Uddhavagita - Navamo'dhyayah

ॐ

ઉદ્ધવગીતા - નવમોઽધ્યાયઃ

Gita Gujarati

અથ નવમોઽધ્યાયઃ ।

બ્રાહ્મણઃ ઉવાચ ।

પરિગ્રહઃ હિ દુઃખાય યત્ યત્ પ્રિયતમં નૃણામ્ ।

અનન્તં સુખં આપ્નોતિ તત્ વિદ્વાન્ યઃ તુ અકિઞ્ચનઃ ॥ 1॥

સામિષં કુરરં જઘ્નુઃ બલિનઃ યે નિરામિષાઃ ।

તત્ આમિષં પરિત્યજ્ય સઃ સુખં સમવિન્દત ॥ 2॥

ન મે માનાવમાનૌ સ્તઃ ન ચિન્તા ગેહપુત્રિણામ્ ।

આત્મક્રીડઃ આત્મરતિઃ વિચરામિ ઇહ બાલવત્ ॥ 3॥

દ્વૌ એવ ચિન્તયા મુક્તૌ પરમ આનન્દઃ આપ્લુતૌ ।

યઃ વિમુગ્ધઃ જડઃ બાલઃ યઃ ગુણેભ્યઃ પરં ગતઃ ॥ 4॥

ક્વચિત્ કુમારી તુ આત્માનં વૃણાનાન્ ગૃહં આગતાન્ ।

સ્વયં તાન્ અર્હયામાસ ક્વાપિ યાતેષુ બન્ધુષુ ॥ 5॥

તેષં અભ્યવહારાર્થં શાલીન્ રહસિ પાર્થિવ ।

અવઘ્નન્ત્યાઃ પ્રકોષ્ઠસ્થાઃ ચક્રુઃ શઙ્ખાઃ સ્વનં મહત્ ॥

6॥

સા તત્ જુગુપ્સિતં મત્વા મહતી વ્રીડિતા તતઃ ।

બભઞ્જ એકૈકશઃ શઙ્ખાન્ દ્વૌ દ્વૌ પાણ્યોઃ અશેષયત્ ॥

7॥

ઉભયોઃ અપિ અભૂત્ ઘોષઃ હિ અવઘ્નન્ત્યાઃ સ્મ શઙ્ખયોઃ ।

તત્ર અપિ એકં નિરભિદત્ એકસ્માન્ ન અભવત્ ધ્વનિઃ ॥ 8॥

અન્વશિક્ષં ઇમં તસ્યાઃ ઉપદેશં અરિન્દમ ।

લોકાન્ અનુચરન્ એતાન્ લોકતત્ત્વવિવિત્સયા ॥ 9॥

વાસે બહૂનાં કલહઃ ભવેત્ વાર્તા દ્વયોઃ અપિ ।

એકઃ એવ ચરેત્ તસ્માત્ કુમાર્યાઃ ઇવ કઙ્કણઃ ॥ 10॥

મનઃ એકત્ર સંયુજ્યાત્ જિતશ્વાસઃ જિત આસનઃ ।

વૈરાગ્યાભ્યાસયોગેન ધ્રિયમાણં અતન્દ્રિતઃ ॥ 11॥

યસ્મિન્ મનઃ લબ્ધપદં યત્ એતત્

શનૈઃ શનૈઃ મુઞ્ચતિ કર્મરેણૂન્ ।

સત્ત્વેન વૃદ્ધેન રજઃ તમઃ ચ

વિધૂય નિર્વાણં ઉપૈતિ અનિન્ધનમ્ ॥ 12॥

તત્ એવં આત્મનિ અવરુદ્ધચિત્તઃ

ન વેદ કિઞ્ચિત્ બહિઃ અન્તરં વા ।

યથા ઇષુકારઃ નૃપતિં વ્રજન્તમ્

ઇષૌ ગતાત્મા ન દદર્શ પાર્શ્વે ॥ 13॥

એકચાર્યનિકેતઃ સ્યાત્ અપ્રમત્તઃ ગુહાશયઃ ।

અલક્ષ્યમાણઃ આચારૈઃ મુનિઃ એકઃ અલ્પભાષણઃ ॥ 14॥

ગૃહારમ્ભઃ અતિદુઃખાય વિફલઃ ચ અધ્રુવાત્મનઃ ।

સર્પઃ પરકૃતં વેશ્મ પ્રવિશ્ય સુખં એધતે ॥ 15॥

એકો નારાયણો દેવઃ પૂર્વસૃષ્ટં સ્વમાયયા ।

સંહૃત્ય કાલકલયા કલ્પાન્ત ઇદમીશ્વરઃ ॥ 16॥

એક એવાદ્વિતીયોઽભૂદાત્માધારોઽખિલાશ્રયઃ ।

કાલેનાત્માનુભાવેન સામ્યં નીતાસુ શક્તિષુ ।

સત્ત્વાદિષ્વાદિપુએરુષઃ પ્રધાનપુરુષેશ્વરઃ ॥ 17॥

પરાવરાણાં પરમ આસ્તે કૈવલ્યસઞ્જ્ઞિતઃ ।

