Shrimadbhagavadgita Mulam - Prathamo'dhyayah

ॐ

શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતા મૂલમ્ - પ્રથમોઽધ્યાયઃ

Gita Vyasa Gujarati

ૐ શ્રી પરમાત્મને નમઃ

અથ પ્રથમોઽધ્યાયઃ ।

અર્જુનવિષાદયોગઃ

ધૃતરાષ્ટ્ર ઉવાચ

ધર્મક્ષેત્રે કુરુક્ષેત્રે સમવેતા યુયુત્સવઃ ।

મામકાઃ પાણ્ડવાશ્ચૈવ કિમકુર્વત સઞ્જય ॥ 1 ॥

સઞ્જય ઉવાચ

દૃષ્ટ્વા તુ પાણ્ડવાનીકં વ્યૂઢં દુર્યોધનસ્તદા ।

આચાર્યમુપસઙ્ગમ્ય રાજા વચનમબ્રવીત્ ॥ 2 ॥

પશ્યૈતાં પાણ્ડુપુત્રાણામાચાર્ય મહતીં ચમૂમ્ ।

વ્યૂઢાં દ્રુપદપુત્રેણ તવ શિષ્યેણ ધીમતા ॥ 3 ॥

અત્ર શૂરા મહેષ્વાસા ભીમાર્જુનસમા યુધિ ।

યુયુધાનો વિરાટશ્ચ દ્રુપદશ્ચ મહારથઃ ॥ 4 ॥

ધૃષ્ટકેતુશ્ચેકિતાનઃ કાશિરાજશ્ચ વીર્યવાન્ ।

પુરુજિત્કુન્તિભોજશ્ચ શૈબ્યશ્ચ નરપુઙ્ગવઃ ॥ 5 ॥

યુધામન્યુશ્ચ વિક્રાન્ત ઉત્તમૌજાશ્ચ વીર્યવાન્ ।

સૌભદ્રો દ્રૌપદેયાશ્ચ સર્વ એવ મહારથાઃ ॥ 6 ॥

અસ્માકં તુ વિશિષ્ટા યે તાન્નિબોધ દ્વિજોત્તમ ।

નાયકા મમ સૈન્યસ્ય સઞ્જ્ઞાર્થં તાન્બ્રવીમિ તે ॥ 7 ॥

ભવાન્ભીષ્મશ્ચ કર્ણશ્ચ કૃપશ્ચ સમિતિઞ્જયઃ ।

અશ્વત્થામા વિકર્ણશ્ચ સૌમદત્તિસ્તથૈવ ચ ॥ 8 ॥

અન્યે ચ બહવઃ શૂરા મદર્થે ત્યક્તજીવિતાઃ ।

નાનાશસ્ત્રપ્રહરણાઃ સર્વે યુદ્ધવિશારદાઃ ॥ 9 ॥

અપર્યાપ્તં તદસ્માકં બલં ભીષ્માભિરક્ષિતમ્ ।

પર્યાપ્તં ત્વિદમેતેષાં બલં ભીમાભિરક્ષિતમ્ ॥ 10 ॥

અયનેષુ ચ સર્વેષુ યથાભાગમવસ્થિતાઃ ।

ભીષ્મમેવાભિરક્ષન્તુ ભવન્તઃ સર્વ એવ હિ ॥ 11 ॥

તસ્ય સઞ્જનયન્હર્ષં કુરુવૃદ્ધઃ પિતામહઃ ।

સિંહનાદં વિનદ્યોચ્ચૈઃ શઙ્ખં દધ્મૌ પ્રતાપવાન્ ॥ 12 ॥

તતઃ શઙ્ખાશ્ચ ભેર્યશ્ચ પણવાનકગોમુખાઃ ।

સહસૈવાભ્યહન્યન્ત સ શબ્દસ્તુમુલોઽભવત્ ॥ 13 ॥

તતઃ શ્વેતૈર્હયૈર્યુક્તે મહતિ સ્યન્દને સ્થિતૌ ।

માધવઃ પાણ્ડવશ્ચૈવ દિવ્યૌ શઙ્ખૌ પ્રદઘ્મતુઃ ॥ 14 ॥

પાઞ્ચજન્યં હૃષીકેશો દેવદત્તં ધનઞ્જયઃ ।

પૌણ્ડ્રં દધ્મૌ મહાશઙ્ખં ભીમકર્મા વૃકોદરઃ ॥ 15 ॥

અનન્તવિજયં રાજા કુન્તીપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ ।

નકુલઃ સહદેવશ્ચ સુઘોષમણિપુષ્પકૌ ॥ 16 ॥

કાશ્યશ્ચ પરમેષ્વાસઃ શિખણ્ડી ચ મહારથઃ ।

ધૃષ્ટદ્યુમ્નો વિરાટશ્ચ સાત્યકિશ્ચાપરાજિતઃ ॥ 17 ॥

દ્રુપદો દ્રૌપદેયાશ્ચ સર્વશઃ પૃથિવીપતે ।

સૌભદ્રશ્ચ મહાબાહુઃ શઙ્ખાન્દધ્મુઃ પૃથક્પૃથક્ ॥ 18 ॥

સ ઘોષો ધાર્તરાષ્ટ્રાણાં હૃદયાનિ વ્યદારયત્ ।

નભશ્ચ પૃથિવીં ચૈવ તુમુલો વ્યનુનાદયન્ ॥ 19 ॥

અથ વ્યવસ્થિતાન્દૃષ્ટ્વા ધાર્તરાષ્ટ્રાન્કપિધ્વજઃ ।

પ્રવૃત્તે શસ્ત્રસમ્પાતે ધનુરુદ્યમ્ય પાણ્ડવઃ ॥ 20 ॥

હૃષીકેશં તદા વાક્યમિદમાહ મહીપતે।

અર્જુન ઉવાચ

સેનયોરુભયોર્મધ્યે રથં સ્થાપય મેઽચ્યુત ॥ 21 ॥

યાવદેતાન્નિરીક્ષેઽહં યોદ્ધુકામાનવસ્થિતાન્ ।

કૈર્મયા સહ યોદ્ધવ્યમસ્મિન્રણસમુદ્યમે ॥ 22 ॥

યોત્સ્યમાનાનવેક્ષેઽહં ય એતેઽત્ર સમાગતાઃ ।

ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય દુર્બુદ્ધેર્યુદ્ધે પ્રિયચિકીર્ષવઃ ॥ 23 ॥

