Uddhavagita - Asshtamo'dhyayah

ॐ

ઉદ્ધવગીતા - અસ્શ્ટમોઽધ્યાયઃ

Gita Gujarati

અથાસ્શ્ટમોઽધ્યાયઃ ।

સુખં ઐન્દ્રિયકં રાજન્ સ્વર્ગે નરકઃ એવ ચ ।

દેહિનઃ યત્ યથા દુઃખં તસ્માત્ ન ઇચ્છેત તત્ બુધાઃ ॥ 1॥

ગ્રાસં સુમૃષ્ટં વિરસં મહાન્તં સ્તોકં એવ વા ।

યદૃચ્છયા એવ અપતિતં ગ્રસેત્ આજગરઃ અક્રિયઃ ॥ 2॥

શયીત અહાનિ ભૂરીણિ નિરાહારઃ અનુપક્રમઃ ।

યદિ ન ઉપનમેત્ ગ્રાસઃ મહાહિઃ ઇવ દિષ્ટભુક્ ॥ 3॥

ઓજઃ સહોબલયુતં બિભ્રત્ દેહં અકર્મકમ્ ।

શયાનઃ વીતનિદ્રઃ ચ નેહેત ઇન્દ્રિયવાન્ અપિ ॥ 4॥

મુનિઃ પ્રસન્નગમ્ભીરઃ દુર્વિગાહ્યઃ દુરત્યયઃ ।

અનન્તપારઃ હિ અક્ષોભ્યઃ સ્તિમિત ઉદઃ ઇવ અર્ણવઃ ॥ 5॥

સમૃદ્ધકામઃ હીનઃ વા નારાયણપરઃ મુનિઃ ।

ન ઉત્સર્પેત ન શુષ્યેત સરિદ્ભિઃ ઇવ સાગરઃ ॥ 6॥

દૃષ્ટ્વા સ્ત્રિયં દેવમાયાં તત્ ભાવૈઃ અજિતેન્દ્રિયઃ ।

પ્રલોભિતઃ પતતિ અન્ધે તમસિ અગ્નૌ પતઙ્ગવત્ ॥ 7॥

યોષિત્ હિરણ્ય આભરણ અમ્બરાદિ

દ્રવ્યેષુ માયારચિતેષુ મૂઢઃ ।

પ્રલોભિતાત્મા હિ ઉપભોગબુદ્ધ્યા

પતઙ્ગવત્ નશ્યતિ નષ્ટદૃષ્ટિઃ ॥ 8॥

સ્તોકં સ્તોકં ગ્રસેત્ ગ્રાસં દેહઃ વર્તેત યાવતા ।

ગૃહાન્ અહિંસત્ ન આતિષ્ઠેત્ વૃત્તિં માધુકરીં મુનિઃ ॥ 9॥

અણુભ્યઃ ચ મહદ્ભ્યઃ ચ શાસ્ત્રેભ્યઃ કુશલઃ નરઃ ।

સર્વતઃ સારં આદદ્યાત્ પુષ્પેભ્યઃ ઇવ ષટ્પદઃ ॥ 10॥

સાયન્તનં શ્વસ્તનં વા ન સઙ્ગૃહ્ણીત ભિક્ષિતમ્ ।

પાણિપાત્ર ઉદરામત્રઃ મક્ષિકા ઇવ ન સઙ્ગ્રહી ॥ 11॥

સાયન્તનં શ્વસ્તનં વા ન સઙ્ગૃહ્ણીત ભિક્ષુકઃ ।

મક્ષિકાઃ ઇવ સઙ્ગૃહ્ણન્ સહ તેન વિનશ્યતિ ॥ 12॥

પદ અપિ યુવતીં ભિક્ષુઃ ન સ્પૃશેત્ દારવીં અપિ ।

સ્પૃશન્ કરીવ બધ્યેત કરિણ્યા અઙ્ગસઙ્ગતઃ ॥ 13॥

ન અધિગચ્છેત્ સ્ત્રિયં પ્રાજ્ઞઃ કર્હિચિત્ મૃત્યું આત્મનઃ ।

બલ અધિકૈઃ સ હન્યેત ગજૈઃ અન્યૈઃ ગજઃ યથા ॥ 14॥

ન દેયં ન ઉપભોગ્યં ચ લુબ્ધૈઃ યત્ દુઃખ સઞ્ચિતમ્ ।

