Uddhavagita - Tritiyo'dhyayah

ॐ

ઉદ્ધવગીતા - તૃતીયોઽધ્યાયઃ

Gita Gujarati

અથ તૃતીયોઽધ્યાયઃ ।

પરસ્ય વિષ્ણોઃ ઈશસ્ય માયિનામ અપિ મોહિનીમ્ ।

માયાં વેદિતું ઇચ્છામઃ ભગવન્તઃ બ્રુવન્તુ નઃ ॥ 1॥

ન અનુતૃપ્યે જુષન્ યુષ્મત્ વચઃ હરિકથા અમૃતમ્ ।

સંસારતાપનિઃતપ્તઃ મર્ત્યઃ તત્ તાપ ભેષજમ્ ॥ 2॥

અન્તરિક્ષઃ ઉવાચ ।

એભિઃ ભૂતાનિ ભૂતાત્મા મહાભૂતૈઃ મહાભુજ ।

સસર્જોત્ ચ અવચાનિ આદ્યઃ સ્વમાત્રપ્રસિદ્ધયે ॥ 3॥

એવં સૃષ્ટાનિ ભૂતાનિ પ્રવિષ્ટઃ પઞ્ચધાતુભિઃ ।

એકધા દશધા આત્માનં વિભજન્ જુષતે ગુણાન્ ॥ 4॥

ગુણૈઃ ગુણાન્ સઃ ભુઞ્જાનઃ આત્મપ્રદ્યોદિતૈઃ પ્રભુઃ ।

મન્યમાનઃ ઇદં સૃષ્ટં આત્માનં ઇહ સજ્જતે ॥ 5॥

કર્માણિ કર્મભિઃ કુર્વન્ સનિમિત્તાનિ દેહભૃત્ ।

તત્ તત્ કર્મફલં ગૃહ્ણન્ ભ્રમતિ ઇહ સુખૈતરમ્ ॥ 6॥

ઇત્થં કર્મગતીઃ ગચ્છન્ બહ્વભદ્રવહાઃ પુમાન્ ।

આભૂતસમ્પ્લવાત્ સર્ગપ્રલયૌ અશ્નુતે અવશઃ ॥ 7॥

ધાતુ ઉપપ્લવઃ આસન્ને વ્યક્તં દ્રવ્યગુણાત્મકમ્ ।

અનાદિનિધનઃ કાલઃ હિ અવ્યક્તાય અપકર્ષતિ ॥ 8॥

શતવર્ષાઃ હિ અનાવૃષ્ટિઃ ભવિષ્યતિ ઉલ્બણા ભુવિ ।

તત્ કાલ ઉપચિત ઉષ્ણ અર્કઃ લોકાન્ ત્રીન્ પ્રતપિષ્યતિ ॥9॥

પાતાલતલં આરભ્ય સઙ્કર્ષણમુખ અનલઃ ।

દહન્ ઊર્ધ્વશિખઃ વિષ્વક્ વર્ધતે વાયુના ઈરિતઃ ॥ 10॥

સાંવર્તકઃ મેઘગણઃ વર્ષતિ સ્મ શતં સમાઃ ।

ધારાભિઃ હસ્તિહસ્તાભિઃ લીયતે સલિલે વિરાટ્ ॥ 11॥

તતઃ વિરાજં ઉત્સૃજ્ય વૈરાજઃ પુરુષઃ નૃપ ।

અવ્યક્તં વિશતે સૂક્ષ્મં નિરિન્ધનઃ ઇવ અનલઃ ॥ 12॥

વાયુના હૃતગન્ધા ભૂઃ સલિલત્વાય કલ્પતે ।

સલિલં તત્ ધૃતરસં જ્યોતિષ્ટ્વાય ઉપકલ્પતે ॥ 13॥

હૃતરૂપં તુ તમસા વાયૌ જ્યોતિઃ પ્રલીયતે ।

હૃતસ્પર્શઃ અવકાશેન વાયુઃ નભસિ લીયતે ।

કાલાત્મના હૃતગુણં નવઃ આત્મનિ લીયતે ॥ 14॥

ઇન્દ્રિયાણિ મનઃ બુદ્ધિઃ સહ વૈકારિકૈઃ નૃપ ।

પ્રવિશન્તિ હિ અહઙ્કારં સ્વગુણૈઃ અહં આત્મનિ ॥ 15॥