કેવલાનુભવાનન્દસન્દોહો નિરુપાધિકઃ ॥ 18॥

કેવલાત્માનુભાવેન સ્વમાયાં ત્રિગુણાત્મિકામ્ ।

સઙ્ક્ષોભયન્સૃજત્યાદૌ તયા સૂત્રમરિન્દમ ॥ 19॥

તામાહુસ્ત્રિગુણવ્યક્તિં સૃજન્તીં વિશ્વતોમુખમ્ ।

યસ્મિન્પ્રોતમિદં વિશ્વં યેન સંસરતે પુમાન્ ॥ 20॥

યથા ઊર્ણનાભિઃ હૃદયાત્ ઊર્ણાં સન્તત્ય વક્ત્રતઃ ।

તયા વિહૃત્ય ભૂયસ્તાં ગ્રસતિ એવં મહેશ્વરઃ ॥ 21॥

યત્ર યત્ર મનઃ દેહી ધારયેત્ સકલં ધિયા ।

સ્નેહાત્ દ્વેષાત્ ભયાત્ વા અપિ યાતિ તત્ તત્ સરૂપતામ્ ॥ 22॥

કીટઃ પેશસ્કૃતં ધ્યાયન્ કુડ્યાં તેન પ્રવેશિતઃ ।

યાતિ તત્ સ્સત્મતાં રાજન્ પૂર્વરૂપં અસન્ત્યજન્ ॥ 23॥

એવં ગુરુભ્યઃ એતેભ્યઃ એષ મે શિક્ષિતા મતિઃ ।

સ્વાત્મા ઉપશિક્ષિતાં બુદ્ધિં શ્રુણુ મે વદતઃ પ્રભો ॥ 24॥

દેહઃ ગુરુઃ મમ વિરક્તિવિવેકહેતુઃ

બિભ્રત્ સ્મ સત્ત્વનિધનં સતત અર્ત્યુત્ અર્કમ્ ।

તત્ત્વાનિ અનેન વિમૃશામિ યથા તથા અપિ

પારક્યં ઇતિ અવસિતઃ વિચરામિ અસઙ્ગઃ ॥ 25॥

જાયાત્મજાર્થપશુભૃત્યગૃહાપ્તવર્ગાન્

પુષ્ણાતિ યત્ પ્રિયચિકીર્ષયા વિતન્વન્ ॥

સ્વાન્તે સકૃચ્છ્રં અવરુદ્ધધનઃ સઃ દેહઃ

સૃષ્ટ્વા અસ્ય બીજં અવસીદતિ વૃક્ષધર્મા ॥ 26॥

જિહ્વા એકતઃ અમું અવકર્ષતિ કર્હિ તર્ષા

શિશ્નઃ અન્યતઃ ત્વક્ ઉદરં શ્રવણં કુતશ્ચિત્ ।

ગ્રાણઃ અન્યતઃ ચપલદૃક્ ક્વ ચ કર્મશક્તિઃ

બહ્વ્યઃ સપત્ન્યઃ ઇવ ગેહપતિં લુનન્તિ ॥ 27॥

સૃષ્ટ્વા પુરાણિ વિવિધાનિ અજયા આત્મશક્ત્યા

વૃક્ષાન્ સરીસૃપપશૂન્ખગદંશમત્સ્યાન્ ।

તૈઃ તૈઃ અતુષ્ટહૃદયઃ પુરુષં વિધાય

બ્રહ્માવલોકધિષણં મુદમાપ દેવઃ ॥ 28॥

લબ્ધ્વા સુદુર્લભં ઇદં બહુસમ્ભવાન્તે

માનુષ્યમર્થદમનિત્યમપીહ ધીરઃ ।

તૂર્ણં યતેત ન પતેત્ અનુમૃત્યુઃ યાવત્

નિઃશ્રેયસાય વિષયઃ ખલુ સર્વતઃ સ્યાત્ ॥ 29॥

એવં સઞ્જાતવૈરાગ્યઃ વિજ્ઞાનલોક આત્મનિ ।

વિચરામિ મહીં એતાં મુક્તસઙ્ગઃ અનહઙ્કૃતિઃ ॥ 30॥

ન હિ એકસ્માત્ ગુરોઃ જ્ઞાનં સુસ્થિરં સ્યાત્ સુપુષ્કલમ્ ।

બ્રહ્મ એતત્ અદ્વિતીયં વૈ ગીયતે બહુધા ઋષિભિઃ ॥ 31॥

શ્રીભગવાનુવાચ ।

ઇત્યુક્ત્વા સ યદું વિપ્રસ્તમામન્ત્રય ગભીરધીઃ ।

વન્દિતો।આભ્યર્થિતો રાજ્ઞા યયૌ પ્રીતો યથાગતમ્ ॥ 32॥

અવધૂતવચઃ શ્રુત્વા પૂર્વેષાં નઃ સ પૂર્વજઃ ।

સર્વસઙ્ગવિનિર્મુક્તઃ સમચિત્તો બભૂવ હ ॥ 33॥

(ઇતિ અવધૂતગીતમ્ ।)