ભુઙ્ક્તે તત્ અપિ તત્ ચ અન્યઃ મધુહેવ અર્થવિત્ મધુ ॥ 15॥

સુખ દુઃખ ઉપાર્જિતૈઃ વિત્તૈઃ આશાસાનાં ગૃહ આશિષઃ ।

મધુહેવ અગ્રતઃ ભુઙ્ક્તે યતિઃ વૈ ગૃહમેધિનામ્ ॥ 16॥

ગ્રામ્યગીતં ન શ્રુણુયાત્ યતિઃ વનચરઃ ક્વચિત્ ।

શિખેત હરિણાત્ વદ્ધાત્ મૃગયોઃ ગીતમોહિતાત્ ॥ 17॥

નૃત્યવાદિત્રગીતાનિ જુષન્ ગ્રામ્યાણિ યોષિતામ્ ।

આસાં ક્રીડનકઃ વશ્યઃ ઋષ્યશ‍ઋઙ્ગઃ મૃગીસુતઃ ॥ 18॥

જિહ્વયા અતિપ્રમાથિન્યા જનઃ રસવિમોહિતઃ ।

મૃત્યું ઋચ્છતિ અસત્ બુદ્ધિઃ મીનઃ તુ બડિશૈઃ યથા ॥ 19॥

ઇન્દ્રિયાણિ જયન્તિ આશુઃ નિરાહારાઃ મનીષિણઃ ।

વર્જયિત્વા તુ રસનં તત્ નિરન્નસ્ય વર્ધતે ॥ 20॥

તાવત્ જિતેન્દ્રિયઃ ન સ્યાત્ વિજિતાનિ ઇન્દ્રિયઃ પુમાન્ ।

ન જયેત્ રસનં યાવત્ જિતં સર્વં જિતે રસે ॥ 21॥

પિઙ્ગલા નામ વેશ્યા આસીત્ વિદેહનગરે પુરા ।

તસ્યા મે શિક્ષિતં કિઞ્ચિત્ નિબોધ નૃપનન્દન ॥ 22॥

સા સ્વૈરિણ્યેકદા કાન્તં સઙ્કેત ઉપનેષ્યતી ।

અભૂત્કાલે બહિર્દ્વારિ બિભ્રતી રૂપમુત્તમમ્ ॥ 23॥

માર્ગ આગચ્છતો વીક્ષ્ય પુરુષાન્પુરુષર્ષભ ।

તાન્ શુલ્કદાન્વિત્તવતઃ કાન્તાન્મેનેઽર્થકામુકા ॥ 24॥

આગતેષ્વપયાતેષુ સા સઙ્કેતોપજીવની ।

અપ્યન્યો વિત્તવાન્કોઽપિ મામુપૈષ્યતિ ભૂરિદઃ ॥ 25॥

એઅવં દુરાશયા ધ્વસ્તનિદ્રા દ્વાર્યવલમ્બતી ।

નિર્ગચ્છન્તી પ્રવિશતી નિશીથં સમપદ્યત ॥ 26॥

તસ્યા વિત્તાશયા શુષ્યદ્વક્ત્રાયા દીનચેતસઃ ।

નિર્વેદઃ પરમો જજ્ઞે ચિન્તાહેતુઃ સુખાવહઃ ॥ 27॥

તસ્યા નિર્વિણ્ણચિત્તાયા ગીતં શ્રુણુ યથા મમ ।

નિર્વેદ આશાપાશાનાં પુરુષસ્ય યથા હ્યસિઃ ॥ 28॥

ન હિ અઙ્ગાજાતનિર્વેદઃ દેહબન્ધં જિહાસતિ ।

યથા વિજ્ઞાનરહિતઃ મનુજઃ મમતાં નૃપ ॥ 29॥

પિઙ્ગલા ઉવાચ ।

અહો મે મોહવિતતિં પશ્યત અવિજિત આત્મનઃ ।

યા કાન્તાત્ અસતઃ કામં કામયે યેન બાલિશા ॥ 30॥

સન્તં સમીપે રમણં રતિપ્રદં

વિત્તપ્રદં નિત્યં ઇમં વિહાય ।

