1.51 Balakanda - Ekapanchasha Sargah

ॐ

1.51 બાલકાણ્ડ - એકપઞ્ચાશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે બાલકાણ્ડમ્ ।

અથ એકપઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ।

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા વિશ્વામિત્રસ્ય ધીમતઃ ।

હૃષ્ટરોમા મહાતેજાશ્શતાનન્દો મહાતપાઃ ॥ 1 ॥

ગૌતમસ્ય સુતો જ્યેષ્ઠસ્તપસા દ્યોતિતપ્રભઃ ।

રામસન્દર્શનાદેવ પરં વિસ્મયમાગતઃ ॥ 2 ॥

સ તૌ નિષણ્ણૌ સમ્પ્રેક્ષ્ય સુખાસીનૌ નૃપાત્મજૌ ।

શતાનન્દો મુનિશ્રેષ્ઠં વિશ્વામિત્રમથામબ્રવીત્ ॥ 3 ॥

અપિ તે મુનિશાર્દૂલ મમ માતા યશસ્વિની ।

દર્શિતા રાજપુત્રાય તપો દીર્ઘમુપાગતા ॥ 4 ॥

અપિ રામે મહાતેજા મમ માતા યશસ્વિની ।

વન્યૈરુપાહરત્પૂજાં પૂજાર્હે સર્વદેહિનામ્ ॥ 5 ॥

અપિ રામાય કથિતં યથાવૃત્તં પુરાતનમ્ ।

મમ માતુર્મહાતેજો દૈવેન દુરનુષ્ઠિતમ્ ॥ 6 ॥

અપિ કૌશિક ભદ્રં તે ગુરુણા મમ સઙ્ગતા ।

મમ માતા મુનિશ્રેષ્ઠ રામસન્દર્શનાદિતઃ ॥ 7 ॥

અપિ મે ગુરુણા રામઃ પૂજિતઃ કુશિકાત્મજ ।

ઇહાગતો મહાતેજાઃ પૂજાં પ્રાપ્તો મહાત્મનઃ ॥ 8 ॥

અપિ શાન્તેન મનસા ગુરુર્મે કુશિકાત્મજ ।

ઇહાઽગતેન રામેણ પ્રયતેનાભિવાદિતઃ ॥ 9 ॥

તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્ય વિશ્વામિત્રો મહામુનિઃ ।

પ્રત્યુવાચ શતાનન્દં વાક્યજ્ઞો વાક્યકોવિદમ્ ॥ 10 ॥

નાતિક્રાન્તં મુનિશ્રેષ્ઠ યત્કર્તવ્યં કૃતં મયા ।

સઙ્ગતા મુનિના પત્ની ભાર્ગવેણેવ રેણુકા ॥ 11 ॥

તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્ય વિશ્વામિત્રસ્ય ભાષિતમ્ ।

