Shrimadbhagavadgita Mulam - Dashamo'dhyayah

ॐ

શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતા મૂલમ્ - દશમોઽધ્યાયઃ

Gita Vyasa Gujarati

ૐ શ્રીપરમાત્મને નમઃ

અથ દશમોઽધ્યાયઃ ।

વિભૂતિયોગઃ

શ્રીભગવાનુવાચ

ભૂય એવ મહાબાહો શૃણુ મે પરમં વચઃ ।

યત્તેઽહં પ્રીયમાણાય વક્ષ્યામિ હિતકામ્યયા ॥ 1 ॥

ન મે વિદુઃ સુરગણાઃ પ્રભવં ન મહર્ષયઃ ।

અહમાદિર્હિ દેવાનાં મહર્ષીણાં ચ સર્વશઃ ॥ 2 ॥

યો મામજમનાદિં ચ વેત્તિ લોકમહેશ્વરમ્ ।

અસમ્મૂઢઃ સ મર્ત્યેષુ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥ 3 ॥

બુદ્ધિર્જ્ઞાનમસમ્મોહઃ ક્ષમા સત્યં દમઃ શમઃ ।

સુખં દુઃખં ભવોઽભાવો ભયં ચાભયમેવ ચ ॥ 4 ॥

અહિંસા સમતા તુષ્ટિસ્તપો દાનં યશોઽયશઃ ।

ભવન્તિ ભાવા ભૂતાનાં મત્ત એવ પૃથગ્વિધાઃ ॥ 5 ॥

મહર્ષયઃ સપ્ત પૂર્વે ચત્વારો મનવસ્તથા ।

મદ્ભાવા માનસા જાતા યેષાં લોક ઇમાઃ પ્રજાઃ ॥ 6 ॥

એતાં વિભૂતિં યોગં ચ મમ યો વેત્તિ તત્ત્વતઃ ।

સોઽવિકમ્પેન યોગેન યુજ્યતે નાત્ર સંશયઃ ॥ 7 ॥

અહં સર્વસ્ય પ્રભવો મત્તઃ સર્વં પ્રવર્તતે ।

ઇતિ મત્વા ભજન્તે માં બુધા ભાવસમન્વિતાઃ ॥ 8 ॥

મચ્ચિત્તા મદ્ગતપ્રાણા બોધયન્તઃ પરસ્પરમ્ ।

કથયન્તશ્ચ માં નિત્યં તુષ્યન્તિ ચ રમન્તિ ચ ॥ 9 ॥

તેષાં સતતયુક્તાનાં ભજતાં પ્રીતિપૂર્વકમ્ ।

દદામિ બુદ્ધિયોગં તં યેન મામુપયાન્તિ તે ॥ 10 ॥

તેષામેવાનુકમ્પાર્થમહમજ્ઞાનજં તમઃ ।

નાશયામ્યાત્મભાવસ્થો જ્ઞાનદીપેન ભાસ્વતા ॥ 11 ॥

અર્જુન ઉવાચ

પરં બ્રહ્મ પરં ધામ પવિત્રં પરમં ભવાન્ ।

પુરુષં શાશ્વતં દિવ્યમાદિદેવમજં વિભુમ્ ॥ 12 ॥

આહુસ્ત્વામૃષયઃ સર્વે દેવર્ષિર્નારદસ્તથા ।

અસિતો દેવલો વ્યાસઃ સ્વયં ચૈવ બ્રવીષિ મે ॥ 13 ॥

સર્વમેતદૃતં મન્યે યન્માં વદસિ કેશવ ।

ન હિ તે ભગવન્વ્યક્તિં વિદુર્દેવા ન દાનવાઃ ॥ 14 ॥

સ્વયમેવાત્મનાત્માનં વેત્થ ત્વં પુરુષોત્તમ ।

ભૂતભાવન ભૂતેશ દેવદેવ જગત્પતે ॥ 15 ॥

વક્તુમર્હસ્યશેષેણ દિવ્યા હ્યાત્મવિભૂતયઃ ।

યાભિર્વિભૂતિભિર્લોકાનિમાંસ્ત્વં વ્યાપ્ય તિષ્ઠસિ ॥ 16 ॥

કથં વિદ્યામહં યોગિંસ્ત્વાં સદા પરિચિન્તયન્ ।

કેષુ કેષુ ચ ભાવેષુ ચિન્ત્યોઽસિ ભગવન્મયા ॥ 17 ॥

