1.45 Balakanda - Panchachatvarimsha Sargah

ॐ

1.45 બાલકાણ્ડ - પઞ્ચચત્વારિંશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે બાલકાણ્ડમ્ ।

અથ પઞ્ચચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ।

વિશ્વામિત્રવચશ્શ્રુત્વા રાઘવ સ્સહલક્ષ્મણઃ ।

વિસ્મયં પરમં ગત્વા વિશ્વામિત્રમથાબ્રવીત્ ॥ 1 ॥

અત્યદ્ભુતમિદં બ્રહ્મન્ કથિતં પરમં ત્વયા ।

ગઙ્ગાવતરણં પુણ્યં સાગરસ્યાપિ પૂરણમ્ ॥ 2 ॥

તસ્ય સા શર્વરી સર્વા સહ સૌમિત્રિણા તદા ।

જગામ ચિન્તયાનસ્ય વિશ્વામિત્રકથાં શુભામ્ ॥ 3 ॥

તતઃ પ્રભાતે વિમલે વિશ્વામિત્રં મહામુનિમ્ ।

ઉવાચ રાઘવો વાક્યં કૃતાહ્નિકમરિન્દમઃ ॥ 4 ॥

ગતા ભગવતી રાત્રિશ્શ્રોતવ્યં પરમં શ્રુતમ્ ।

ક્ષણભૂતેવ નૌ રાત્રિ સ્સમ્વૃત્તેયં મહાતપઃ ॥ 5 ॥

ઇમાં ચિન્તયતસ્સર્વાં નિખિલેન કથાં તવ ।

તરામ સરિતાં શ્રેષ્ઠાં પુણ્યાં ત્રિપથગાં નદીમ્ ॥ 6 ॥

નૌરેષા હિ સુખાસ્તીર્ણા ઋષીણાં પુણ્યકર્મણામ્ ।

ભગવન્તમિહ પ્રાપ્તં જ્ઞાત્વા ત્વરિતમાગતા ॥ 7 ॥

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા રાઘવસ્ય મહાત્મનઃ ।

સન્તારં કારયામાસ સર્ષિસઙ્ઘ સ્સરાઘવઃ ॥ 8 ॥

ઉત્તરં તીરમાસાદ્ય સમ્પૂજ્યર્ષિગણં તદા ।

ગઙ્ગાકૂલે નિવિષ્ટાસ્તે વિશાલાં દદૃશુઃ પુરીમ્ ॥ 9 ॥

તતો મુનિવરસ્તૂર્ણં જગામ સહ રાઘવઃ ।

વિશાલાં નગરીં રમ્યાં દિવ્યાં સ્વર્ગોપમાં તદા ॥ 10 ॥

અથ રામો મહાપ્રાજ્ઞો વિશ્વામિત્રં મહામુનિમ્ ।

પપ્રચ્છ પ્રાઞ્જલિર્ભૂત્વા વિશાલામુત્તમાં પુરીમ્ ॥ 11 ॥

કતરો રાજવંશોઽયં વિશાલાયાં મહામુને ।

શ્રોતુમિચ્છામિ ભદ્રં તે પરં કૌતૂહલં હિ મે ॥ 12 ॥

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા રામસ્ય મુનિપુઙ્ગવઃ ।

આખ્યાતું તત્સમારેભે વિશાલસ્ય પુરાતનમ્ ॥ 13 ॥

શ્રૂયતાં રામ શક્રસ્ય કથાં કથયતશ્શુભામ્ ।