શતાનન્દો મહાતેજા રામં વચનમબ્રવીત્ ॥ 12 ॥

સ્વાગતં તે નરશ્રેષ્ઠ દિષ્ટ્યા પ્રાપ્તોઽસિ રાઘવ ।

વિશ્વામિત્રં પુરસ્કૃત્ય મહર્ષિમપરાજિતમ્ ॥ 13 ॥

અચિન્ત્યકર્મા તપસા બ્રહ્મર્ષિરતુલપ્રભઃ ।

વિશ્વામિત્રો મહાતેજા વેત્સ્યેનં પરમાં ગતિમ્ ॥ 14 ॥

નાસ્તિ ધન્યતરો રામ ત્વત્તોઽન્યો ભુવિ કશ્ચન ।

ગોપ્તા કુશિકપુત્રસ્તે યેન તપ્તં મહત્તપઃ ॥ 15 ॥

શ્રૂયતાં ચાભિધાસ્યામિ કૌશિકસ્ય મહાત્મનઃ ।

યથા બલં યથા વૃત્તં તન્મે નિગદતઃ શ્રુણુ ॥ 16 ॥

રાજાઽભૂદેષ ધર્માત્મા દીર્ઘકાલમરિન્દમઃ ।

ધર્મજ્ઞઃ કૃતવિદ્યશ્ચ પ્રજાનાં ચ હિતે રતઃ ॥ 17 ॥

પ્રજાપતિસુતશ્ચાસીત્કુશો નામ મહીપતિઃ ।

કુશસ્ય પુત્રો બલવાન્ કુશનાભસ્સુધાર્મિકઃ ॥ 18 ॥

કુશનાભસુતસ્ત્વાસીદ્ગાધિરિત્યેવ વિશ્રૃતઃ ।

ગાધેઃ પુત્રો મહાતેજા વિશ્વામિત્રો મહામુનિઃ ॥ 19 ॥

વિશ્વામિત્રો મહાતેજાઃ પાલયામાસ મેદિનીમ્ ।

બહુવર્ષસહસ્રાણિ રાજા રાજ્યમકારયત્ ॥ 20 ॥

કદાચિત્તુ મહાતેજા યોજયિત્વા વરૂથિનીમ્ ।

અક્ષૌહીણીપરિવૃતઃ પરિચક્રામ મેદિનીમ્ ॥ 21 ॥

નગરાણિ સરાષ્ટ્રાણિ સરિતશ્ચ તથા ગિરીન્ ।

આશ્રમાન્ક્રમશો રામ વિચરન્નાજગામ હ ॥ 22 ॥

વસિષ્ઠસ્યાશ્રમપદં નાનાવૃક્ષસમાકુલમ્ ।

નાનામૃગગણાકીર્ણં સિદ્ધચારણસેવિતમ્ ॥ 23 ॥

દેવદાનવગન્ધર્વૈઃ કિન્નરૈરુપશોભિતમ્ ।

પ્રશાન્તહરિણાકીર્ણં દ્વિજસઙ્ઘનિષેવિતમ્ ॥ 24 ॥

બ્રહ્મર્ષિગણસઙ્કીર્ણં દેવર્ષિગણસેવિતમ્ ।

તપશ્ચરણસંસિદ્ધૈરગ્નિકલ્પૈર્મહાત્મભિઃ ॥ 25 ॥

અબ્ભક્ષૈર્વાયુભક્ષૈશ્ચ શીર્ણપર્ણાશનૈસ્તથા ।

ફલમૂલાશનૈર્દાન્તૈર્જિતરોષૈર્જિતેન્દ્રિયૈઃ ॥ 26 ॥

ઋષિભિર્વાલખિલ્યૈશ્ચ જપહોમપરાયણૈઃ ।

અન્યૈર્વૈખાનસૈશ્ચૈવ સમન્તાદુપશોભિતમ્ ॥ 27 ॥

વસિષ્ઠસ્યાશ્રમપદં બ્રહ્મલોકમિવાપરમ્ ।

દદર્શ જયતાં શ્રેષ્ઠો વિશ્વામિત્રો મહાબલઃ ॥ 28 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે બાલકાણ્ડે એકપઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |

atha ekapañcāśassargaḥ |

tasya tadvacanaṃ śrutvā viśvāmitrasya dhīmataḥ |

hṛṣṭaromā mahātejāśśatānando mahātapāḥ || 1 ||

gautamasya suto jyeṣṭhastapasā dyotitaprabhaḥ |

rāmasandarśanādeva paraṃ vismayamāgataḥ || 2 ||

sa tau niṣaṇṇau samprekṣya sukhāsīnau nṛpātmajau |

śatānando muniśreṣṭhaṃ viśvāmitramathāmabravīt || 3 ||

api te muniśārdūla mama mātā yaśasvinī |

darśitā rājaputrāya tapo dīrghamupāgatā || 4 ||

api rāme mahātejā mama mātā yaśasvinī |

vanyairupāharatpūjāṃ pūjārhe sarvadehinām || 5 ||

api rāmāya kathitaṃ yathāvṛttaṃ purātanam |

mama māturmahātejo daivena duranuṣṭhitam || 6 ||

api kauśika bhadraṃ te guruṇā mama saṅgatā |

mama mātā muniśreṣṭha rāmasandarśanāditaḥ || 7 ||

api me guruṇā rāmaḥ pūjitaḥ kuśikātmaja |

ihāgato mahātejāḥ pūjāṃ prāpto mahātmanaḥ || 8 ||

api śāntena manasā gururme kuśikātmaja |

ihā'gatena rāmeṇa prayatenābhivāditaḥ || 9 ||

tacchrutvā vacanaṃ tasya viśvāmitro mahāmuniḥ |

pratyuvāca śatānandaṃ vākyajño vākyakovidam || 10 ||

nātikrāntaṃ muniśreṣṭha yatkartavyaṃ kṛtaṃ mayā |

saṅgatā muninā patnī bhārgaveṇeva reṇukā || 11 ||

tacchrutvā vacanaṃ tasya viśvāmitrasya bhāṣitam |

śatānando mahātejā rāmaṃ vacanamabravīt || 12 ||

svāgataṃ te naraśreṣṭha diṣṭyā prāpto'si rāghava |

viśvāmitraṃ puraskṛtya maharṣimaparājitam || 13 ||

acintyakarmā tapasā brahmarṣiratulaprabhaḥ |

viśvāmitro mahātejā vetsyenaṃ paramāṃ gatim || 14 ||

nāsti dhanyataro rāma tvatto'nyo bhuvi kaścana |

goptā kuśikaputraste yena taptaṃ mahattapaḥ || 15 ||

śrūyatāṃ cābhidhāsyāmi kauśikasya mahātmanaḥ |

yathā balaṃ yathā vṛttaṃ tanme nigadataḥ śruṇu || 16 ||

rājā'bhūdeṣa dharmātmā dīrghakālamarindamaḥ |

dharmajñaḥ kṛtavidyaśca prajānāṃ ca hite rataḥ || 17 ||

prajāpatisutaścāsītkuśo nāma mahīpatiḥ |

kuśasya putro balavān kuśanābhassudhārmikaḥ || 18 ||

kuśanābhasutastvāsīdgādhirityeva viśrṛtaḥ |

gādheḥ putro mahātejā viśvāmitro mahāmuniḥ || 19 ||

viśvāmitro mahātejāḥ pālayāmāsa medinīm |

bahuvarṣasahasrāṇi rājā rājyamakārayat || 20 ||

kadācittu mahātejā yojayitvā varūthinīm |

akṣauhīṇīparivṛtaḥ paricakrāma medinīm || 21 ||

nagarāṇi sarāṣṭrāṇi saritaśca tathā girīn |

āśramānkramaśo rāma vicarannājagāma ha || 22 ||

vasiṣṭhasyāśramapadaṃ nānāvṛkṣasamākulam |

nānāmṛgagaṇākīrṇaṃ siddhacāraṇasevitam || 23 ||

devadānavagandharvaiḥ kinnarairupaśobhitam |

praśāntahariṇākīrṇaṃ dvijasaṅghaniṣevitam || 24 ||

brahmarṣigaṇasaṅkīrṇaṃ devarṣigaṇasevitam |

tapaścaraṇasaṃsiddhairagnikalpairmahātmabhiḥ || 25 ||

abbhakṣairvāyubhakṣaiśca śīrṇaparṇāśanaistathā |

phalamūlāśanairdāntairjitaroṣairjitendriyaiḥ || 26 ||

ṛṣibhirvālakhilyaiśca japahomaparāyaṇaiḥ |

anyairvaikhānasaiścaiva samantādupaśobhitam || 27 ||

vasiṣṭhasyāśramapadaṃ brahmalokamivāparam |

dadarśa jayatāṃ śreṣṭho viśvāmitro mahābalaḥ || 28 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe ekapañcāśassargaḥ ||