સઞ્જય ઉવાચ

એવમુક્તો હૃષીકેશો ગુડાકેશેન ભારત ।

સેનયોરુભયોર્મધ્યે સ્થાપયિત્વા રથોત્તમમ્ ॥ 24 ॥

ભીષ્મદ્રોણપ્રમુખતઃ સર્વેષાં ચ મહીક્ષિતામ્ ।

ઉવાચ પાર્થ પશ્યૈતાન્સમવેતાન્કુરૂનિતિ ॥ 25 ॥

તત્રાપશ્યત્સ્થિતાન્પાર્થઃ પિતૄનથ પિતામહાન્ ।

આચાર્યાન્માતુલાન્ભ્રાતૄન્પુત્રાન્પૌત્રાન્સખીંસ્તથા ॥ 26 ॥

શ્વશુરાન્સુહૃદશ્ચૈવ સેનયોરુભયોરપિ ।

તાન્સમીક્ષ્ય સ કૌન્તેયઃ સર્વાન્બન્ધૂનવસ્થિતાન્ ॥ 27 ॥

કૃપયા પરયાવિષ્ટો વિષીદન્નિદમબ્રવીત્।

અર્જુન ઉવાચ

દૃષ્ટ્વેમં સ્વજનં કૃષ્ણ યુયુત્સું સમુપસ્થિતમ્ ॥ 28 ॥

સીદન્તિ મમ ગાત્રાણિ મુખં ચ પરિશુષ્યતિ ।

વેપથુશ્ચ શરીરે મે રોમહર્ષશ્ચ જાયતે ॥ 29 ॥

ગાણ્ડીવં સ્રંસતે હસ્તાત્ત્વક્ચૈવ પરિદહ્યતે ।

ન ચ શક્નોમ્યવસ્થાતું ભ્રમતીવ ચ મે મનઃ ॥ 30 ॥

નિમિત્તાનિ ચ પશ્યામિ વિપરીતાનિ કેશવ ।

ન ચ શ્રેયોઽનુપશ્યામિ હત્વા સ્વજનમાહવે ॥ 31 ॥

ન કાઙ્ક્ષે વિજયં કૃષ્ણ ન ચ રાજ્યં સુખાનિ ચ ।

કિં નો રાજ્યેન ગોવિન્દ કિં ભોગૈર્જીવિતેન વા ॥ 32 ॥

યેષામર્થે કાઙ્ક્ષિતં નો રાજ્યં ભોગાઃ સુખાનિ ચ ।

ત ઇમેઽવસ્થિતા યુદ્ધે પ્રાણાંસ્ત્યક્ત્વા ધનાનિ ચ ॥ 33 ॥

આચાર્યાઃ પિતરઃ પુત્રાસ્તથૈવ ચ પિતામહાઃ ।

માતુલાઃ શ્વશુરાઃ પૌત્રાઃ શ્યાલાઃ સમ્બન્ધિનસ્તથા ॥ 34 ॥

એતાન્ન હન્તુમિચ્છામિ ઘ્નતોઽપિ મધુસૂદન ।

અપિ ત્રૈલોક્યરાજ્યસ્ય હેતોઃ કિં નુ મહીકૃતે ॥ 35 ॥

નિહત્ય ધાર્તરાષ્ટ્રાન્નઃ કા પ્રીતિઃ સ્યાજ્જનાર્દન ।

પાપમેવાશ્રયેદસ્માન્હત્વૈતાનાતતાયિનઃ ॥ 36 ॥

તસ્માન્નાર્હા વયં હન્તું ધાર્તરાષ્ટ્રાન્સ્વબાન્ધવાન્ ।

સ્વજનં હિ કથં હત્વા સુખિનઃ સ્યામ માધવ ॥ 37 ॥

યદ્યપ્યેતે ન પશ્યન્તિ લોભોપહતચેતસઃ ।

કુલક્ષયકૃતં દોષં મિત્રદ્રોહે ચ પાતકમ્ ॥ 38 ॥

કથં ન જ્ઞેયમસ્માભિઃ પાપાદસ્માન્નિવર્તિતુમ્ ।

કુલક્ષયકૃતં દોષં પ્રપશ્યદ્ભિર્જનાર્દન ॥ 39 ॥

કુલક્ષયે પ્રણશ્યન્તિ કુલધર્માઃ સનાતનાઃ ।

ધર્મે નષ્ટે કુલં કૃત્સ્નમધર્મોઽભિભવત્યુત ॥ 40 ॥

અધર્માભિભવાત્કૃષ્ણ પ્રદુષ્યન્તિ કુલસ્ત્રિયઃ ।

સ્ત્રીષુ દુષ્ટાસુ વાર્ષ્ણેય જાયતે વર્ણસઙ્કરઃ ॥ 41 ॥

સઙ્કરો નરકાયૈવ કુલઘ્નાનાં કુલસ્ય ચ ।

પતન્તિ પિતરો હ્યેષાં લુપ્તપિણ્ડોદકક્રિયાઃ ॥ 42 ॥

દોષૈરેતૈઃ કુલઘ્નાનાં વર્ણસઙ્કરકારકૈઃ ।

ઉત્સાદ્યન્તે જાતિધર્માઃ કુલધર્માશ્ચ શાશ્વતાઃ ॥ 43 ॥

