Narayaniyam Dashaka 5 - Viratpurushotpattih

ॐ

નારાયણીયં દશક 5 - વિરાટ્પુરુષોત્પત્તિઃ

Vishnu Gujarati

વ્યક્તાવ્યક્તમિદં ન કિઞ્ચિદભવત્પ્રાક્પ્રાકૃતપ્રક્ષયે

માયાયાં ગુણસામ્યરુદ્ધવિકૃતૌ ત્વય્યાગતાયાં લયમ્ ।

નો મૃત્યુશ્ચ તદાઽમૃતં ચ સમભૂન્નાહ્નો ન રાત્રેઃ સ્થિતિ-

સ્તત્રૈકસ્ત્વમશિષ્યથાઃ કિલ પરાનન્દપ્રકાશાત્મના ॥1॥

કાલઃ કર્મ ગુણાશ્ચ જીવનિવહા વિશ્વં ચ કાર્યં વિભો

ચિલ્લીલારતિમેયુષિ ત્વયિ તદા નિર્લીનતામાયયુઃ ।

તેષાં નૈવ વદન્ત્યસત્ત્વમયિ ભોઃ શક્ત્યાત્મના તિષ્ઠતાં

નો ચેત્ કિં ગગનપ્રસૂનસદૃશાં ભૂયો ભવેત્સમ્ભવઃ ॥2॥

એવં ચ દ્વિપરાર્ધકાલવિગતાવીક્ષાં સિસૃક્ષાત્મિકાં

બિભ્રાણે ત્વયિ ચુક્ષુભે ત્રિભુવનીભાવાય માયા સ્વયમ્ ।

માયાતઃ ખલુ કાલશક્તિરખિલાદૃષ્ટં સ્વભાવોઽપિ ચ

પ્રાદુર્ભૂય ગુણાન્વિકાસ્ય વિદધુસ્તસ્યાસ્સહાયક્રિયામ્ ॥3॥

માયાસન્નિહિતોઽપ્રવિષ્ટવપુષા સાક્ષીતિ ગીતો ભવાન્

ભેદૈસ્તાં પ્રતિબિમ્બતો વિવિશિવાન્ જીવોઽપિ નૈવાપરઃ ।

કાલાદિપ્રતિબોધિતાઽથ ભવતા સઞ્ચોદિતા ચ સ્વયં

માયા સા ખલુ બુદ્ધિતત્ત્વમસૃજદ્યોઽસૌ મહાનુચ્યતે ॥4॥

તત્રાસૌ ત્રિગુણાત્મકોઽપિ ચ મહાન્ સત્ત્વપ્રધાનઃ સ્વયં

જીવેઽસ્મિન્ ખલુ નિર્વિકલ્પમહમિત્યુદ્બોધનિષ્પાદ્કઃ ।

ચક્રેઽસ્મિન્ સવિકલ્પબોધકમહન્તત્ત્વં મહાન્ ખલ્વસૌ

સમ્પુષ્ટં ત્રિગુણૈસ્તમોઽતિબહુલં વિષ્ણો ભવત્પ્રેરણાત્ ॥5॥

સોઽહં ચ ત્રિગુણક્રમાત્ ત્રિવિધતામાસાદ્ય વૈકારિકો

ભૂયસ્તૈજસતામસાવિતિ ભવન્નાદ્યેન સત્ત્વાત્મના

દેવાનિન્દ્રિયમાનિનોઽકૃત દિશાવાતાર્કપાશ્યશ્વિનો

વહ્નીન્દ્રાચ્યુતમિત્રકાન્ વિધુવિધિશ્રીરુદ્રશારીરકાન્ ॥6॥

ભૂમન્ માનસબુદ્ધ્યહઙ્કૃતિમિલચ્ચિત્તાખ્યવૃત્ત્યન્વિતં

તચ્ચાન્તઃકરણં વિભો તવ બલાત્ સત્ત્વાંશ એવાસૃજત્ ।

જાતસ્તૈજસતો દશેન્દ્રિયગણસ્તત્તામસાંશાત્પુન-

સ્તન્માત્રં નભસો મરુત્પુરપતે શબ્દોઽજનિ ત્વદ્બલાત્ ॥7॥

શ્બ્દાદ્વ્યોમ તતઃ સસર્જિથ વિભો સ્પર્શં તતો મારુતં

તસ્માદ્રૂપમતો મહોઽથ ચ રસં તોયં ચ ગન્ધં મહીમ્ ।

એવં માધવ પૂર્વપૂર્વકલનાદાદ્યાદ્યધર્માન્વિતં

ભૂતગ્રામમિમં ત્વમેવ ભગવન્ પ્રાકાશયસ્તામસાત્ ॥8॥

એતે ભૂતગણાસ્તથેન્દ્રિયગણા દેવાશ્ચ જાતાઃ પૃથઙ્-

નો શેકુર્ભુવનાણ્ડનિર્મિતિવિધૌ દેવૈરમીભિસ્તદા ।

ત્વં નાનાવિધસૂક્તિભિર્નુતગુણસ્તત્ત્વાન્યમૂન્યાવિશં-

શ્ચેષ્ટાશક્તિમુદીર્ય તાનિ ઘટયન્ હૈરણ્યમણ્ડં વ્યધાઃ ॥9॥

અણ્ડં તત્ખલુ પૂર્વસૃષ્ટસલિલેઽતિષ્ઠત્ સહસ્રં સમાઃ

નિર્ભિન્દન્નકૃથાશ્ચતુર્દશજગદ્રૂપં વિરાડાહ્વયમ્ ।

સાહસ્રૈઃ કરપાદમૂર્ધનિવહૈર્નિશ્શેષજીવાત્મકો

નિર્ભાતોઽસિ મરુત્પુરાધિપ સ માં ત્રાયસ્વ સર્વામયાત્ ॥10॥

Roman (IAST) Transliteration