એષા માયા ભગવતઃ સર્ગસ્થિતિ અન્તકારિણી ।

ત્રિવર્ણા વર્ણિતા અસ્માભિઃ કિં ભૂયઃ શ્રોતું ઇચ્છસિ ॥ 16॥

રાજા ઉવાચ ।

યથા એતાં ઐશ્વરીં માયાં દુસ્તરાં અકૃતાત્મભિઃ ।

તરન્તિ અઞ્જઃ સ્થૂલધિયઃ મહર્ષઃ ઇદં ઉચ્યતામ્ ॥ 17॥

પ્રબુદ્ધઃ ઉવાચ ।

કર્માણિ આરભમાણાનાં દુઃખહત્યૈ સુખાય ચ ।

પશ્યેત્ પાકવિપર્યાસં મિથુનીચારિણાં નૃણામ્ ॥ 18॥

નિત્યાર્તિદેન વિત્તેન દુર્લભેન આત્મમૃત્યુના ।

ગૃહ અપત્યાપ્તપશુભિઃ કા પ્રીતિઃ સાધિતૈઃ ચલૈઃ ॥

19॥

એવં લોકં પરં વિદ્યાત્ નશ્વરં કર્મનિર્મિતમ્ ।

સતુલ્ય અતિશય ધ્વંસં યથા મણ્ડલવર્તિનામ્ ॥ 20॥

તસ્માત્ ગુરું પ્રપદ્યેત જિજ્ઞાસુઃ શ્રેયઃ ઉત્તમમ્ ।

શાબ્દે પરે ચ નિષ્ણાતં બ્રહ્મણિ ઉપશમાશ્રયમ્ ॥ 21॥

તત્ર ભાગવતાન્ ધર્માન્ શિક્ષેત્ ગુરુઆત્મદૈવતઃ ।

અમાયયા અનુવૃત્યા યૈઃ તુષ્યેત્ આત્મા આત્મદઃ હરિઃ ॥ 22॥

સર્વતઃ મનસઃ અસઙ્ગં આદૌ સઙ્ગં ચ સાધુષુ ।

દયાં મૈત્રીં પ્રશ્રયં ચ ભૂતેષુ અદ્ધા યથા ઉચિતમ્ ॥ 23॥

શૌચં તપઃ તિતિક્ષાં ચ મૌનં સ્વાધ્યાયં આર્જવમ્ ।

બ્રહ્મચર્યં અહિંસાં ચ સમત્વં દ્વન્દ્વસઞ્જ્ઞયોઃ ॥ 24॥

સર્વત્ર આત્મેશ્વર અન્વીક્ષાં કૈવલ્યં અનિકેતતામ્ ।

વિવિક્તચીરવસનં સન્તોષં યેન કેનચિત્ ॥ 25॥

શ્રદ્ધાં ભાગવતે શાસ્ત્રે અનિન્દાં અન્યત્ર ચ અપિ હિ ।

મનોવાક્ કર્મદણ્ડં ચ સત્યં શમદમૌ અપિ ॥ 26॥

શ્રવણં કીર્તનં ધ્યાનં હરેઃ અદ્ભુતકર્મણઃ ।

જન્મકર્મગુણાનાં ચ તદર્થે અખિલચેષ્ટિતમ્ ॥ 27॥

ઇષ્ટં દત્તં તપઃ જપ્તં વૃત્તં યત્ ચ આત્મનઃ પ્રિયમ્ ।

દારાન્ સુતાન્ ગૃહાન્ પ્રાણાન્ યત્ પરસ્મૈ નિવેદનમ્ ॥ 28॥

એવં કૃષ્ણાત્મનાથેષુ મનુષ્યેષુ ચ સૌહૃદમ્ ।

પરિચર્યાં ચ ઉભયત્ર મહત્સુ નૃષુ સાધુષુ ॥ 29॥

પરસ્પર અનુકથનં પાવનં ભગવત્ યશઃ ।

મિથઃ રતિઃ મિથઃ તુષ્ટિઃ નિવૃત્તિઃ મિથઃ આત્મનઃ ॥ 30॥

સ્મરન્તઃ સ્મારયન્તઃ ચ મિથઃ અઘૌઘહરં હરિમ્ ।