વિસ્તરેણાત્મનો યોગં વિભૂતિં ચ જનાર્દન ।

ભૂયઃ કથય તૃપ્તિર્હિ શૃણ્વતો નાસ્તિ મેઽમૃતમ્ ॥ 18 ॥

શ્રીભગવાનુવાચ

હન્ત તે કથયિષ્યામિ દિવ્યા હ્યાત્મવિભૂતયઃ ।

પ્રાધાન્યતઃ કુરુશ્રેષ્ઠ નાસ્ત્યન્તો વિસ્તરસ્ય મે ॥ 19 ॥

અહમાત્મા ગુડાકેશ સર્વભૂતાશયસ્થિતઃ ।

અહમાદિશ્ચ મધ્યં ચ ભૂતાનામન્ત એવ ચ ॥ 20 ॥

આદિત્યાનામહં વિષ્ણુર્જ્યોતિષાં રવિરંશુમાન્ ।

મરીચિર્મરુતામસ્મિ નક્ષત્રાણામહં શશી ॥ 21 ॥

વેદાનાં સામવેદોઽસ્મિ દેવાનામસ્મિ વાસવઃ ।

ઇન્દ્રિયાણાં મનશ્ચાસ્મિ ભૂતાનામસ્મિ ચેતના ॥ 22 ॥

રુદ્રાણાં શઙ્કરશ્ચાસ્મિ વિત્તેશો યક્ષરક્ષસામ્ ।

વસૂનાં પાવકશ્ચાસ્મિ મેરુઃ શિખરિણામહમ્ ॥ 23 ॥

પુરોધસાં ચ મુખ્યં માં વિદ્ધિ પાર્થ બૃહસ્પતિમ્ ।

સેનાનીનામહં સ્કન્દઃ સરસામસ્મિ સાગરઃ ॥ 24 ॥

મહર્ષીણાં ભૃગુરહં ગિરામસ્મ્યેકમક્ષરમ્ ।

યજ્ઞાનાં જપયજ્ઞોઽસ્મિ સ્થાવરાણાં હિમાલયઃ ॥ 25 ॥

અશ્વત્થઃ સર્વવૃક્ષાણાં દેવર્ષીણાં ચ નારદઃ ।

ગન્ધર્વાણાં ચિત્રરથઃ સિદ્ધાનાં કપિલો મુનિઃ ॥ 26 ॥

ઉચ્ચૈઃશ્રવસમશ્વાનાં વિદ્ધિ મામમૃતોદ્ભવમ્ ।

ઐરાવતં ગજેન્દ્રાણાં નરાણાં ચ નરાધિપમ્ ॥ 27 ॥

આયુધાનામહં વજ્રં ધેનૂનામસ્મિ કામધુક્ ।

પ્રજનશ્ચાસ્મિ કન્દર્પઃ સર્પાણામસ્મિ વાસુકિઃ ॥ 28 ॥

અનન્તશ્ચાસ્મિ નાગાનાં વરુણો યાદસામહમ્ ।

પિતૄણામર્યમા ચાસ્મિ યમઃ સંયમતામહમ્ ॥ 29 ॥

પ્રહ્લાદશ્ચાસ્મિ દૈત્યાનાં કાલઃ કલયતામહમ્ ।

મૃગાણાં ચ મૃગેન્દ્રોઽહં વૈનતેયશ્ચ પક્ષિણામ્ ॥ 30 ॥

પવનઃ પવતામસ્મિ રામઃ શસ્ત્રભૃતામહમ્ ।

ઝષાણાં મકરશ્ચાસ્મિ સ્રોતસામસ્મિ જાહ્નવી ॥ 31 ॥

સર્ગાણામાદિરન્તશ્ચ મધ્યં ચૈવાહમર્જુન ।

અધ્યાત્મવિદ્યા વિદ્યાનાં વાદઃ પ્રવદતામહમ્ ॥ 32 ॥

અક્ષરાણામકારોઽસ્મિ દ્વન્દ્વઃ સામાસિકસ્ય ચ ।

અહમેવાક્ષયઃ કાલો ધાતાહં વિશ્વતોમુખઃ ॥ 33 ॥

મૃત્યુઃ સર્વહરશ્ચાહમુદ્ભવશ્ચ ભવિષ્યતામ્ ।

કીર્તિઃ શ્રીર્વાક્ચ નારીણાં સ્મૃતિર્મેધા ધૃતિઃ ક્ષમા ॥ 34 ॥

બૃહત્સામ તથા સામ્નાં ગાયત્રી છન્દસામહમ્ ।

માસાનાં માર્ગશીર્ષોઽહમૃતૂનાં કુસુમાકરઃ ॥ 35 ॥

દ્યૂતં છલયતામસ્મિ તેજસ્તેજસ્વિનામહમ્ ।

જયોઽસ્મિ વ્યવસાયોઽસ્મિ સત્ત્વં સત્ત્વવતામહમ્ ॥ 36 ॥