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં

સંહિતાયામેકાદશસ્કન્ધે ભગવદુદ્ધવસંવાદે

નવમોઽધ્યાયઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

atha navamo'dhyāyaḥ |

brāhmaṇaḥ uvāca |

parigrahaḥ hi duḥkhāya yat yat priyatamaṃ nṛṇām |

anantaṃ sukhaṃ āpnoti tat vidvān yaḥ tu akiñcanaḥ || 1||

sāmiṣaṃ kuraraṃ jaghnuḥ balinaḥ ye nirāmiṣāḥ |

tat āmiṣaṃ parityajya saḥ sukhaṃ samavindata || 2||

na me mānāvamānau staḥ na cintā gehaputriṇām |

ātmakrīḍaḥ ātmaratiḥ vicarāmi iha bālavat || 3||

dvau eva cintayā muktau parama ānandaḥ āplutau |

yaḥ vimugdhaḥ jaḍaḥ bālaḥ yaḥ guṇebhyaḥ paraṃ gataḥ || 4||

kvacit kumārī tu ātmānaṃ vṛṇānān gṛhaṃ āgatān |

svayaṃ tān arhayāmāsa kvāpi yāteṣu bandhuṣu || 5||

teṣaṃ abhyavahārārthaṃ śālīn rahasi pārthiva |

avaghnantyāḥ prakoṣṭhasthāḥ cakruḥ śaṅkhāḥ svanaṃ mahat ||

6||

sā tat jugupsitaṃ matvā mahatī vrīḍitā tataḥ |

babhañja ekaikaśaḥ śaṅkhān dvau dvau pāṇyoḥ aśeṣayat ||

7||

ubhayoḥ api abhūt ghoṣaḥ hi avaghnantyāḥ sma śaṅkhayoḥ |

tatra api ekaṃ nirabhidat ekasmān na abhavat dhvaniḥ || 8||

anvaśikṣaṃ imaṃ tasyāḥ upadeśaṃ arindama |

lokān anucaran etān lokatattvavivitsayā || 9||

vāse bahūnāṃ kalahaḥ bhavet vārtā dvayoḥ api |

ekaḥ eva caret tasmāt kumāryāḥ iva kaṅkaṇaḥ || 10||

manaḥ ekatra saṃyujyāt jitaśvāsaḥ jita āsanaḥ |

vairāgyābhyāsayogena dhriyamāṇaṃ atandritaḥ || 11||

yasmin manaḥ labdhapadaṃ yat etat

śanaiḥ śanaiḥ muñcati karmareṇūn |

sattvena vṛddhena rajaḥ tamaḥ ca

vidhūya nirvāṇaṃ upaiti anindhanam || 12||

tat evaṃ ātmani avaruddhacittaḥ

na veda kiñcit bahiḥ antaraṃ vā |

yathā iṣukāraḥ nṛpatiṃ vrajantam

iṣau gatātmā na dadarśa pārśve || 13||

ekacāryaniketaḥ syāt apramattaḥ guhāśayaḥ |

alakṣyamāṇaḥ ācāraiḥ muniḥ ekaḥ alpabhāṣaṇaḥ || 14||

gṛhārambhaḥ atiduḥkhāya viphalaḥ ca adhruvātmanaḥ |

sarpaḥ parakṛtaṃ veśma praviśya sukhaṃ edhate || 15||

eko nārāyaṇo devaḥ pūrvasṛṣṭaṃ svamāyayā |

saṃhṛtya kālakalayā kalpānta idamīśvaraḥ || 16||

eka evādvitīyo'bhūdātmādhāro'khilāśrayaḥ |

kālenātmānubhāvena sāmyaṃ nītāsu śaktiṣu |

sattvādiṣvādipueruṣaḥ pradhānapuruṣeśvaraḥ || 17||

parāvarāṇāṃ parama āste kaivalyasañjñitaḥ |

