Shrimadbhagavadgita Mulam - Chaturdasho'dhyayah

ॐ

શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતા મૂલમ્ - ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ

Gita Vyasa Gujarati

ૐ શ્રી પરમાત્મને નમઃ

અથ ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ ।

ગુણત્રયવિભાગયોગઃ

શ્રીભગવાનુવાચ

પરં ભૂયઃ પ્રવક્ષ્યામિ જ્ઞાનાનાં જ્ઞાનમુત્તમમ્ ।

યજ્જ્ઞાત્વા મુનયઃ સર્વે પરાં સિદ્ધિમિતો ગતાઃ ॥ 1 ॥

ઇદં જ્ઞાનમુપાશ્રિત્ય મમ સાધર્મ્યમાગતાઃ ।

સર્ગેઽપિ નોપજાયન્તે પ્રલયે ન વ્યથન્તિ ચ ॥ 2 ॥

મમ યોનિર્મહદ્બ્રહ્મ તસ્મિન્ગર્ભં દધામ્યહમ્ ।

સમ્ભવઃ સર્વભૂતાનાં તતો ભવતિ ભારત ॥ 3 ॥

સર્વયોનિષુ કૌન્તેય મૂર્તયઃ સમ્ભવન્તિ યાઃ ।

તાસાં બ્રહ્મ મહદ્યોનિરહં બીજપ્રદઃ પિતા ॥ 4 ॥

સત્ત્વં રજસ્તમ ઇતિ ગુણાઃ પ્રકૃતિસમ્ભવાઃ ।

નિબધ્નન્તિ મહાબાહો દેહે દેહિનમવ્યયમ્ ॥ 5 ॥

તત્ર સત્ત્વં નિર્મલત્વાત્પ્રકાશકમનામયમ્ ।

સુખસઙ્ગેન બધ્નાતિ જ્ઞાનસઙ્ગેન ચાનઘ ॥ 6 ॥

રજો રાગાત્મકં વિદ્ધિ તૃષ્ણાસઙ્ગસમુદ્ભવમ્ ।

તન્નિબધ્નાતિ કૌન્તેય કર્મસઙ્ગેન દેહિનમ્ ॥ 7 ॥

તમસ્ત્વજ્ઞાનજં વિદ્ધિ મોહનં સર્વદેહિનામ્ ।

પ્રમાદાલસ્યનિદ્રાભિસ્તન્નિબધ્નાતિ ભારત ॥ 8 ॥

સત્ત્વં સુખે સઞ્જયતિ રજઃ કર્મણિ ભારત ।

જ્ઞાનમાવૃત્ય તુ તમઃ પ્રમાદે સઞ્જયત્યુત ॥ 9 ॥

રજસ્તમશ્ચાભિભૂય સત્ત્વં ભવતિ ભારત ।

રજઃ સત્ત્વં તમશ્ચૈવ તમઃ સત્ત્વં રજસ્તથા ॥ 10 ॥

સર્વદ્વારેષુ દેહેઽસ્મિન્પ્રકાશ ઉપજાયતે ।

જ્ઞાનં યદા તદા વિદ્યાદ્વિવૃદ્ધં સત્ત્વમિત્યુત ॥ 11 ॥

લોભઃ પ્રવૃત્તિરારમ્ભઃ કર્મણામશમઃ સ્પૃહા ।

રજસ્યેતાનિ જાયન્તે વિવૃદ્ધે ભરતર્ષભ ॥ 12 ॥

અપ્રકાશોઽપ્રવૃત્તિશ્ચ પ્રમાદો મોહ એવ ચ ।

તમસ્યેતાનિ જાયન્તે વિવૃદ્ધે કુરુનન્દન ॥ 13 ॥