ઉત્સન્નકુલધર્માણાં મનુષ્યાણાં જનાર્દન ।

નરકેઽનિયતં વાસો ભવતીત્યનુશુશ્રુમ ॥ 44 ॥

અહો બત મહત્પાપં કર્તું વ્યવસિતા વયમ્ ।

યદ્રાજ્યસુખલોભેન હન્તું સ્વજનમુદ્યતાઃ ॥ 45 ॥

યદિ મામપ્રતીકારમશસ્ત્રં શસ્ત્રપાણયઃ ।

ધાર્તરાષ્ટ્રા રણે હન્યુસ્તન્મે ક્ષેમતરં ભવેત્ ॥ 46 ॥

સઞ્જય ઉવાચ ।

એવમુક્ત્વાર્જુનઃ સઙ્ખ્યે રથોપસ્થ ઉપાવિશત્ ।

વિસૃજ્ય સશરં ચાપં શોકસંવિગ્નમાનસઃ ॥ 47 ॥

ૐ તત્સદિતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં યોગશાસ્ત્રે

શ્રીકૃષ્ણાર્જુનસંવાદે અર્જુનવિષાદયોગો નામ પ્રથમોઽધ્યાયઃ ॥1 ॥

Roman (IAST) Transliteration

oṃ śrī paramātmane namaḥ

atha prathamo'dhyāyaḥ |

arjunaviṣādayogaḥ

dhṛtarāṣṭra uvāca

dharmakṣetre kurukṣetre samavetā yuyutsavaḥ |

māmakāḥ pāṇḍavāścaiva kimakurvata sañjaya || 1 ||

sañjaya uvāca

dṛṣṭvā tu pāṇḍavānīkaṃ vyūḍhaṃ duryodhanastadā |

ācāryamupasaṅgamya rājā vacanamabravīt || 2 ||

paśyaitāṃ pāṇḍuputrāṇāmācārya mahatīṃ camūm |

vyūḍhāṃ drupadaputreṇa tava śiṣyeṇa dhīmatā || 3 ||

atra śūrā maheṣvāsā bhīmārjunasamā yudhi |

yuyudhāno virāṭaśca drupadaśca mahārathaḥ || 4 ||

dhṛṣṭaketuścekitānaḥ kāśirājaśca vīryavān |

purujitkuntibhojaśca śaibyaśca narapuṅgavaḥ || 5 ||

yudhāmanyuśca vikrānta uttamaujāśca vīryavān |

saubhadro draupadeyāśca sarva eva mahārathāḥ || 6 ||

asmākaṃ tu viśiṣṭā ye tānnibodha dvijottama |

nāyakā mama sainyasya sañjñārthaṃ tānbravīmi te || 7 ||

bhavānbhīṣmaśca karṇaśca kṛpaśca samitiñjayaḥ |

aśvatthāmā vikarṇaśca saumadattistathaiva ca || 8 ||

anye ca bahavaḥ śūrā madarthe tyaktajīvitāḥ |

nānāśastrapraharaṇāḥ sarve yuddhaviśāradāḥ || 9 ||

aparyāptaṃ tadasmākaṃ balaṃ bhīṣmābhirakṣitam |

paryāptaṃ tvidameteṣāṃ balaṃ bhīmābhirakṣitam || 10 ||

ayaneṣu ca sarveṣu yathābhāgamavasthitāḥ |

bhīṣmamevābhirakṣantu bhavantaḥ sarva eva hi || 11 ||

tasya sañjanayanharṣaṃ kuruvṛddhaḥ pitāmahaḥ |

siṃhanādaṃ vinadyoccaiḥ śaṅkhaṃ dadhmau pratāpavān || 12 ||

tataḥ śaṅkhāśca bheryaśca paṇavānakagomukhāḥ |