અકામદં દુઃખભય આદિ શોક

મોહપ્રદં તુચ્છં અહં ભજે અજ્ઞા ॥ 31॥

અહો મયાત્મા પરિતાપિતો વૃથા

સાઙ્કેત્યવૃત્ત્યાઽતિવિગર્હ્યવાર્તયા ।

સ્ત્રૈણાન્નરાદ્યાઽર્થતૃષોઽનુશોચ્યા

ત્ક્રીતેન વિત્તં રતિમાત્મનેચ્છતી ॥ 32॥

યદસ્થિભિર્નિર્મિતવંશવંશ્ય

સ્થૂણં ત્વચા રોમનખૈઃ પિનદ્ધમ્ ।

ક્ષરન્નવદ્વારમગારમેતદ્

વિણ્મૂત્રપૂર્ણં મદુપૈતિ કાન્યા ॥ 33॥

વિદેહાનાં પુરે હ્યસ્મિન્નહમેકૈવ મૂઢધીઃ ।

યાઽન્યસ્મિચ્છન્ત્યસત્યસ્માદાત્મદાત્કામમચ્યુતાત્ ॥ 34॥

સુહૃત્પ્રેષ્ઠતમો નાથ આત્મા ચાયં શરીરિણામ્ ।

તં વિક્રીયાત્મનૈવાહં રમેઽનેન યથા રમા ॥ 35॥

કિયત્પ્રિયં તે વ્યભજન્કામા યે કામદા નરાઃ ।

આદ્યન્તવન્તો ભાર્યાયા દેવા વા કાલવિદ્રુતાઃ ॥ 36॥

નૂનં મે ભગવાન્ પ્રીતઃ વિષ્ણુઃ કેન અપિ કર્મણા ।

નિર્વેદઃ અયં દુરાશાયા યત્ મે જાતઃ સુખાવહઃ ॥ 37॥

મૈવં સ્યુર્મન્દભગ્યાયાઃ ક્લેશા નિર્વેદહેતવઃ ।

યેનાનુબન્ધં નિહૃત્ય પુરુષઃ શમમૃચ્છતિ ॥ 38॥

તેન ઉપકૃતં આદાય શિરસા ગ્રામ્યસઙ્ગતાઃ ।

ત્યક્ત્વા દુરાશાઃ શરણં વ્રજામિ તં અધીશ્વરમ્ ॥ 39॥

સન્તુષ્ટા શ્રદ્દધત્યેતદ્યથાલાભેન જીવતી ।

વિહરામ્યમુનૈવાહમાત્મના રમણેન વૈ ॥ 40॥

સંસારકૂપે પતિતં વિષયૈર્મુષિતેક્ષણમ્ ।

ગ્રસ્તં કાલાહિનાઽઽત્માનં કોઽન્યસ્ત્રાતુમધીશ્વરઃ ॥ 41॥

આત્મા એવ હિ આત્મનઃ ગોપ્તા નિર્વિદ્યેત યદાખિલાત્ ।

અપ્રમત્તઃ ઇદં પશ્યત્ ગ્રસ્તં કાલાહિના જગત્ ॥ 42॥

બ્રાહ્મણ ઉવાચ ।

એઅવં વ્યવસિતમતિર્દુરાશાં કાન્તતર્ષજામ્ ।

છિત્વોપશમમાસ્થાય શય્યામુપવિવેશ સા ॥ 43॥

આશા હિ પરમં દુઃખં નૈરાશ્યં પરમં સુખમ્ ।

યથા સઞ્છિદ્ય કાન્તાશાં સુખં સુષ્વાપ પિઙ્ગલા ॥ 44॥

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં

સંહિતાયામેકાદશસ્કન્ધે પિઙ્ગલોપાખ્યાઽનેષ્ટમોઽધ્યાયઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