યદા સત્ત્વે પ્રવૃદ્ધે તુ પ્રલયં યાતિ દેહભૃત્ ।

તદોત્તમવિદાં લોકાનમલાન્પ્રતિપદ્યતે ॥ 14 ॥

રજસિ પ્રલયં ગત્વા કર્મસઙ્ગિષુ જાયતે ।

તથા પ્રલીનસ્તમસિ મૂઢયોનિષુ જાયતે ॥ 15 ॥

કર્મણઃ સુકૃતસ્યાહુઃ સાત્ત્વિકં નિર્મલં ફલમ્ ।

રજસસ્તુ ફલં દુઃખમજ્ઞાનં તમસઃ ફલમ્ ॥ 16 ॥

સત્ત્વાત્સઞ્જાયતે જ્ઞાનં રજસો લોભ એવ ચ ।

પ્રમાદમોહૌ તમસો ભવતોઽજ્ઞાનમેવ ચ ॥ 17 ॥

ઊર્ધ્વં ગચ્છન્તિ સત્ત્વસ્થા મધ્યે તિષ્ઠન્તિ રાજસાઃ ।

જઘન્યગુણવૃત્તિસ્થા અધો ગચ્છન્તિ તામસાઃ ॥ 18 ॥

નાન્યં ગુણેભ્યઃ કર્તારં યદા દ્રષ્ટાનુપશ્યતિ ।

ગુણેભ્યશ્ચ પરં વેત્તિ મદ્ભાવં સોઽધિગચ્છતિ ॥ 19 ॥

ગુણાનેતાનતીત્ય ત્રીન્દેહી દેહસમુદ્ભવાન્ ।

જન્મમૃત્યુજરાદુઃખૈર્વિમુક્તોઽમૃતમશ્નુતે ॥ 20 ॥

અર્જુન ઉવાચ

કૈર્લિઙ્ગૈસ્ત્રીન્ગુણાનેતાનતીતો ભવતિ પ્રભો ।

કિમાચારઃ કથં ચૈતાંસ્ત્રીન્ગુણાનતિવર્તતે ॥ 21 ॥

શ્રીભગવાનુવાચ

પ્રકાશં ચ પ્રવૃત્તિં ચ મોહમેવ ચ પાણ્ડવ ।

ત દ્વેષ્ટિ સમ્પ્રવૃત્તાનિ ન નિવૃત્તાનિ કાઙ્ક્ષતિ ॥ 22 ॥

ઉદાસીનવદાસીનો ગુણૈર્યો ન વિચાલ્યતે ।

ગુણા વર્તન્ત ઇત્યેવ યોઽવતિષ્ઠતિ નેઙ્ગતે ॥ 23 ॥

સમદુઃખસુખઃ સ્વસ્થઃ સમલોષ્ટાશ્મકાઞ્ચનઃ ।

તુલ્યપ્રિયાપ્રિયો ધીરસ્તુલ્યનિન્દાત્મસંસ્તુતિઃ ॥ 24 ॥

માનાપમાનયોસ્તુલ્યસ્તુલ્યો મિત્રારિપક્ષયોઃ ।

સર્વારમ્ભપરિત્યાગી ગુણાતીતઃ સ ઉચ્યતે ॥ 25 ॥

માં ચ યોઽવ્યભિચારેણ ભક્તિયોગેન સેવતે ।

સ ગુણાન્સમતીત્યૈતાન્બ્રહ્મભૂયાય કલ્પતે ॥ 26 ॥

બ્રહ્મણો હિ પ્રતિષ્ઠાહમમૃતસ્યાવ્યયસ્ય ચ ।

શાશ્વતસ્ય ચ ધર્મસ્ય સુખસ્યૈકાન્તિકસ્ય ચ ॥ 27 ॥

ૐ તત્સદિતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં યોગશાસ્ત્રે

શ્રીકૃષ્ણાર્જુનસંવાદે ગુણત્રયવિભાગયોગો નામ ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ ॥14 ।