વૃષ્ણીનાં વાસુદેવોઽસ્મિ પાણ્ડવાનાં ધનઞ્જયઃ ।

મુનીનામપ્યહં વ્યાસઃ કવીનામુશના કવિઃ ॥ 37 ॥

દણ્ડો દમયતામસ્મિ નીતિરસ્મિ જિગીષતામ્ ।

મૌનં ચૈવાસ્મિ ગુહ્યાનાં જ્ઞાનં જ્ઞાનવતામહમ્ ॥ 38 ॥

યચ્ચાપિ સર્વભૂતાનાં બીજં તદહમર્જુન ।

ન તદસ્તિ વિના યત્સ્યાન્મયા ભૂતં ચરાચરમ્ ॥ 39 ॥

નાન્તોઽસ્તિ મમ દિવ્યાનાં વિભૂતીનાં પરન્તપ ।

એષ તૂદ્દેશતઃ પ્રોક્તો વિભૂતેર્વિસ્તરો મયા ॥ 40 ॥

યદ્યદ્વિભૂતિમત્સત્ત્વં શ્રીમદૂર્જિતમેવ વા ।

તત્તદેવાવગચ્છ ત્વં મમ તેજોંઽશસમ્ભવમ્ ॥ 41 ॥

અથવા બહુનૈતેન કિં જ્ઞાતેન તવાર્જુન ।

વિષ્ટભ્યાહમિદં કૃત્સ્નમેકાંશેન સ્થિતો જગત્ ॥ 42 ॥

ૐ તત્સદિતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં યોગશાસ્ત્રે

શ્રીકૃષ્ણાર્જુનસંવાદે વિભૂતિયોગો નામ દશમોઽધ્યાયઃ ॥10 ॥

Roman (IAST) Transliteration

oṃ śrīparamātmane namaḥ

atha daśamo'dhyāyaḥ |

vibhūtiyogaḥ

śrībhagavānuvāca

bhūya eva mahābāho śṛṇu me paramaṃ vacaḥ |

yatte'haṃ prīyamāṇāya vakṣyāmi hitakāmyayā || 1 ||

na me viduḥ suragaṇāḥ prabhavaṃ na maharṣayaḥ |

ahamādirhi devānāṃ maharṣīṇāṃ ca sarvaśaḥ || 2 ||

yo māmajamanādiṃ ca vetti lokamaheśvaram |

asammūḍhaḥ sa martyeṣu sarvapāpaiḥ pramucyate || 3 ||

buddhirjñānamasammohaḥ kṣamā satyaṃ damaḥ śamaḥ |

sukhaṃ duḥkhaṃ bhavo'bhāvo bhayaṃ cābhayameva ca || 4 ||

ahiṃsā samatā tuṣṭistapo dānaṃ yaśo'yaśaḥ |

bhavanti bhāvā bhūtānāṃ matta eva pṛthagvidhāḥ || 5 ||

maharṣayaḥ sapta pūrve catvāro manavastathā |

madbhāvā mānasā jātā yeṣāṃ loka imāḥ prajāḥ || 6 ||

etāṃ vibhūtiṃ yogaṃ ca mama yo vetti tattvataḥ |

so'vikampena yogena yujyate nātra saṃśayaḥ || 7 ||

ahaṃ sarvasya prabhavo mattaḥ sarvaṃ pravartate |

iti matvā bhajante māṃ budhā bhāvasamanvitāḥ || 8 ||

maccittā madgataprāṇā bodhayantaḥ parasparam |

kathayantaśca māṃ nityaṃ tuṣyanti ca ramanti ca || 9 ||

teṣāṃ satatayuktānāṃ bhajatāṃ prītipūrvakam |