અસ્મિન્ દેશે તુ યદ્વૃત્તં તદપિ શૃણુ રાઘવ ॥ 14 ॥

પૂર્વં કૃતયુગે રામ દિતેઃ પુત્રા મહાબલાઃ ।

અદિતેશ્ચ મહાભાગ વીર્યવન્તસ્સુધાર્મિકાઃ ॥ 15 ॥

તતસ્તેષાં નરશ્રેષ્ઠ બુદ્ધિરાસીન્મહાત્મનામ્ ।

અમરા અજરાશ્ચૈવ કથં સ્યામ નિરામયાઃ ॥ 16 ॥

તેષાં ચિન્તયતાં રામ બુદ્ધિરાસીન્મહાત્મનામ્ ।

ક્ષીરોદમથનં કૃત્વા રસં પ્રાપ્સ્યામ તત્ર વૈ ॥ 17 ॥

તતો નિશ્ચિત્ય મથનં યોક્ત્રં કૃત્વા ચ વાસુકિમ્ ।

મન્થાનં મન્દરં કૃત્વા મમન્થુરમિતૌજસઃ ॥ 18 ॥

અથ વર્ષસહસ્રેણ યોક્ત્રસર્પશિરાંસિ ચ ।

વમન્ત્યતિ વિષં તત્ર દદંશુર્દશનૈશ્શિલાઃ ॥ 19 ॥

ઉત્પપાતાગ્નિસઙ્કાશં હાલાહલમહાવિષમ્ ।

તેન દગ્ધં જગત્સર્વં સદેવાસુરમાનુષમ્ ॥ 20 ॥

અથ દેવા મહાદેવં શઙ્કરં શરણાર્થિનઃ ।

જગ્મુઃ પશુપતિં રુદ્રં ત્રાહિ ત્રાહીતિ તુષ્ટુવુઃ ॥ 21 ॥

એવમુક્તસ્તતો દેવૈર્દેવદેવેશ્વરઃ પ્રભુઃ ।

પ્રાદુરાસીત્તતોઽત્રૈવ શઙ્ખચક્રધરો હરિઃ ॥ 22 ॥

ઉવાચૈનં સ્મિતં કૃત્વા રુદ્રં શૂલભૃતં હરિઃ ।

દૈવતૈર્મથ્યમાને તુ યત્પૂર્વં સમુપસ્થિતમ્ ॥ 23 ॥

ત્વદીયંહિ સુરશ્રેષ્ઠ સુરાણામગ્રજોઽસિ યત્ ।

અગ્રપૂજામિમાં મત્વા ગૃહાણેદં વિષં પ્રભો ॥ 24 ॥

ઇત્યુક્ત્વા ચ સુરશ્રેષ્ઠસ્તત્રૈવાન્તરધીયત ।

દેવતાનાં ભયં દૃષ્ટવાશ્રુત્વા વાક્યં તુ શાર્ઙ્ગિણઃ ।

હાલાહલવિષં ઘોરં સ જગ્રાહામૃતોપમમ્ ॥ 25 ॥

દેવાન્વિસૃજ્ય દેવેશો જગામ ભગવાન્ હરઃ ।

તતો દેવાસુરાસ્સર્વે મમન્થૂ રઘુનન્દન ॥ 26 ॥

પ્રવિવેશાથ પાતાલં મન્થાનઃ પર્વતોઽનઘ ।

તતો દેવાસ્સગન્ધર્વાસ્તુષ્ટુવુર્મધુસૂદનમ્ ॥ 27 ॥

ત્વં ગતિઃ સર્વભૂતાનાં વિશેષેણ દિવૌકસામ્ ।

પાલયાસ્માન્મહાબાહો ગિરિમુદ્ધર્તુમર્હસિ ॥ 28 ॥

ઇતિ શ્રુત્વા હૃષીકેશઃ કામઠં રૂપમાસ્થિતઃ ।

પર્વતં પૃષ્ઠતઃ કૃત્વા શિશ્યે તત્રોદધૌ હરિઃ ॥ 29 ॥

પર્વતાગ્રે તુ લોકાત્મા હસ્તેનાક્રમ્ય કેશવઃ ।