ભક્ત્યા સઞ્જાતયા ભક્ત્યા બિભ્રતિ ઉત્પુલકાં તનુમ્ ॥ 31॥

ક્વચિત્ રુદન્તિ અચ્યુતચિન્તયા ક્વચિત્

હસન્તિ નન્દન્તિ વદન્તિ અલૌકિકાઃ ।

નૃત્યન્તિ ગાયન્તિ અનુશીલયન્તિ

અજં ભવન્તિ તૂષ્ણીં પરં એત્ય નિર્વૃતાઃ ॥ 32॥

ઇતિ ભાગવતાન્ ધર્માન્ શિક્ષન્ ભક્ત્યા તદુત્થયા ।

નારાયણપરઃ માયં અઞ્જઃ તરતિ દુસ્તરામ્ ॥ 33॥

રાજા ઉવાચ ।

નારાયણ અભિધાનસ્ય બ્રહ્મણઃ પરમાત્મનઃ ।

નિષ્ઠાં અર્હથ નઃ વક્તું યૂયં હિ બ્રહ્મવિત્તમાઃ ॥ 34॥

પિપ્પલાયનઃ ઉવાચ ।

સ્થિતિ ઉદ્ભવપ્રલયહેતુઃ અહેતુઃ અસ્ય

યત્ સ્વપ્નજાગરસુષુપ્તિષુ સત્ બહિઃ ચ ।

દેહ ઇન્દ્રિયાસુહૃદયાનિ ચરન્તિ યેન

સઞ્જીવિતાનિ તત્ અવેહિ પરં નરેન્દ્ર ॥ 35॥

ન એતત્ મનઃ વિશતિ વાગુત ચક્ષુઃ આત્મા

પ્રાણેન્દ્રિયાણિ ચ યથા અનલં અર્ચિષઃ સ્વાઃ ।

શબ્દઃ અપિ બોધકનિષેધતયા આત્મમૂલમ્

અર્થ ઉક્તં આહ યદૃતે ન નિષેધસિદ્ધિઃ ॥ 36॥

સત્વં રજઃ તમઃ ઇતિ ત્રિવૃદેકં આદૌ

સૂત્રં મહાન્ અહં ઇતિ પ્રવદન્તિ જીવમ્ ।

જ્ઞાનક્રિયા અર્થફલરૂપતયોઃ ઉશક્તિ

બ્રહ્મ એવ ભાતિ સત્ અસત્ ચ તયોઃ પરં યત્ ॥ 37॥

ન આત્મા જજાન ન મરિષ્યતિ ન એધતે અસૌ

ન ક્ષીયતે સવનવિત્ વ્યભિચારિણાં હિ ।

સર્વત્ર શસ્વદનપાયિ ઉપલબ્ધિમાત્રં

પ્રાણઃ યથા ઇન્દ્રિયવલેન વિકલ્પિતં સત્ ॥ 38॥

અણ્ડેષુ પેશિષુ તરુષુ અવિનિશ્ચિતેષુ

પ્રાણઃ હિ જીવં ઉપધાવતિ તત્ર તત્ર ।

સન્ને યત્ ઇન્દ્રિયગણે અહમિ ચ પ્રસુપ્તે

કૂટસ્થઃ આશયમૃતે તત્ અનુસ્મૃતિઃ નઃ ॥ 39॥

યઃ હિ અબ્જ નાભ ચરણ એષણયોઃ ઉભક્ત્યા

ચેતોમલાનિ વિધમેત્ ગુણકર્મજાનિ ।

તસ્મિન્ વિશુદ્ધઃ ઉપલભ્યતઃ આત્મતત્ત્વમ્

સાક્ષાત્ યથા અમલદૃશઃ સવિતૃપ્રકાશઃ ॥ 40॥

કર્મયોગં વદત નઃ પુરુષઃ યેન સંસ્કૃતઃ ।

વિધૂય ઇહ આશુ કર્માણિ નૈષ્કર્મ્યં વિન્દતે પરમ્ ॥ 41॥

એવં પ્રશ્નં ઋષિન્ પૂર્વં અપૃચ્છં પિતુઃ અન્તિકે ।