dadāmi buddhiyogaṃ taṃ yena māmupayānti te || 10 ||

teṣāmevānukampārthamahamajñānajaṃ tamaḥ |

nāśayāmyātmabhāvastho jñānadīpena bhāsvatā || 11 ||

arjuna uvāca

paraṃ brahma paraṃ dhāma pavitraṃ paramaṃ bhavān |

puruṣaṃ śāśvataṃ divyamādidevamajaṃ vibhum || 12 ||

āhustvāmṛṣayaḥ sarve devarṣirnāradastathā |

asito devalo vyāsaḥ svayaṃ caiva bravīṣi me || 13 ||

sarvametadṛtaṃ manye yanmāṃ vadasi keśava |

na hi te bhagavanvyaktiṃ vidurdevā na dānavāḥ || 14 ||

svayamevātmanātmānaṃ vettha tvaṃ puruṣottama |

bhūtabhāvana bhūteśa devadeva jagatpate || 15 ||

vaktumarhasyaśeṣeṇa divyā hyātmavibhūtayaḥ |

yābhirvibhūtibhirlokānimāṃstvaṃ vyāpya tiṣṭhasi || 16 ||

kathaṃ vidyāmahaṃ yogiṃstvāṃ sadā paricintayan |

keṣu keṣu ca bhāveṣu cintyo'si bhagavanmayā || 17 ||

vistareṇātmano yogaṃ vibhūtiṃ ca janārdana |

bhūyaḥ kathaya tṛptirhi śṛṇvato nāsti me'mṛtam || 18 ||

śrībhagavānuvāca

hanta te kathayiṣyāmi divyā hyātmavibhūtayaḥ |

prādhānyataḥ kuruśreṣṭha nāstyanto vistarasya me || 19 ||

ahamātmā guḍākeśa sarvabhūtāśayasthitaḥ |

ahamādiśca madhyaṃ ca bhūtānāmanta eva ca || 20 ||

ādityānāmahaṃ viṣṇurjyotiṣāṃ raviraṃśumān |

marīcirmarutāmasmi nakṣatrāṇāmahaṃ śaśī || 21 ||

vedānāṃ sāmavedo'smi devānāmasmi vāsavaḥ |

indriyāṇāṃ manaścāsmi bhūtānāmasmi cetanā || 22 ||

rudrāṇāṃ śaṅkaraścāsmi vitteśo yakṣarakṣasām |

vasūnāṃ pāvakaścāsmi meruḥ śikhariṇāmaham || 23 ||

purodhasāṃ ca mukhyaṃ māṃ viddhi pārtha bṛhaspatim |

senānīnāmahaṃ skandaḥ sarasāmasmi sāgaraḥ || 24 ||

maharṣīṇāṃ bhṛgurahaṃ girāmasmyekamakṣaram |

yajñānāṃ japayajño'smi sthāvarāṇāṃ himālayaḥ || 25 ||

aśvatthaḥ sarvavṛkṣāṇāṃ devarṣīṇāṃ ca nāradaḥ |

gandharvāṇāṃ citrarathaḥ siddhānāṃ kapilo muniḥ || 26 ||

uccaiḥśravasamaśvānāṃ viddhi māmamṛtodbhavam |

