Mundaka Upanishad - Tritiya Mundaka, Prathama Kandah

ॐ

મુણ્ડક ઉપનિષદ્ - તૃતીય મુણ્ડક, પ્રથમ કાણ્ડઃ

Upanishad Gujarati

॥ તૃતીય મુણ્ડકે પ્રથમઃ ખણ્ડઃ ॥

દ્વા સુપર્ણા સયુજા સખાયા સમાનં-વૃઁક્ષ-મ્પરિષસ્વજાતે ।

તયોરન્યઃ પિપ્પલં સ્વાદ્વત્ત્યનશ્નન્નન્યો અભિચાકશીતિ ॥ 1॥

સમાને વૃક્ષે પુરુષો નિમગ્નો-ઽનિશયા શોચતિ મુહ્યમાનઃ ।

જુષ્ટં-યઁદા પશ્યત્યન્યમીશમસ્ય

મહિમાનમિતિ વીતશોકઃ ॥ 2॥

યદા પશ્યઃ પશ્યતે રુક્મવર્ણં

કર્તારમીશ-મ્પુરુષ-મ્બ્રહ્મયોનિમ્ ।

તદા વિદ્વા-ન્પુણ્યપાપે વિધૂય

નિરઞ્જનઃ પરમં સામ્યમુપૈતિ ॥ 3॥

પ્રણો હ્યેષ ય-સ્સર્વભૂતૈર્વિભાતિ

વિજાનન્ વિદ્વા-ન્ભવતે નાતિવાદી ।

આત્મક્રીડ આત્મરતિઃ ક્રિયાવા-

નેષ બ્રહ્મવિદાં-વઁરિષ્ઠઃ ॥ 4॥

સત્યેન લભ્યસ્તપસા હ્યેષ આત્મા

સમ્યગ્જ્ઞાનેન બ્રહ્મચર્યેણ નિત્યમ્ ।

અન્તસ્શરીરે જ્યોતિર્મયો હિ શુભ્રો

ય-મ્પશ્યન્તિ યતયઃ, ક્ષીણદોષાઃ ॥ 5॥

સત્યમેવ જયતે નાનૃતં

સત્યેન પન્થા વિતતો દેવયાનઃ ।

યેના-ઽઽક્રમન્ત્યૃષયો હ્યાપ્તકામા

યત્ર ત-થ્સત્યસ્ય પરમ-ન્નિધાનમ્ ॥ 6॥

બૃહચ્ચ તદ્ દિવ્યમચિન્ત્યરૂપં

સૂક્ષ્માચ્ચ ત-થ્સૂક્ષ્મતરં-વિઁભાતિ ।

દૂરા-થ્સુદૂરે તદિહાન્તિકે ચ

પશ્યન્ત્વિહૈવ નિહિત-ઙ્ગુહાયામ્ ॥ 7॥

ન ચક્ષુષા ગૃહ્યતે નાપિ વાચા

નાન્યૈર્દેવૈસ્તપસા કર્મણ વા ।

જ્ઞાનપ્રસાદેન વિશુદ્ધસત્ત્વ-

સ્તતસ્તુ ત-મ્પશ્યતે નિષ્કલં

ધ્યાયમાનઃ ॥ 8॥

એષો-ઽણુરાત્મા ચેતસા વેદિતવ્યો

યસ્મિ-ન્પ્રાણઃ પઞ્ચધા સંવિઁવેશ ।

પ્રાણૈશ્ચિત્તં સર્વમોત-મ્પ્રજાનાં

યસ્મિન્ વિશુદ્ધે વિભવત્યેષ આત્મા ॥ 9॥

યં-યંઁ લોક-મ્મનસા સંવિઁભાતિ

વિશુદ્ધસત્ત્વઃ કામયતે યાંશ્ચ કામાન્ ।

ત-ન્તં-લોઁક-ઞ્જયતે તાંશ્ચ કામાં-

સ્તસ્માદાત્મજ્ઞં હ્યર્ચયેત્ ભૂતિકામઃ ॥ 10॥

॥ ઇતિ મુણ્ડકોપનિષદિ તૃતીયમુણ્ડકે પ્રથમઃ ખણ્ડઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

|| tṛtīya muṇḍake prathamaḥ khaṇḍaḥ ||

dvā suparṇā sayujā sakhāyā samānaṃ-vṛ~kṣa-mpariṣasvajāte |

tayoranyaḥ pippalaṃ svādvattyanaśnannanyo abhicākaśīti || 1||

samāne vṛkṣe puruṣo nimagno-'niśayā śocati muhyamānaḥ |

juṣṭaṃ-ya~dā paśyatyanyamīśamasya

mahimānamiti vītaśokaḥ || 2||

yadā paśyaḥ paśyate rukmavarṇaṃ

kartāramīśa-mpuruṣa-mbrahmayonim |

tadā vidvā-npuṇyapāpe vidhūya

nirañjanaḥ paramaṃ sāmyamupaiti || 3||

praṇo hyeṣa ya-ssarvabhūtairvibhāti

vijānan vidvā-nbhavate nātivādī |

ātmakrīḍa ātmaratiḥ kriyāvā-

neṣa brahmavidāṃ-va~riṣṭhaḥ || 4||

satyena labhyastapasā hyeṣa ātmā

samyagjñānena brahmacaryeṇa nityam |

antasśarīre jyotirmayo hi śubhro

ya-mpaśyanti yatayaḥ, kṣīṇadoṣāḥ || 5||

satyameva jayate nānṛtaṃ

satyena panthā vitato devayānaḥ |

yenā-''kramantyṛṣayo hyāptakāmā

yatra ta-thsatyasya parama-nnidhānam || 6||

bṛhacca tad divyamacintyarūpaṃ

sūkṣmācca ta-thsūkṣmataraṃ-vi~bhāti |

dūrā-thsudūre tadihāntike ca

paśyantvihaiva nihita-ṅguhāyām || 7||

na cakṣuṣā gṛhyate nāpi vācā

nānyairdevaistapasā karmaṇa vā |

jñānaprasādena viśuddhasattva-

statastu ta-mpaśyate niṣkalaṃ

dhyāyamānaḥ || 8||

eṣo-'ṇurātmā cetasā veditavyo

yasmi-nprāṇaḥ pañcadhā saṃvi~veśa |

prāṇaiścittaṃ sarvamota-mprajānāṃ

yasmin viśuddhe vibhavatyeṣa ātmā || 9||

yaṃ-yaṃ~ loka-mmanasā saṃvi~bhāti

viśuddhasattvaḥ kāmayate yāṃśca kāmān |

ta-ntaṃ-lo~ka-ñjayate tāṃśca kāmāṃ-

stasmādātmajñaṃ hyarcayet bhūtikāmaḥ || 10||

|| iti muṇḍakopaniṣadi tṛtīyamuṇḍake prathamaḥ khaṇḍaḥ ||