ન અબ્રુવન્ બ્રહ્મણઃ પુત્રાઃ તત્ર કારણં ઉચ્યતામ્ ॥ 42॥

આવિર્હોત્રઃ ઉવાચ ।

કર્મ અકર્મવિકર્મ ઇતિ વેદવાદઃ ન લૌકિકઃ ।

વેદસ્ય ચ ઈશ્વરાત્મત્વાત્ તત્ર મુહ્યન્તિ સૂરયઃ ॥ 43॥

પરોક્ષવાદઃ વેદઃ અયં બાલાનાં અનુશાસનમ્ ।

કર્મમોક્ષાય કર્માણિ વિધત્તે હિ અગદં યથા ॥ 44॥

ન આચરેત્ યઃ તુ વેદ ઉક્તં સ્વયં અજ્ઞઃ અજિતેન્દ્રિયઃ ।

વિકર્મણા હિ અધર્મેણ મૃત્યોઃ મૃત્યું ઉપૈતિ સઃ ॥ 45॥

વેદ ઉક્તં એવ કુર્વાણઃ નિઃસઙ્ગઃ અર્પિતં ઈશ્વરે ।

નૈષ્કર્મ્યાં લભતે સિદ્ધિં રોચનાર્થા ફલશ્રુતિઃ ॥ 46॥

યઃ આશુ હૃદયગ્રન્થિં નિર્જિહીષુઃ પરાત્મનઃ ।

વિધિના ઉપચરેત્ દેવં તન્ત્ર ઉક્તેન ચ કેશવમ્ ॥ 47॥

લબ્ધ અનુગ્રહઃ આચાર્યાત્ તેન સન્દર્શિતાગમઃ ।

મહાપુરુષં અભ્યર્ચેત્ મૂર્ત્યા અભિમતયા આત્મનઃ ॥ 48॥

શુચિઃ સમ્મુખં આસીનઃ પ્રાણસંયમનાદિભિઃ ।

પિણ્ડં વિશોધ્ય સન્ન્યાસકૃતરક્ષઃ અર્ચયેત્ હરિમ્ ॥ 49॥

અર્ચાદૌ હૃદયે ચ અપિ યથાલબ્ધ ઉપચારકૈઃ ।

દ્રવ્યક્ષિતિઆત્મલિઙ્ગાનિ નિષ્પાદ્ય પ્રોક્ષ્ય ચ આસનમ્ ॥ 50॥

પાદ્યાદીન્ ઉપકલ્પ્યા અથ સન્નિધાપ્ય સમાહિતઃ ।

હૃત્ આદિભિઃ કૃતન્યાસઃ મૂલમન્ત્રેણ ચ અર્ચયેત્ ॥ 51॥

સાઙ્ગોપાઙ્ગાં સપાર્ષદાં તાં તાં મૂર્તિં સ્વમન્ત્રતઃ ।

પાદ્ય અર્ઘ્યાચમનીયાદ્યૈઃ સ્નાનવાસઃવિભૂષણૈઃ ॥ 52॥

ગન્ધમાલ્યાક્ષતસ્રગ્ભિઃ ધૂપદીપહારકૈઃ ।

સાઙ્ગં સમ્પૂજ્ય વિધિવત્ સ્તવૈઃ સ્તુત્વા નમેત્ હરિમ્ ॥ 53॥

આત્માં તન્મયં ધ્યાયન્ મૂર્તિં સમ્પૂજયેત્ હરેઃ ।

શેષાં આધાય શિરસિ સ્વધામ્નિ ઉદ્વાસ્ય સત્કૃતમ્ ॥ 54॥

એવં અગ્નિ અર્કતોયાદૌ અતિથૌ હૃદયે ચ યઃ ।

યજતિ ઈશ્વરં આત્માનં અચિરાત્ મુચ્યતે હિ સઃ ॥ 55॥

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં

સંહિતાયામેકાદશસ્કન્ધે નિમિજાયન્તસંવાદે

માયાકર્મબ્રહ્મનિરૂપણં તૃતીયોઽધ્યાયઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