vyaktāvyaktamidaṃ na kiñcidabhavatprākprākṛtaprakṣaye

māyāyāṃ guṇasāmyaruddhavikṛtau tvayyāgatāyāṃ layam |

no mṛtyuśca tadā'mṛtaṃ ca samabhūnnāhno na rātreḥ sthiti-

statraikastvamaśiṣyathāḥ kila parānandaprakāśātmanā ||1||

kālaḥ karma guṇāśca jīvanivahā viśvaṃ ca kāryaṃ vibho

cillīlāratimeyuṣi tvayi tadā nirlīnatāmāyayuḥ |

teṣāṃ naiva vadantyasattvamayi bhoḥ śaktyātmanā tiṣṭhatāṃ

no cet kiṃ gaganaprasūnasadṛśāṃ bhūyo bhavetsambhavaḥ ||2||

evaṃ ca dviparārdhakālavigatāvīkṣāṃ sisṛkṣātmikāṃ

bibhrāṇe tvayi cukṣubhe tribhuvanībhāvāya māyā svayam |

māyātaḥ khalu kālaśaktirakhilādṛṣṭaṃ svabhāvo'pi ca

prādurbhūya guṇānvikāsya vidadhustasyāssahāyakriyām ||3||

māyāsannihito'praviṣṭavapuṣā sākṣīti gīto bhavān

bhedaistāṃ pratibimbato viviśivān jīvo'pi naivāparaḥ |

kālādipratibodhitā'tha bhavatā sañcoditā ca svayaṃ

māyā sā khalu buddhitattvamasṛjadyo'sau mahānucyate ||4||

tatrāsau triguṇātmako'pi ca mahān sattvapradhānaḥ svayaṃ

jīve'smin khalu nirvikalpamahamityudbodhaniṣpādkaḥ |

cakre'smin savikalpabodhakamahantattvaṃ mahān khalvasau

sampuṣṭaṃ triguṇaistamo'tibahulaṃ viṣṇo bhavatpreraṇāt ||5||

so'haṃ ca triguṇakramāt trividhatāmāsādya vaikāriko

bhūyastaijasatāmasāviti bhavannādyena sattvātmanā

devānindriyamānino'kṛta diśāvātārkapāśyaśvino

vahnīndrācyutamitrakān vidhuvidhiśrīrudraśārīrakān ||6||

bhūman mānasabuddhyahaṅkṛtimilaccittākhyavṛttyanvitaṃ

taccāntaḥkaraṇaṃ vibho tava balāt sattvāṃśa evāsṛjat |

jātastaijasato daśendriyagaṇastattāmasāṃśātpuna-

stanmātraṃ nabhaso marutpurapate śabdo'jani tvadbalāt ||7||

śbdādvyoma tataḥ sasarjitha vibho sparśaṃ tato mārutaṃ

tasmādrūpamato maho'tha ca rasaṃ toyaṃ ca gandhaṃ mahīm |

evaṃ mādhava pūrvapūrvakalanādādyādyadharmānvitaṃ

bhūtagrāmamimaṃ tvameva bhagavan prākāśayastāmasāt ||8||

ete bhūtagaṇāstathendriyagaṇā devāśca jātāḥ pṛthaṅ-

no śekurbhuvanāṇḍanirmitividhau devairamībhistadā |

tvaṃ nānāvidhasūktibhirnutaguṇastattvānyamūnyāviśaṃ-

śceṣṭāśaktimudīrya tāni ghaṭayan hairaṇyamaṇḍaṃ vyadhāḥ ||9||

aṇḍaṃ tatkhalu pūrvasṛṣṭasalile'tiṣṭhat sahasraṃ samāḥ

nirbhindannakṛthāścaturdaśajagadrūpaṃ virāḍāhvayam |

sāhasraiḥ karapādamūrdhanivahairniśśeṣajīvātmako

nirbhāto'si marutpurādhipa sa māṃ trāyasva sarvāmayāt ||10||