kevalānubhavānandasandoho nirupādhikaḥ || 18||

kevalātmānubhāvena svamāyāṃ triguṇātmikām |

saṅkṣobhayansṛjatyādau tayā sūtramarindama || 19||

tāmāhustriguṇavyaktiṃ sṛjantīṃ viśvatomukham |

yasminprotamidaṃ viśvaṃ yena saṃsarate pumān || 20||

yathā ūrṇanābhiḥ hṛdayāt ūrṇāṃ santatya vaktrataḥ |

tayā vihṛtya bhūyastāṃ grasati evaṃ maheśvaraḥ || 21||

yatra yatra manaḥ dehī dhārayet sakalaṃ dhiyā |

snehāt dveṣāt bhayāt vā api yāti tat tat sarūpatām || 22||

kīṭaḥ peśaskṛtaṃ dhyāyan kuḍyāṃ tena praveśitaḥ |

yāti tat ssatmatāṃ rājan pūrvarūpaṃ asantyajan || 23||

evaṃ gurubhyaḥ etebhyaḥ eṣa me śikṣitā matiḥ |

svātmā upaśikṣitāṃ buddhiṃ śruṇu me vadataḥ prabho || 24||

dehaḥ guruḥ mama viraktivivekahetuḥ

bibhrat sma sattvanidhanaṃ satata artyut arkam |

tattvāni anena vimṛśāmi yathā tathā api

pārakyaṃ iti avasitaḥ vicarāmi asaṅgaḥ || 25||

jāyātmajārthapaśubhṛtyagṛhāptavargān

puṣṇāti yat priyacikīrṣayā vitanvan ||

svānte sakṛcchraṃ avaruddhadhanaḥ saḥ dehaḥ

sṛṣṭvā asya bījaṃ avasīdati vṛkṣadharmā || 26||

jihvā ekataḥ amuṃ avakarṣati karhi tarṣā

śiśnaḥ anyataḥ tvak udaraṃ śravaṇaṃ kutaścit |

grāṇaḥ anyataḥ capaladṛk kva ca karmaśaktiḥ

bahvyaḥ sapatnyaḥ iva gehapatiṃ lunanti || 27||

sṛṣṭvā purāṇi vividhāni ajayā ātmaśaktyā

vṛkṣān sarīsṛpapaśūnkhagadaṃśamatsyān |

taiḥ taiḥ atuṣṭahṛdayaḥ puruṣaṃ vidhāya

brahmāvalokadhiṣaṇaṃ mudamāpa devaḥ || 28||

labdhvā sudurlabhaṃ idaṃ bahusambhavānte

mānuṣyamarthadamanityamapīha dhīraḥ |

tūrṇaṃ yateta na patet anumṛtyuḥ yāvat

niḥśreyasāya viṣayaḥ khalu sarvataḥ syāt || 29||

evaṃ sañjātavairāgyaḥ vijñānaloka ātmani |

vicarāmi mahīṃ etāṃ muktasaṅgaḥ anahaṅkṛtiḥ || 30||

na hi ekasmāt guroḥ jñānaṃ susthiraṃ syāt supuṣkalam |

brahma etat advitīyaṃ vai gīyate bahudhā ṛṣibhiḥ || 31||

śrībhagavānuvāca |

ityuktvā sa yaduṃ viprastamāmantraya gabhīradhīḥ |

vandito|ābhyarthito rājñā yayau prīto yathāgatam || 32||

avadhūtavacaḥ śrutvā pūrveṣāṃ naḥ sa pūrvajaḥ |

sarvasaṅgavinirmuktaḥ samacitto babhūva ha || 33||

(iti avadhūtagītam |)

iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ

saṃhitāyāmekādaśaskandhe bhagavaduddhavasaṃvāde

navamo'dhyāyaḥ ||