atha tṛtīyo'dhyāyaḥ |

parasya viṣṇoḥ īśasya māyināma api mohinīm |

māyāṃ vedituṃ icchāmaḥ bhagavantaḥ bruvantu naḥ || 1||

na anutṛpye juṣan yuṣmat vacaḥ harikathā amṛtam |

saṃsāratāpaniḥtaptaḥ martyaḥ tat tāpa bheṣajam || 2||

antarikṣaḥ uvāca |

ebhiḥ bhūtāni bhūtātmā mahābhūtaiḥ mahābhuja |

sasarjot ca avacāni ādyaḥ svamātraprasiddhaye || 3||

evaṃ sṛṣṭāni bhūtāni praviṣṭaḥ pañcadhātubhiḥ |

ekadhā daśadhā ātmānaṃ vibhajan juṣate guṇān || 4||

guṇaiḥ guṇān saḥ bhuñjānaḥ ātmapradyoditaiḥ prabhuḥ |

manyamānaḥ idaṃ sṛṣṭaṃ ātmānaṃ iha sajjate || 5||

karmāṇi karmabhiḥ kurvan sanimittāni dehabhṛt |

tat tat karmaphalaṃ gṛhṇan bhramati iha sukhaitaram || 6||

itthaṃ karmagatīḥ gacchan bahvabhadravahāḥ pumān |

ābhūtasamplavāt sargapralayau aśnute avaśaḥ || 7||

dhātu upaplavaḥ āsanne vyaktaṃ dravyaguṇātmakam |

anādinidhanaḥ kālaḥ hi avyaktāya apakarṣati || 8||

śatavarṣāḥ hi anāvṛṣṭiḥ bhaviṣyati ulbaṇā bhuvi |

tat kāla upacita uṣṇa arkaḥ lokān trīn pratapiṣyati ||9||

pātālatalaṃ ārabhya saṅkarṣaṇamukha analaḥ |

dahan ūrdhvaśikhaḥ viṣvak vardhate vāyunā īritaḥ || 10||

sāṃvartakaḥ meghagaṇaḥ varṣati sma śataṃ samāḥ |

dhārābhiḥ hastihastābhiḥ līyate salile virāṭ || 11||

tataḥ virājaṃ utsṛjya vairājaḥ puruṣaḥ nṛpa |

avyaktaṃ viśate sūkṣmaṃ nirindhanaḥ iva analaḥ || 12||

vāyunā hṛtagandhā bhūḥ salilatvāya kalpate |

salilaṃ tat dhṛtarasaṃ jyotiṣṭvāya upakalpate || 13||

hṛtarūpaṃ tu tamasā vāyau jyotiḥ pralīyate |

hṛtasparśaḥ avakāśena vāyuḥ nabhasi līyate |

kālātmanā hṛtaguṇaṃ navaḥ ātmani līyate || 14||

indriyāṇi manaḥ buddhiḥ saha vaikārikaiḥ nṛpa |

praviśanti hi ahaṅkāraṃ svaguṇaiḥ ahaṃ ātmani || 15||

eṣā māyā bhagavataḥ sargasthiti antakāriṇī |

trivarṇā varṇitā asmābhiḥ kiṃ bhūyaḥ śrotuṃ icchasi || 16||

rājā uvāca |

yathā etāṃ aiśvarīṃ māyāṃ dustarāṃ akṛtātmabhiḥ |

taranti añjaḥ sthūladhiyaḥ maharṣaḥ idaṃ ucyatām || 17||

prabuddhaḥ uvāca |

karmāṇi ārabhamāṇānāṃ duḥkhahatyai sukhāya ca |

paśyet pākaviparyāsaṃ mithunīcāriṇāṃ nṛṇām || 18||

nityārtidena vittena durlabhena ātmamṛtyunā |

gṛha apatyāptapaśubhiḥ kā prītiḥ sādhitaiḥ calaiḥ ||

19||

evaṃ lokaṃ paraṃ vidyāt naśvaraṃ karmanirmitam |

satulya atiśaya dhvaṃsaṃ yathā maṇḍalavartinām || 20||