દેવાનાં મધ્યતઃ સ્થિત્વા મમન્થ પુરુષોત્તમઃ ॥ 30 ॥

અથ વર્ષસહસ્રેણ સદણ્ડસ્સકમણ્ડલુઃ ।

પૂર્વં ધન્વન્તરિર્નામ અપ્સરાશ્ચ સુવર્ચસઃ ॥ 31 ॥

અપ્સુ નિર્મથનાદેવ રસાસ્તસ્માદ્વરસ્ત્રિયઃ ।

ઉત્પેતુર્મનુજશ્રેષ્ઠ તસ્માદપ્સરસોઽભવન્ ॥ 32 ॥

ષષ્ટિઃ કોટ્યોઽભવંસ્તાસાં અપ્સરાણાં સુવર્ચસામ્ ।

અસઙ્ખ્યેયાસ્તુ કાકુત્સ્થ યાસ્તાસાં પરિચારિકાઃ ॥ 33 ॥

ન તાસ્સ્મ પરિગૃહ્ણન્તિ સર્વે તે દેવદાનવાઃ ।

અપ્રતિગ્રહણાત્તાશ્ચ સર્વાસ્સાધારણાસ્સ્મૃતાઃ ॥ 34 ॥

વરુણસ્ય તતઃ કન્યા વારુણી રઘુનન્દન ।

ઉત્પપાત મહાભાગા માર્ગમાણા પરિગ્રહમ્ ॥ 35 ॥

દિતેઃ પુત્રા ન તાં રામ જગૃહુર્વરુણાત્મજામ્ ।

અદિતેસ્તુ સુતા વીર જગૃહુસ્તામનિન્દિતામ્ ॥ 36 ॥

અસુરાસ્તેન દૈતેયાસ્સુરાસ્તેનાદિતેસ્સુતાઃ ।

હૃષ્ટાઃ પ્રમુદિતાશ્ચાસન્ વારુણીગ્રહણાત્સુરાઃ ॥ 37 ॥

ઉચ્ચૈશ્શ્રવા હયશ્રેષ્ઠો મણિરત્નં ચ કૌસ્તુભમ્ ।

ઉદતિષ્ઠન્નરશ્રેષ્ઠ તથૈવામૃતમુત્તમમ્ ॥ 38 ॥

અથ તસ્ય કૃતે રામ મહાનાસીત્કુલક્ષયઃ ।

અદિતેસ્તુ તતઃ પુત્રા દિતેઃ પુત્રાનસૂદયન્ ॥ 39 ॥

એકતોઽભ્યાગમન્ સર્વે હ્યસુરા રાક્ષસૈસ્સહ ।

યુદ્ધમાસીન્મહાઘોરં વીર ત્રૈલોક્યમોહનમ્ ॥ 40 ॥

યદા ક્ષયં ગતં સર્વં તદા વિષ્ણુર્મહાબલઃ ।

અમૃતં સોઽહરત્ત્તૂર્ણં માયામાસ્થાય મોહિનીમ્ ॥ 41 ॥

યે ગતાઽભિમુખં વિષ્ણુમક્ષયં પુરુષોત્તમમ્ ।

સમ્પિષ્ટાસ્તે તદા યુદ્ધે વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના ॥ 42 ॥

અદિતેરાત્મજા વીરા દિતેઃ પુત્રાન્નિજઘ્નિરે ।

તસ્મિન્ ઘોરે મહાયુદ્ધે દૈતેયાદિત્યયોર્ભૃશમ્ ॥ 43 ॥

નિહત્ય દિતિપુત્રાંશ્ચ રાજ્યં પ્રાપ્ય પુરન્દરઃ ।

શશાસ મુદિતો લોકાન્ સર્ષિસઙ્ઘાન્ સચારણાન્ ॥ 44 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે બાલકાણ્ડે પઞ્ચચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |

atha pañcacatvāriṃśassargaḥ |

viśvāmitravacaśśrutvā rāghava ssahalakṣmaṇaḥ |

vismayaṃ paramaṃ gatvā viśvāmitramathābravīt || 1 ||

atyadbhutamidaṃ brahman kathitaṃ paramaṃ tvayā |

gaṅgāvataraṇaṃ puṇyaṃ sāgarasyāpi pūraṇam || 2 ||

tasya sā śarvarī sarvā saha saumitriṇā tadā |

jagāma cintayānasya viśvāmitrakathāṃ śubhām || 3 ||

tataḥ prabhāte vimale viśvāmitraṃ mahāmunim |

uvāca rāghavo vākyaṃ kṛtāhnikamarindamaḥ || 4 ||

gatā bhagavatī rātriśśrotavyaṃ paramaṃ śrutam |

kṣaṇabhūteva nau rātri ssamvṛtteyaṃ mahātapaḥ || 5 ||

imāṃ cintayatassarvāṃ nikhilena kathāṃ tava |

tarāma saritāṃ śreṣṭhāṃ puṇyāṃ tripathagāṃ nadīm || 6 ||

naureṣā hi sukhāstīrṇā ṛṣīṇāṃ puṇyakarmaṇām |

bhagavantamiha prāptaṃ jñātvā tvaritamāgatā || 7 ||

tasya tadvacanaṃ śrutvā rāghavasya mahātmanaḥ |

santāraṃ kārayāmāsa sarṣisaṅgha ssarāghavaḥ || 8 ||

uttaraṃ tīramāsādya sampūjyarṣigaṇaṃ tadā |

gaṅgākūle niviṣṭāste viśālāṃ dadṛśuḥ purīm || 9 ||

tato munivarastūrṇaṃ jagāma saha rāghavaḥ |

viśālāṃ nagarīṃ ramyāṃ divyāṃ svargopamāṃ tadā || 10 ||

atha rāmo mahāprājño viśvāmitraṃ mahāmunim |

papraccha prāñjalirbhūtvā viśālāmuttamāṃ purīm || 11 ||

kataro rājavaṃśo'yaṃ viśālāyāṃ mahāmune |

śrotumicchāmi bhadraṃ te paraṃ kautūhalaṃ hi me || 12 ||

tasya tadvacanaṃ śrutvā rāmasya munipuṅgavaḥ |

ākhyātuṃ tatsamārebhe viśālasya purātanam || 13 ||

śrūyatāṃ rāma śakrasya kathāṃ kathayataśśubhām |

asmin deśe tu yadvṛttaṃ tadapi śṛṇu rāghava || 14 ||

pūrvaṃ kṛtayuge rāma diteḥ putrā mahābalāḥ |

aditeśca mahābhāga vīryavantassudhārmikāḥ || 15 ||

tatasteṣāṃ naraśreṣṭha buddhirāsīnmahātmanām |

amarā ajarāścaiva kathaṃ syāma nirāmayāḥ || 16 ||

teṣāṃ cintayatāṃ rāma buddhirāsīnmahātmanām |

kṣīrodamathanaṃ kṛtvā rasaṃ prāpsyāma tatra vai || 17 ||

tato niścitya mathanaṃ yoktraṃ kṛtvā ca vāsukim |

manthānaṃ mandaraṃ kṛtvā mamanthuramitaujasaḥ || 18 ||

atha varṣasahasreṇa yoktrasarpaśirāṃsi ca |

vamantyati viṣaṃ tatra dadaṃśurdaśanaiśśilāḥ || 19 ||

utpapātāgnisaṅkāśaṃ hālāhalamahāviṣam |

tena dagdhaṃ jagatsarvaṃ sadevāsuramānuṣam || 20 ||

atha devā mahādevaṃ śaṅkaraṃ śaraṇārthinaḥ |

jagmuḥ paśupatiṃ rudraṃ trāhi trāhīti tuṣṭuvuḥ || 21 ||

evamuktastato devairdevadeveśvaraḥ prabhuḥ |

prādurāsīttato'traiva śaṅkhacakradharo hariḥ || 22 ||

uvācainaṃ smitaṃ kṛtvā rudraṃ śūlabhṛtaṃ hariḥ |