sahasaivābhyahanyanta sa śabdastumulo'bhavat || 13 ||

tataḥ śvetairhayairyukte mahati syandane sthitau |

mādhavaḥ pāṇḍavaścaiva divyau śaṅkhau pradaghmatuḥ || 14 ||

pāñcajanyaṃ hṛṣīkeśo devadattaṃ dhanañjayaḥ |

pauṇḍraṃ dadhmau mahāśaṅkhaṃ bhīmakarmā vṛkodaraḥ || 15 ||

anantavijayaṃ rājā kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ |

nakulaḥ sahadevaśca sughoṣamaṇipuṣpakau || 16 ||

kāśyaśca parameṣvāsaḥ śikhaṇḍī ca mahārathaḥ |

dhṛṣṭadyumno virāṭaśca sātyakiścāparājitaḥ || 17 ||

drupado draupadeyāśca sarvaśaḥ pṛthivīpate |

saubhadraśca mahābāhuḥ śaṅkhāndadhmuḥ pṛthakpṛthak || 18 ||

sa ghoṣo dhārtarāṣṭrāṇāṃ hṛdayāni vyadārayat |

nabhaśca pṛthivīṃ caiva tumulo vyanunādayan || 19 ||

atha vyavasthitāndṛṣṭvā dhārtarāṣṭrānkapidhvajaḥ |

pravṛtte śastrasampāte dhanurudyamya pāṇḍavaḥ || 20 ||

hṛṣīkeśaṃ tadā vākyamidamāha mahīpate|

arjuna uvāca

senayorubhayormadhye rathaṃ sthāpaya me'cyuta || 21 ||

yāvadetānnirīkṣe'haṃ yoddhukāmānavasthitān |

kairmayā saha yoddhavyamasminraṇasamudyame || 22 ||

yotsyamānānavekṣe'haṃ ya ete'tra samāgatāḥ |

dhārtarāṣṭrasya durbuddheryuddhe priyacikīrṣavaḥ || 23 ||

sañjaya uvāca

evamukto hṛṣīkeśo guḍākeśena bhārata |

senayorubhayormadhye sthāpayitvā rathottamam || 24 ||

bhīṣmadroṇapramukhataḥ sarveṣāṃ ca mahīkṣitām |

uvāca pārtha paśyaitānsamavetānkurūniti || 25 ||

tatrāpaśyatsthitānpārthaḥ pitṝnatha pitāmahān |

ācāryānmātulānbhrātṝnputrānpautrānsakhīṃstathā || 26 ||

śvaśurānsuhṛdaścaiva senayorubhayorapi |

tānsamīkṣya sa kaunteyaḥ sarvānbandhūnavasthitān || 27 ||

kṛpayā parayāviṣṭo viṣīdannidamabravīt|

arjuna uvāca

dṛṣṭvemaṃ svajanaṃ kṛṣṇa yuyutsuṃ samupasthitam || 28 ||

sīdanti mama gātrāṇi mukhaṃ ca pariśuṣyati |

vepathuśca śarīre me romaharṣaśca jāyate || 29 ||

gāṇḍīvaṃ sraṃsate hastāttvakcaiva paridahyate |

na ca śaknomyavasthātuṃ bhramatīva ca me manaḥ || 30 ||

nimittāni ca paśyāmi viparītāni keśava |