tasmāt guruṃ prapadyeta jijñāsuḥ śreyaḥ uttamam |

śābde pare ca niṣṇātaṃ brahmaṇi upaśamāśrayam || 21||

tatra bhāgavatān dharmān śikṣet guruātmadaivataḥ |

amāyayā anuvṛtyā yaiḥ tuṣyet ātmā ātmadaḥ hariḥ || 22||

sarvataḥ manasaḥ asaṅgaṃ ādau saṅgaṃ ca sādhuṣu |

dayāṃ maitrīṃ praśrayaṃ ca bhūteṣu addhā yathā ucitam || 23||

śaucaṃ tapaḥ titikṣāṃ ca maunaṃ svādhyāyaṃ ārjavam |

brahmacaryaṃ ahiṃsāṃ ca samatvaṃ dvandvasañjñayoḥ || 24||

sarvatra ātmeśvara anvīkṣāṃ kaivalyaṃ aniketatām |

viviktacīravasanaṃ santoṣaṃ yena kenacit || 25||

śraddhāṃ bhāgavate śāstre anindāṃ anyatra ca api hi |

manovāk karmadaṇḍaṃ ca satyaṃ śamadamau api || 26||

śravaṇaṃ kīrtanaṃ dhyānaṃ hareḥ adbhutakarmaṇaḥ |

janmakarmaguṇānāṃ ca tadarthe akhilaceṣṭitam || 27||

iṣṭaṃ dattaṃ tapaḥ japtaṃ vṛttaṃ yat ca ātmanaḥ priyam |

dārān sutān gṛhān prāṇān yat parasmai nivedanam || 28||

evaṃ kṛṣṇātmanātheṣu manuṣyeṣu ca sauhṛdam |

paricaryāṃ ca ubhayatra mahatsu nṛṣu sādhuṣu || 29||

paraspara anukathanaṃ pāvanaṃ bhagavat yaśaḥ |

mithaḥ ratiḥ mithaḥ tuṣṭiḥ nivṛttiḥ mithaḥ ātmanaḥ || 30||

smarantaḥ smārayantaḥ ca mithaḥ aghaughaharaṃ harim |

bhaktyā sañjātayā bhaktyā bibhrati utpulakāṃ tanum || 31||

kvacit rudanti acyutacintayā kvacit

hasanti nandanti vadanti alaukikāḥ |

nṛtyanti gāyanti anuśīlayanti

ajaṃ bhavanti tūṣṇīṃ paraṃ etya nirvṛtāḥ || 32||

iti bhāgavatān dharmān śikṣan bhaktyā tadutthayā |

nārāyaṇaparaḥ māyaṃ añjaḥ tarati dustarām || 33||

rājā uvāca |

nārāyaṇa abhidhānasya brahmaṇaḥ paramātmanaḥ |

niṣṭhāṃ arhatha naḥ vaktuṃ yūyaṃ hi brahmavittamāḥ || 34||

pippalāyanaḥ uvāca |

sthiti udbhavapralayahetuḥ ahetuḥ asya

yat svapnajāgarasuṣuptiṣu sat bahiḥ ca |

deha indriyāsuhṛdayāni caranti yena

sañjīvitāni tat avehi paraṃ narendra || 35||

na etat manaḥ viśati vāguta cakṣuḥ ātmā

prāṇendriyāṇi ca yathā analaṃ arciṣaḥ svāḥ |

śabdaḥ api bodhakaniṣedhatayā ātmamūlam

artha uktaṃ āha yadṛte na niṣedhasiddhiḥ || 36||

satvaṃ rajaḥ tamaḥ iti trivṛdekaṃ ādau

sūtraṃ mahān ahaṃ iti pravadanti jīvam |

jñānakriyā arthaphalarūpatayoḥ uśakti

brahma eva bhāti sat asat ca tayoḥ paraṃ yat || 37||

na ātmā jajāna na mariṣyati na edhate asau

na kṣīyate savanavit vyabhicāriṇāṃ hi |