daivatairmathyamāne tu yatpūrvaṃ samupasthitam || 23 ||

tvadīyaṃhi suraśreṣṭha surāṇāmagrajo'si yat |

agrapūjāmimāṃ matvā gṛhāṇedaṃ viṣaṃ prabho || 24 ||

ityuktvā ca suraśreṣṭhastatraivāntaradhīyata |

devatānāṃ bhayaṃ dṛṣṭavāśrutvā vākyaṃ tu śārṅgiṇaḥ |

hālāhalaviṣaṃ ghoraṃ sa jagrāhāmṛtopamam || 25 ||

devānvisṛjya deveśo jagāma bhagavān haraḥ |

tato devāsurāssarve mamanthū raghunandana || 26 ||

praviveśātha pātālaṃ manthānaḥ parvato'nagha |

tato devāssagandharvāstuṣṭuvurmadhusūdanam || 27 ||

tvaṃ gatiḥ sarvabhūtānāṃ viśeṣeṇa divaukasām |

pālayāsmānmahābāho girimuddhartumarhasi || 28 ||

iti śrutvā hṛṣīkeśaḥ kāmaṭhaṃ rūpamāsthitaḥ |

parvataṃ pṛṣṭhataḥ kṛtvā śiśye tatrodadhau hariḥ || 29 ||

parvatāgre tu lokātmā hastenākramya keśavaḥ |

devānāṃ madhyataḥ sthitvā mamantha puruṣottamaḥ || 30 ||

atha varṣasahasreṇa sadaṇḍassakamaṇḍaluḥ |

pūrvaṃ dhanvantarirnāma apsarāśca suvarcasaḥ || 31 ||

apsu nirmathanādeva rasāstasmādvarastriyaḥ |

utpeturmanujaśreṣṭha tasmādapsaraso'bhavan || 32 ||

ṣaṣṭiḥ koṭyo'bhavaṃstāsāṃ apsarāṇāṃ suvarcasām |

asaṅkhyeyāstu kākutstha yāstāsāṃ paricārikāḥ || 33 ||

na tāssma parigṛhṇanti sarve te devadānavāḥ |

apratigrahaṇāttāśca sarvāssādhāraṇāssmṛtāḥ || 34 ||

varuṇasya tataḥ kanyā vāruṇī raghunandana |

utpapāta mahābhāgā mārgamāṇā parigraham || 35 ||

diteḥ putrā na tāṃ rāma jagṛhurvaruṇātmajām |

aditestu sutā vīra jagṛhustāmaninditām || 36 ||

asurāstena daiteyāssurāstenāditessutāḥ |

hṛṣṭāḥ pramuditāścāsan vāruṇīgrahaṇātsurāḥ || 37 ||

uccaiśśravā hayaśreṣṭho maṇiratnaṃ ca kaustubham |

udatiṣṭhannaraśreṣṭha tathaivāmṛtamuttamam || 38 ||

atha tasya kṛte rāma mahānāsītkulakṣayaḥ |

aditestu tataḥ putrā diteḥ putrānasūdayan || 39 ||

ekato'bhyāgaman sarve hyasurā rākṣasaissaha |

yuddhamāsīnmahāghoraṃ vīra trailokyamohanam || 40 ||

yadā kṣayaṃ gataṃ sarvaṃ tadā viṣṇurmahābalaḥ |

amṛtaṃ so'haratttūrṇaṃ māyāmāsthāya mohinīm || 41 ||

ye gatā'bhimukhaṃ viṣṇumakṣayaṃ puruṣottamam |

sampiṣṭāste tadā yuddhe viṣṇunā prabhaviṣṇunā || 42 ||

aditerātmajā vīrā diteḥ putrānnijaghnire |

tasmin ghore mahāyuddhe daiteyādityayorbhṛśam || 43 ||

nihatya ditiputrāṃśca rājyaṃ prāpya purandaraḥ |

śaśāsa mudito lokān sarṣisaṅghān sacāraṇān || 44 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe pañcacatvāriṃśassargaḥ ||