ sampratyanāmayam || 3 ||

svasrīyaṃ mama rājendra draṣṭukāmo mahīpatiḥ |

tadarthamupayāto'hamayodhyāṃ raghunandana || 4 ||

śrutvā tvahamayodhyāyāṃ vivāhārthaṃ tavātmajān |

mithilāmupayātāṃstu tvayā saha mahīpate || 5 ||

tvarayābhyupayāto'haṃ draṣṭukāma ssvasussutam |

atha rājā daśarathaḥ priyātithimupasthitam || 6 ||

dṛṣṭvā paramasatkāraiḥ pūjārhaṃ samapūjayat |

tatastāmuṣito rātriṃ saha putrairmahātmabhiḥ || 7 ||

prabhāte punarutthāya kṛtvā karmāṇi karmavit |

ṛṣīṃstadā puraskṛtya yajñavāṭamupāgamat || 8 ||

yukte muhūrte vijaye sarvābharaṇabhūṣitaiḥ |

bhrātṛbhissahito rāmaḥ kṛtakautukamaṅgalaḥ || 9 ||

vasiṣṭhaṃ purataḥ kṛtvā maharṣīnaparānapi |

pitu ssamīpamāśritya tasthau bhrātṛbhirāvṛtaḥ || 10 ||

vasiṣṭho bhagavānetya vaidehamidamabravīt |

rājā daśaratho rājan kṛtakautukamaṅgalaiḥ || 11 ||

putrairnaravara śreṣṭha dātāramabhikāṅkṣate |

dātṛpratigrahītṛbhyāṃ sarvārthāḥ prabhavanti hi || 12 ||

svadharmaṃ pratipadyasva kṛtvā vaivāhyamuttamam |

ityuktaḥ paramodāro vasiṣṭhena mahātmanā || 13 ||

pratyuvāca mahātejā vākyaṃ paramadharmavit |

kassthitaḥ pratihāro me kasyājñā sampratīkṣyate || 14 ||

svagṛhe ko vicāro'sti yathā rājyamidaṃ tava |

kṛtakautukasarvasvā vedimūlamupāgatāḥ || 15 ||

mama kanyā muniśreṣṭha dīptā vahnerivārciṣaḥ |

sajjo'haṃ tvatpratīkṣo'smi vedyāmasyāṃ pratiṣṭhitaḥ || 16 ||

avighnaṃ kurutāṃ rājā kimarthamavalambate |

tadvākyaṃ janakenoktaṃ śrutvā daśarathastadā |

praveśayāmāsa sutān sarvānṛṣigaṇānapi || 17 ||

tato rājā videhānāṃ vasiṣṭhamidamabravīt || 18 ||

kārayasva ṛṣe sarvamṛṣibhiḥ saha dhārmika |

rāmasya lokarāmasya kriyāṃ vaivāhikīṃ vibho || 19 ||

tathetyuktvā tu janakaṃ vasiṣṭho bhagavānṛṣiḥ |

viśvāmitraṃ puraskṛtya śatānandaṃ ca dhārmikam || 20 ||

prapāmadhye tu vidhivatvediṃ kṛtvā mahātapāḥ |

alañcakāra tāṃ vediṃ gandhapuṣpai ssamantataḥ || 21 ||

suvarṇapālikābhiśca chidrakumbhaiśca sāṅkuraiḥ |

aṅkurāḍhyaiśśarāvaiśca dhūpapātrai ssadhūpakaiḥ || 22 ||

śaṅkhapātrai ssruvai ssrugbhiḥ pātrairarghyābhipūritaiḥ |

lājapūrṇaiśca pātrībhirakṣatairabhisaṃskṛtaiḥ || 23 ||

darbhaissamaissamāstīrya vidhivanmantrapūrvakam |

agnimādāya vedyāṃ tu vidhimantrapuraskṛtam || 24 ||

juhāvāgnau mahātejā vasiṣṭho bhagavānṛṣiḥ |

tatassītāṃ samānīya sarvābharaṇabhūṣitām || 25 ||

samakṣamagne ssaṃsthāpya rāghavābhimukhe tadā |

abravījjanako rājā kausalyānandavardhanam || 26 ||

iyaṃ sītā mama sutā sahadharmacarī tava |

pratīccha caināṃ bhadraṃ te pāṇiṃ gṛhṇīṣva pāṇinā || 27 ||

pativratā mahābhāgā chāyevānugatā sadā |

ityuktvā prākṣipadrājā mantrapūtaṃ jalaṃ tadā || 28 ||

sādhu sādhviti devānā mṛṣīṇāṃ vadatāṃ tadā |

devadundubhirnirghoṣaḥ puṣpavarṣo mahānabhūt || 29 ||

evaṃ dattvā tadā sītāṃ mantrodakapuraskṛtām |

abravījjanako rājā harṣeṇābhipariplutaḥ || 30 ||

lakṣmaṇāgaccha bhadraṃ te ūrmilāmudyatāṃ mayā |

pratīccha pāṇiṃ gṛhṇīṣva mābhūtkālasya paryayaḥ || 31 ||

tamevamuktvā janako bharataṃ cābhyabhāṣata |

gṛhāṇa pāṇiṃ māṇḍavyāḥ pāṇinā raghunandana || 32 ||

śatrughnaṃ cāpi dharmātmā abravījjanakeśvaraḥ |

śrutakīrtyā mahābāho pāṇiṃ gṛhṇīṣva pāṇinā || 33 ||

sarve bhavantassaumyāśca sarve sucaritavratāḥ |

patnībhissantu kākutsthā mābhūtkālasya paryayaḥ || 34 ||

janakasya vaca śśṛtvā pāṇīn pāṇibhirāspṛśan |

catvāraste catasṛṇāṃ vasiṣṭhasya mate sthitāḥ || 35 ||

agniṃ pradakṣiṇīkṛtya vediṃ rājānameva ca |

ṛṣīṃścaiva mahātmānassabhāryā raghusattamāḥ || 36 ||

yathoktena tadā cakrurvivāhaṃ vidhipūrvakam |

kākutsthaiśca gṛhīteṣu laliteṣu ca pāṇiṣu || 37 ||

puṣpavṛṣṭirmahatyāsīdantarikṣātsubhāsvarā |

divyadundubhinirghoṣairgītavāditranisvanaiḥ || 38 ||

nanṛtuścāpsarassaṅghā gandharvāśca jaguḥ kalam |

vivāhe raghumukhyānāṃ tadadbhutamadṛśyata || 39 ||

īdṛśe vartamāne tu tūryodghuṣṭaninādite |

triragniṃ te parikramya ūhurbhāryāṃ mahaujasaḥ || 40 ||

athopakāryāṃ jagmuste sabhāryā raghunandanāḥ |

rājā'pyanuyayau paśyantsarṣisaṅgha ssabāndhavaḥ || 41 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe trisaptatitamassargaḥ ||