Roman (IAST) Transliteration

oṃ śrī paramātmane namaḥ

atha caturdaśo'dhyāyaḥ |

guṇatrayavibhāgayogaḥ

śrībhagavānuvāca

paraṃ bhūyaḥ pravakṣyāmi jñānānāṃ jñānamuttamam |

yajjñātvā munayaḥ sarve parāṃ siddhimito gatāḥ || 1 ||

idaṃ jñānamupāśritya mama sādharmyamāgatāḥ |

sarge'pi nopajāyante pralaye na vyathanti ca || 2 ||

mama yonirmahadbrahma tasmingarbhaṃ dadhāmyaham |

sambhavaḥ sarvabhūtānāṃ tato bhavati bhārata || 3 ||

sarvayoniṣu kaunteya mūrtayaḥ sambhavanti yāḥ |

tāsāṃ brahma mahadyonirahaṃ bījapradaḥ pitā || 4 ||

sattvaṃ rajastama iti guṇāḥ prakṛtisambhavāḥ |

nibadhnanti mahābāho dehe dehinamavyayam || 5 ||

tatra sattvaṃ nirmalatvātprakāśakamanāmayam |

sukhasaṅgena badhnāti jñānasaṅgena cānagha || 6 ||

rajo rāgātmakaṃ viddhi tṛṣṇāsaṅgasamudbhavam |

tannibadhnāti kaunteya karmasaṅgena dehinam || 7 ||

tamastvajñānajaṃ viddhi mohanaṃ sarvadehinām |

pramādālasyanidrābhistannibadhnāti bhārata || 8 ||

sattvaṃ sukhe sañjayati rajaḥ karmaṇi bhārata |

jñānamāvṛtya tu tamaḥ pramāde sañjayatyuta || 9 ||

rajastamaścābhibhūya sattvaṃ bhavati bhārata |

rajaḥ sattvaṃ tamaścaiva tamaḥ sattvaṃ rajastathā || 10 ||

sarvadvāreṣu dehe'sminprakāśa upajāyate |

jñānaṃ yadā tadā vidyādvivṛddhaṃ sattvamityuta || 11 ||

lobhaḥ pravṛttirārambhaḥ karmaṇāmaśamaḥ spṛhā |

rajasyetāni jāyante vivṛddhe bharatarṣabha || 12 ||

aprakāśo'pravṛttiśca pramādo moha eva ca |

tamasyetāni jāyante vivṛddhe kurunandana || 13 ||

yadā sattve pravṛddhe tu pralayaṃ yāti dehabhṛt |

tadottamavidāṃ lokānamalānpratipadyate || 14 ||

rajasi pralayaṃ gatvā karmasaṅgiṣu jāyate |

tathā pralīnastamasi mūḍhayoniṣu jāyate || 15 ||

karmaṇaḥ sukṛtasyāhuḥ sāttvikaṃ nirmalaṃ phalam |

rajasastu phalaṃ duḥkhamajñānaṃ tamasaḥ phalam || 16 ||

sattvātsañjāyate jñānaṃ rajaso lobha eva ca |

pramādamohau tamaso bhavato'jñānameva ca || 17 ||

ūrdhvaṃ gacchanti sattvasthā madhye tiṣṭhanti rājasāḥ |

jaghanyaguṇavṛttisthā adho gacchanti tāmasāḥ || 18 ||

nānyaṃ guṇebhyaḥ kartāraṃ yadā draṣṭānupaśyati |

guṇebhyaśca paraṃ vetti madbhāvaṃ so'dhigacchati || 19 ||

guṇānetānatītya trīndehī dehasamudbhavān |

janmamṛtyujarāduḥkhairvimukto'mṛtamaśnute || 20 ||

arjuna uvāca

kairliṅgaistrīnguṇānetānatīto bhavati prabho |

kimācāraḥ kathaṃ caitāṃstrīnguṇānativartate || 21 ||

śrībhagavānuvāca

prakāśaṃ ca pravṛttiṃ ca mohameva ca pāṇḍava |

ta dveṣṭi sampravṛttāni na nivṛttāni kāṅkṣati || 22 ||

udāsīnavadāsīno guṇairyo na vicālyate |

guṇā vartanta ityeva yo'vatiṣṭhati neṅgate || 23 ||

samaduḥkhasukhaḥ svasthaḥ samaloṣṭāśmakāñcanaḥ |

tulyapriyāpriyo dhīrastulyanindātmasaṃstutiḥ || 24 ||

mānāpamānayostulyastulyo mitrāripakṣayoḥ |

sarvārambhaparityāgī guṇātītaḥ sa ucyate || 25 ||

māṃ ca yo'vyabhicāreṇa bhaktiyogena sevate |

sa guṇānsamatītyaitānbrahmabhūyāya kalpate || 26 ||

brahmaṇo hi pratiṣṭhāhamamṛtasyāvyayasya ca |

śāśvatasya ca dharmasya sukhasyaikāntikasya ca || 27 ||

oṃ tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsūpaniṣatsu brahmavidyāyāṃ yogaśāstre

śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde guṇatrayavibhāgayogo nāma caturdaśo'dhyāyaḥ ||14 |