na ca śreyo'nupaśyāmi hatvā svajanamāhave || 31 ||

na kāṅkṣe vijayaṃ kṛṣṇa na ca rājyaṃ sukhāni ca |

kiṃ no rājyena govinda kiṃ bhogairjīvitena vā || 32 ||

yeṣāmarthe kāṅkṣitaṃ no rājyaṃ bhogāḥ sukhāni ca |

ta ime'vasthitā yuddhe prāṇāṃstyaktvā dhanāni ca || 33 ||

ācāryāḥ pitaraḥ putrāstathaiva ca pitāmahāḥ |

mātulāḥ śvaśurāḥ pautrāḥ śyālāḥ sambandhinastathā || 34 ||

etānna hantumicchāmi ghnato'pi madhusūdana |

api trailokyarājyasya hetoḥ kiṃ nu mahīkṛte || 35 ||

nihatya dhārtarāṣṭrānnaḥ kā prītiḥ syājjanārdana |

pāpamevāśrayedasmānhatvaitānātatāyinaḥ || 36 ||

tasmānnārhā vayaṃ hantuṃ dhārtarāṣṭrānsvabāndhavān |

svajanaṃ hi kathaṃ hatvā sukhinaḥ syāma mādhava || 37 ||

yadyapyete na paśyanti lobhopahatacetasaḥ |

kulakṣayakṛtaṃ doṣaṃ mitradrohe ca pātakam || 38 ||

kathaṃ na jñeyamasmābhiḥ pāpādasmānnivartitum |

kulakṣayakṛtaṃ doṣaṃ prapaśyadbhirjanārdana || 39 ||

kulakṣaye praṇaśyanti kuladharmāḥ sanātanāḥ |

dharme naṣṭe kulaṃ kṛtsnamadharmo'bhibhavatyuta || 40 ||

adharmābhibhavātkṛṣṇa praduṣyanti kulastriyaḥ |

strīṣu duṣṭāsu vārṣṇeya jāyate varṇasaṅkaraḥ || 41 ||

saṅkaro narakāyaiva kulaghnānāṃ kulasya ca |

patanti pitaro hyeṣāṃ luptapiṇḍodakakriyāḥ || 42 ||

doṣairetaiḥ kulaghnānāṃ varṇasaṅkarakārakaiḥ |

utsādyante jātidharmāḥ kuladharmāśca śāśvatāḥ || 43 ||

utsannakuladharmāṇāṃ manuṣyāṇāṃ janārdana |

narake'niyataṃ vāso bhavatītyanuśuśruma || 44 ||

aho bata mahatpāpaṃ kartuṃ vyavasitā vayam |

yadrājyasukhalobhena hantuṃ svajanamudyatāḥ || 45 ||

yadi māmapratīkāramaśastraṃ śastrapāṇayaḥ |

dhārtarāṣṭrā raṇe hanyustanme kṣemataraṃ bhavet || 46 ||

sañjaya uvāca |

evamuktvārjunaḥ saṅkhye rathopastha upāviśat |

visṛjya saśaraṃ cāpaṃ śokasaṃvignamānasaḥ || 47 ||

oṃ tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsūpaniṣatsu brahmavidyāyāṃ yogaśāstre

śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde arjunaviṣādayogo nāma prathamo'dhyāyaḥ ||1 ||