airāvataṃ gajendrāṇāṃ narāṇāṃ ca narādhipam || 27 ||

āyudhānāmahaṃ vajraṃ dhenūnāmasmi kāmadhuk |

prajanaścāsmi kandarpaḥ sarpāṇāmasmi vāsukiḥ || 28 ||

anantaścāsmi nāgānāṃ varuṇo yādasāmaham |

pitṝṇāmaryamā cāsmi yamaḥ saṃyamatāmaham || 29 ||

prahlādaścāsmi daityānāṃ kālaḥ kalayatāmaham |

mṛgāṇāṃ ca mṛgendro'haṃ vainateyaśca pakṣiṇām || 30 ||

pavanaḥ pavatāmasmi rāmaḥ śastrabhṛtāmaham |

jhaṣāṇāṃ makaraścāsmi srotasāmasmi jāhnavī || 31 ||

sargāṇāmādirantaśca madhyaṃ caivāhamarjuna |

adhyātmavidyā vidyānāṃ vādaḥ pravadatāmaham || 32 ||

akṣarāṇāmakāro'smi dvandvaḥ sāmāsikasya ca |

ahamevākṣayaḥ kālo dhātāhaṃ viśvatomukhaḥ || 33 ||

mṛtyuḥ sarvaharaścāhamudbhavaśca bhaviṣyatām |

kīrtiḥ śrīrvākca nārīṇāṃ smṛtirmedhā dhṛtiḥ kṣamā || 34 ||

bṛhatsāma tathā sāmnāṃ gāyatrī chandasāmaham |

māsānāṃ mārgaśīrṣo'hamṛtūnāṃ kusumākaraḥ || 35 ||

dyūtaṃ chalayatāmasmi tejastejasvināmaham |

jayo'smi vyavasāyo'smi sattvaṃ sattvavatāmaham || 36 ||

vṛṣṇīnāṃ vāsudevo'smi pāṇḍavānāṃ dhanañjayaḥ |

munīnāmapyahaṃ vyāsaḥ kavīnāmuśanā kaviḥ || 37 ||

daṇḍo damayatāmasmi nītirasmi jigīṣatām |

maunaṃ caivāsmi guhyānāṃ jñānaṃ jñānavatāmaham || 38 ||

yaccāpi sarvabhūtānāṃ bījaṃ tadahamarjuna |

na tadasti vinā yatsyānmayā bhūtaṃ carācaram || 39 ||

nānto'sti mama divyānāṃ vibhūtīnāṃ parantapa |

eṣa tūddeśataḥ prokto vibhūtervistaro mayā || 40 ||

yadyadvibhūtimatsattvaṃ śrīmadūrjitameva vā |

tattadevāvagaccha tvaṃ mama tejoṃ'śasambhavam || 41 ||

athavā bahunaitena kiṃ jñātena tavārjuna |

viṣṭabhyāhamidaṃ kṛtsnamekāṃśena sthito jagat || 42 ||

oṃ tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsūpaniṣatsu brahmavidyāyāṃ yogaśāstre

śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde vibhūtiyogo nāma daśamo'dhyāyaḥ ||10 ||