athāsśṭamo'dhyāyaḥ |

sukhaṃ aindriyakaṃ rājan svarge narakaḥ eva ca |

dehinaḥ yat yathā duḥkhaṃ tasmāt na iccheta tat budhāḥ || 1||

grāsaṃ sumṛṣṭaṃ virasaṃ mahāntaṃ stokaṃ eva vā |

yadṛcchayā eva apatitaṃ graset ājagaraḥ akriyaḥ || 2||

śayīta ahāni bhūrīṇi nirāhāraḥ anupakramaḥ |

yadi na upanamet grāsaḥ mahāhiḥ iva diṣṭabhuk || 3||

ojaḥ sahobalayutaṃ bibhrat dehaṃ akarmakam |

śayānaḥ vītanidraḥ ca neheta indriyavān api || 4||

muniḥ prasannagambhīraḥ durvigāhyaḥ duratyayaḥ |

anantapāraḥ hi akṣobhyaḥ stimita udaḥ iva arṇavaḥ || 5||

samṛddhakāmaḥ hīnaḥ vā nārāyaṇaparaḥ muniḥ |

na utsarpeta na śuṣyeta saridbhiḥ iva sāgaraḥ || 6||

dṛṣṭvā striyaṃ devamāyāṃ tat bhāvaiḥ ajitendriyaḥ |

pralobhitaḥ patati andhe tamasi agnau pataṅgavat || 7||

yoṣit hiraṇya ābharaṇa ambarādi

dravyeṣu māyāraciteṣu mūḍhaḥ |

pralobhitātmā hi upabhogabuddhyā

pataṅgavat naśyati naṣṭadṛṣṭiḥ || 8||

stokaṃ stokaṃ graset grāsaṃ dehaḥ varteta yāvatā |

gṛhān ahiṃsat na ātiṣṭhet vṛttiṃ mādhukarīṃ muniḥ || 9||

aṇubhyaḥ ca mahadbhyaḥ ca śāstrebhyaḥ kuśalaḥ naraḥ |

sarvataḥ sāraṃ ādadyāt puṣpebhyaḥ iva ṣaṭpadaḥ || 10||

sāyantanaṃ śvastanaṃ vā na saṅgṛhṇīta bhikṣitam |

pāṇipātra udarāmatraḥ makṣikā iva na saṅgrahī || 11||

sāyantanaṃ śvastanaṃ vā na saṅgṛhṇīta bhikṣukaḥ |

makṣikāḥ iva saṅgṛhṇan saha tena vinaśyati || 12||

pada api yuvatīṃ bhikṣuḥ na spṛśet dāravīṃ api |

spṛśan karīva badhyeta kariṇyā aṅgasaṅgataḥ || 13||

na adhigacchet striyaṃ prājñaḥ karhicit mṛtyuṃ ātmanaḥ |

bala adhikaiḥ sa hanyeta gajaiḥ anyaiḥ gajaḥ yathā || 14||

na deyaṃ na upabhogyaṃ ca lubdhaiḥ yat duḥkha sañcitam |

bhuṅkte tat api tat ca anyaḥ madhuheva arthavit madhu || 15||

sukha duḥkha upārjitaiḥ vittaiḥ āśāsānāṃ gṛha āśiṣaḥ |

madhuheva agrataḥ bhuṅkte yatiḥ vai gṛhamedhinām || 16||

grāmyagītaṃ na śruṇuyāt yatiḥ vanacaraḥ kvacit |

śikheta hariṇāt vaddhāt mṛgayoḥ gītamohitāt || 17||

nṛtyavāditragītāni juṣan grāmyāṇi yoṣitām |

āsāṃ krīḍanakaḥ vaśyaḥ ṛṣyaśa‍ṛṅgaḥ mṛgīsutaḥ || 18||

jihvayā atipramāthinyā janaḥ rasavimohitaḥ |

mṛtyuṃ ṛcchati asat buddhiḥ mīnaḥ tu baḍiśaiḥ yathā || 19||

indriyāṇi jayanti āśuḥ nirāhārāḥ manīṣiṇaḥ |

varjayitvā tu rasanaṃ tat nirannasya vardhate || 20||

tāvat jitendriyaḥ na syāt vijitāni indriyaḥ pumān |

na jayet rasanaṃ yāvat jitaṃ sarvaṃ jite rase || 21||

piṅgalā nāma veśyā āsīt videhanagare purā |

tasyā me śikṣitaṃ kiñcit nibodha nṛpanandana || 22||

sā svairiṇyekadā kāntaṃ saṅketa upaneṣyatī |

