1.62 Balakanda - Dvishashtitama Sargah

ॐ

1.62 બાલકાણ્ડ - દ્વિષષ્ટિતમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે બાલકાણ્ડમ્ ।

અથ દ્વિષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ।

શુનશ્શેફં નરશ્રેષ્ઠ ગૃહીત્વા તુ મહાયશાઃ ।

વ્યશ્રામ્યત્ પુષ્કરે રાજા મધ્યાહ્ને રઘુનન્દન ॥ 1 ॥

તસ્ય વિશ્રમમાણસ્ય શુનશ્શેફો મહાયશાઃ ।

પુષ્કરક્ષેત્રમાગમ્ય વિશ્વામિત્રં દદર્શ હ ॥ 2 ॥

તપ્યન્તમૃષિભિસ્સાર્ધં માતુલં પરમાતુરઃ ।

વિવર્ણવદનો દીનસ્તૃષ્ણયા ચ શ્રમેણ ચ ॥ 3 ॥

પપાતાઙ્કે મુનેરાશુ વાક્યં ચેદમુવાચ હ ।

ન મેઽસ્તિ માતા ન પિતા જ્ઞાતયો બાન્ધવાઃ કુતઃ ॥ 4 ॥

ત્રાતુમર્હસિ માં સૌમ્ય ધર્મેણ મુનિપુઙ્ગવ ।

ત્રાતા ત્વં હિ મુનિશ્રેષ્ઠ સર્વેષાં ત્વં હિ ભાવનઃ ॥ 5 ॥

રાજા ચ કૃતકાર્યસ્સ્યાદહં દીર્ઘાયુરવ્યયઃ ।

સ્વર્ગલોકમુપાશ્નીયાં તપસ્તપ્ત્વાહ્યનુત્તમમ્ ॥ 6 ॥

ત્વં મે નાથો હ્યનાથસ્ય ભવ ભવ્યેન ચેતસા ।

પિતેવ પુત્રં ધર્માત્મં સ્ત્રાતુમર્હસિ કિલ્બિષાત્ ॥ 7 ॥

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા વિશ્વામિત્રો મહાતપાઃ ।

સાન્ત્વયિત્વા બહુવિધં પુત્રાનિદમુવાચ હ ॥ 8 ॥

યત્કૃતે પિતરઃ પુત્રાન્ જનયન્તિ શુભાર્થિનઃ ।

પરલોકહિતાર્થાય તસ્ય કાલોઽયમાગતઃ ॥ 9 ॥

અયં મુનિસુતો બાલો મત્તશ્શરણમિચ્છતિ ।

અસ્ય જીવિતમાત્રેણ પ્રિયં કુરુત પુત્રકાઃ ॥ 10 ॥

સર્વે સુકૃતકર્માણસ્સર્વે ધર્મપરાયણાઃ ।

પશુભૂતા નરેન્દ્રસ્ય તૃપ્તિમગ્નેઃ પ્રયચ્છત ॥ 11 ॥

નાથવાંશ્ચ શુનશ્શેફો યજ્ઞશ્ચાવિઘ્નિતો ભવેત્ ।

દેવતાસ્તર્પિતાશ્ચસ્યુર્મમ ચાપિ કૃતં વચઃ ॥ 12 ॥

મુનેસ્તુ વચનં શ્રુત્વા મધુચ્છન્દાદય સ્સુતાઃ ।

સાભિમાનં નરશ્રેષ્ઠ સલીલમિદમબ્રુવન્ ॥ 13 ॥

કથમાત્મસુતાન્ હિત્વા ત્રાયસેઽન્યસુતં વિભો ।