sarvatra śasvadanapāyi upalabdhimātraṃ

prāṇaḥ yathā indriyavalena vikalpitaṃ sat || 38||

aṇḍeṣu peśiṣu taruṣu aviniściteṣu

prāṇaḥ hi jīvaṃ upadhāvati tatra tatra |

sanne yat indriyagaṇe ahami ca prasupte

kūṭasthaḥ āśayamṛte tat anusmṛtiḥ naḥ || 39||

yaḥ hi abja nābha caraṇa eṣaṇayoḥ ubhaktyā

cetomalāni vidhamet guṇakarmajāni |

tasmin viśuddhaḥ upalabhyataḥ ātmatattvam

sākṣāt yathā amaladṛśaḥ savitṛprakāśaḥ || 40||

karmayogaṃ vadata naḥ puruṣaḥ yena saṃskṛtaḥ |

vidhūya iha āśu karmāṇi naiṣkarmyaṃ vindate param || 41||

evaṃ praśnaṃ ṛṣin pūrvaṃ apṛcchaṃ pituḥ antike |

na abruvan brahmaṇaḥ putrāḥ tatra kāraṇaṃ ucyatām || 42||

āvirhotraḥ uvāca |

karma akarmavikarma iti vedavādaḥ na laukikaḥ |

vedasya ca īśvarātmatvāt tatra muhyanti sūrayaḥ || 43||

parokṣavādaḥ vedaḥ ayaṃ bālānāṃ anuśāsanam |

karmamokṣāya karmāṇi vidhatte hi agadaṃ yathā || 44||

na ācaret yaḥ tu veda uktaṃ svayaṃ ajñaḥ ajitendriyaḥ |

vikarmaṇā hi adharmeṇa mṛtyoḥ mṛtyuṃ upaiti saḥ || 45||

veda uktaṃ eva kurvāṇaḥ niḥsaṅgaḥ arpitaṃ īśvare |

naiṣkarmyāṃ labhate siddhiṃ rocanārthā phalaśrutiḥ || 46||

yaḥ āśu hṛdayagranthiṃ nirjihīṣuḥ parātmanaḥ |

vidhinā upacaret devaṃ tantra uktena ca keśavam || 47||

labdha anugrahaḥ ācāryāt tena sandarśitāgamaḥ |

mahāpuruṣaṃ abhyarcet mūrtyā abhimatayā ātmanaḥ || 48||

śuciḥ sammukhaṃ āsīnaḥ prāṇasaṃyamanādibhiḥ |

piṇḍaṃ viśodhya sannyāsakṛtarakṣaḥ arcayet harim || 49||

arcādau hṛdaye ca api yathālabdha upacārakaiḥ |

dravyakṣitiātmaliṅgāni niṣpādya prokṣya ca āsanam || 50||

pādyādīn upakalpyā atha sannidhāpya samāhitaḥ |

hṛt ādibhiḥ kṛtanyāsaḥ mūlamantreṇa ca arcayet || 51||

sāṅgopāṅgāṃ sapārṣadāṃ tāṃ tāṃ mūrtiṃ svamantrataḥ |

pādya arghyācamanīyādyaiḥ snānavāsaḥvibhūṣaṇaiḥ || 52||

gandhamālyākṣatasragbhiḥ dhūpadīpahārakaiḥ |

sāṅgaṃ sampūjya vidhivat stavaiḥ stutvā namet harim || 53||

ātmāṃ tanmayaṃ dhyāyan mūrtiṃ sampūjayet hareḥ |

śeṣāṃ ādhāya śirasi svadhāmni udvāsya satkṛtam || 54||

evaṃ agni arkatoyādau atithau hṛdaye ca yaḥ |

yajati īśvaraṃ ātmānaṃ acirāt mucyate hi saḥ || 55||

iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ

saṃhitāyāmekādaśaskandhe nimijāyantasaṃvāde

māyākarmabrahmanirūpaṇaṃ tṛtīyo'dhyāyaḥ ||