abhūtkāle bahirdvāri bibhratī rūpamuttamam || 23||

mārga āgacchato vīkṣya puruṣānpuruṣarṣabha |

tān śulkadānvittavataḥ kāntānmene'rthakāmukā || 24||

āgateṣvapayāteṣu sā saṅketopajīvanī |

apyanyo vittavānko'pi māmupaiṣyati bhūridaḥ || 25||

eavaṃ durāśayā dhvastanidrā dvāryavalambatī |

nirgacchantī praviśatī niśīthaṃ samapadyata || 26||

tasyā vittāśayā śuṣyadvaktrāyā dīnacetasaḥ |

nirvedaḥ paramo jajñe cintāhetuḥ sukhāvahaḥ || 27||

tasyā nirviṇṇacittāyā gītaṃ śruṇu yathā mama |

nirveda āśāpāśānāṃ puruṣasya yathā hyasiḥ || 28||

na hi aṅgājātanirvedaḥ dehabandhaṃ jihāsati |

yathā vijñānarahitaḥ manujaḥ mamatāṃ nṛpa || 29||

piṅgalā uvāca |

aho me mohavitatiṃ paśyata avijita ātmanaḥ |

yā kāntāt asataḥ kāmaṃ kāmaye yena bāliśā || 30||

santaṃ samīpe ramaṇaṃ ratipradaṃ

vittapradaṃ nityaṃ imaṃ vihāya |

akāmadaṃ duḥkhabhaya ādi śoka

mohapradaṃ tucchaṃ ahaṃ bhaje ajñā || 31||

aho mayātmā paritāpito vṛthā

sāṅketyavṛttyā'tivigarhyavārtayā |

straiṇānnarādyā'rthatṛṣo'nuśocyā

tkrītena vittaṃ ratimātmanecchatī || 32||

yadasthibhirnirmitavaṃśavaṃśya

sthūṇaṃ tvacā romanakhaiḥ pinaddham |

kṣarannavadvāramagārametad

viṇmūtrapūrṇaṃ madupaiti kānyā || 33||

videhānāṃ pure hyasminnahamekaiva mūḍhadhīḥ |

yā'nyasmicchantyasatyasmādātmadātkāmamacyutāt || 34||

suhṛtpreṣṭhatamo nātha ātmā cāyaṃ śarīriṇām |

taṃ vikrīyātmanaivāhaṃ rame'nena yathā ramā || 35||

kiyatpriyaṃ te vyabhajankāmā ye kāmadā narāḥ |

ādyantavanto bhāryāyā devā vā kālavidrutāḥ || 36||

nūnaṃ me bhagavān prītaḥ viṣṇuḥ kena api karmaṇā |

nirvedaḥ ayaṃ durāśāyā yat me jātaḥ sukhāvahaḥ || 37||

maivaṃ syurmandabhagyāyāḥ kleśā nirvedahetavaḥ |

yenānubandhaṃ nihṛtya puruṣaḥ śamamṛcchati || 38||

tena upakṛtaṃ ādāya śirasā grāmyasaṅgatāḥ |

tyaktvā durāśāḥ śaraṇaṃ vrajāmi taṃ adhīśvaram || 39||

santuṣṭā śraddadhatyetadyathālābhena jīvatī |

viharāmyamunaivāhamātmanā ramaṇena vai || 40||

saṃsārakūpe patitaṃ viṣayairmuṣitekṣaṇam |

grastaṃ kālāhinā''tmānaṃ ko'nyastrātumadhīśvaraḥ || 41||

ātmā eva hi ātmanaḥ goptā nirvidyeta yadākhilāt |

apramattaḥ idaṃ paśyat grastaṃ kālāhinā jagat || 42||

brāhmaṇa uvāca |

eavaṃ vyavasitamatirdurāśāṃ kāntatarṣajām |

chitvopaśamamāsthāya śayyāmupaviveśa sā || 43||

āśā hi paramaṃ duḥkhaṃ nairāśyaṃ paramaṃ sukham |

yathā sañchidya kāntāśāṃ sukhaṃ suṣvāpa piṅgalā || 44||

iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ

saṃhitāyāmekādaśaskandhe piṅgalopākhyā'neṣṭamo'dhyāyaḥ ||