અકાર્યમિવ પશ્યામ શ્શ્વમાંસ ઇવ ભોજને ॥ 14 ॥

તેષાં તદ્વચનં શ્રુત્વા પુત્રાણાં મુનિપુઙ્ગવઃ ।

ક્રોધસંરક્તનયનો વ્યાહર્તુમુપચક્રમે ॥ 15 ॥

નિસ્સાધ્વસમિદં પ્રોક્તં ધર્માદપિ વિગર્હિતમ્ ।

અતિક્રમ્ય તુ મદ્વાક્યં દારુણં રોમહર્ષણમ્ ॥ 16 ॥

શ્વમાંસભોજિનસ્સર્વે વાસિષ્ઠા ઇવ જાતિષુ ।

પૂર્ણં વર્ષસહસ્રં તુ પૃથિવ્યામનુવત્સ્યથ ॥ 17 ॥

કૃત્વા શાપસમાયુક્તાન્ પુત્રાન્ મુનિવરસ્તથા ।

શુનશ્શેફમુવાચાર્તં કૃત્વા રક્ષાં નિરામયમ્ ॥ 18 ॥

પવિત્રપાશૈરાસક્તો રક્તમાલ્યાનુલેપનઃ ।

વૈષ્ણવં યૂપમાસાદ્ય વાગ્ભિરગ્નિમુદાહર ॥ 19 ॥

ઇમે તુ ગાથે દ્વે દિવ્યે ગાયેથા મુનિપુત્રક ।

અમ્બરીષસ્ય યજ્ઞેઽસ્મિંસ્તત સ્સિદ્ધિમવાપ્સ્યસિ ॥ 20 ॥

શુનશ્શેફો ગૃહીત્વા તે દ્વે ગાથે સુસમાહિતઃ ।

ત્વરયા રાજસિંહં તમમ્બરીષમુવાચ હ ॥ 21 ॥

રાજસિંહ મહાસત્ત્વ શીઘ્રં ગચ્છાવહે સદઃ ।

નિર્વર્તયસ્વ રાજેન્દ્ર દીક્ષાં ચ સમુપાવિશ ॥ 22 ॥

તદ્વાક્યમૃષિપુત્રસ્ય શ્રુત્વા હર્ષસમુત્સુકઃ ।

જગામ નૃપતિ શ્શીઘ્રં યજ્ઞવાટમતન્દ્રિતઃ ॥ 23 ॥

સદસ્યાનુમતે રાજા પવિત્રકૃતલક્ષણમ્ ।

પશું રક્તામ્બરં કૃત્વા યૂપે તં સમબન્ધયત્ ॥ 24 ॥

સબદ્ધો વાગ્ભિરગ્ય્રાભિરભિતુષ્ટાવ વૈ સુરૌ ।

ઇન્દ્રમિન્દ્રાનુજં ચૈવ યથાવન્મુનિપુત્રકઃ ॥ 25 ॥

તતઃ પ્રીત સ્સહસ્રાક્ષો રહસ્યસ્તુતિતર્પિતઃ ।

દીર્ઘમાયુસ્તદા પ્રાદાચ્છુનશ્શેફાય રાઘવ ॥ 26 ॥

સ ચ રાજા નરશ્રેષ્ઠ યજ્ઞસ્ય ચ સમાપ્તવાન્ ।

ફલં બહુગુણં રામ સહસ્રાક્ષપ્રસાદજમ્ ॥ 27 ॥

વિશ્વામિત્રો ઽપિ ધર્માત્મા ભૂયસ્તેપે મહાતપાઃ ।

પુષ્કરેષુ નરશ્રેષ્ઠ દશવર્ષશતાનિ ચ ॥ 28 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે બાલકાણ્ડે દ્વિષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |

atha dviṣaṣṭitamassargaḥ |

śunaśśephaṃ naraśreṣṭha gṛhītvā tu mahāyaśāḥ |

vyaśrāmyat puṣkare rājā madhyāhne raghunandana || 1 ||

tasya viśramamāṇasya śunaśśepho mahāyaśāḥ |

puṣkarakṣetramāgamya viśvāmitraṃ dadarśa ha || 2 ||

tapyantamṛṣibhissārdhaṃ mātulaṃ paramāturaḥ |

vivarṇavadano dīnastṛṣṇayā ca śrameṇa ca || 3 ||

papātāṅke munerāśu vākyaṃ cedamuvāca ha |

na me'sti mātā na pitā jñātayo bāndhavāḥ kutaḥ || 4 ||

trātumarhasi māṃ saumya dharmeṇa munipuṅgava |

trātā tvaṃ hi muniśreṣṭha sarveṣāṃ tvaṃ hi bhāvanaḥ || 5 ||

rājā ca kṛtakāryassyādahaṃ dīrghāyuravyayaḥ |

svargalokamupāśnīyāṃ tapastaptvāhyanuttamam || 6 ||

tvaṃ me nātho hyanāthasya bhava bhavyena cetasā |

piteva putraṃ dharmātmaṃ strātumarhasi kilbiṣāt || 7 ||

tasya tadvacanaṃ śrutvā viśvāmitro mahātapāḥ |

sāntvayitvā bahuvidhaṃ putrānidamuvāca ha || 8 ||

yatkṛte pitaraḥ putrān janayanti śubhārthinaḥ |

paralokahitārthāya tasya kālo'yamāgataḥ || 9 ||

ayaṃ munisuto bālo mattaśśaraṇamicchati |

asya jīvitamātreṇa priyaṃ kuruta putrakāḥ || 10 ||

sarve sukṛtakarmāṇassarve dharmaparāyaṇāḥ |

paśubhūtā narendrasya tṛptimagneḥ prayacchata || 11 ||

nāthavāṃśca śunaśśepho yajñaścāvighnito bhavet |

devatāstarpitāścasyurmama cāpi kṛtaṃ vacaḥ || 12 ||

munestu vacanaṃ śrutvā madhucchandādaya ssutāḥ |

sābhimānaṃ naraśreṣṭha salīlamidamabruvan || 13 ||

kathamātmasutān hitvā trāyase'nyasutaṃ vibho |

akāryamiva paśyāma śśvamāṃsa iva bhojane || 14 ||

teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā putrāṇāṃ munipuṅgavaḥ |

krodhasaṃraktanayano vyāhartumupacakrame || 15 ||

nissādhvasamidaṃ proktaṃ dharmādapi vigarhitam |

atikramya tu madvākyaṃ dāruṇaṃ romaharṣaṇam || 16 ||

śvamāṃsabhojinassarve vāsiṣṭhā iva jātiṣu |

pūrṇaṃ varṣasahasraṃ tu pṛthivyāmanuvatsyatha || 17 ||

kṛtvā śāpasamāyuktān putrān munivarastathā |

śunaśśephamuvācārtaṃ kṛtvā rakṣāṃ nirāmayam || 18 ||

pavitrapāśairāsakto raktamālyānulepanaḥ |

vaiṣṇavaṃ yūpamāsādya vāgbhiragnimudāhara || 19 ||

ime tu gāthe dve divye gāyethā muniputraka |

ambarīṣasya yajñe'smiṃstata ssiddhimavāpsyasi || 20 ||

śunaśśepho gṛhītvā te dve gāthe susamāhitaḥ |

tvarayā rājasiṃhaṃ tamambarīṣamuvāca ha || 21 ||

rājasiṃha mahāsattva śīghraṃ gacchāvahe sadaḥ |

nirvartayasva rājendra dīkṣāṃ ca samupāviśa || 22 ||

tadvākyamṛṣiputrasya śrutvā harṣasamutsukaḥ |

jagāma nṛpati śśīghraṃ yajñavāṭamatandritaḥ || 23 ||

sadasyānumate rājā pavitrakṛtalakṣaṇam |

paśuṃ raktāmbaraṃ kṛtvā yūpe taṃ samabandhayat || 24 ||

sabaddho vāgbhiragyrābhirabhituṣṭāva vai surau |

indramindrānujaṃ caiva yathāvanmuniputrakaḥ || 25 ||

tataḥ prīta ssahasrākṣo rahasyastutitarpitaḥ |

dīrghamāyustadā prādācchunaśśephāya rāghava || 26 ||

sa ca rājā naraśreṣṭha yajñasya ca samāptavān |

phalaṃ bahuguṇaṃ rāma sahasrākṣaprasādajam || 27 ||

viśvāmitro 'pi dharmātmā bhūyastepe mahātapāḥ |

puṣkareṣu naraśreṣṭha daśavarṣaśatāni ca || 28 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe dviṣaṣṭitamassargaḥ ||