Mundaka Upanishad - Dvitiya Mundaka, Dvitiya Kandah

ॐ

મુણ્ડક ઉપનિષદ્ - દ્વિતીય મુણ્ડક, દ્વિતીય કાણ્ડઃ

Upanishad Gujarati

॥ દ્વિતીય મુણ્ડકે દ્વિતીયઃ ખણ્ડઃ ॥

આવિ-સ્સન્નિહિત-ઙ્ગુહાચર-ન્નામ

મહત્પદમત્રૈત-થ્સમર્પિતમ્ ।

એજત્પ્રાણન્નિમિષચ્ચ યદેતજ્જાનથ

સદસદ્વરેણ્ય-મ્પરં-વિઁજ્ઞાનાદ્યદ્વરિષ્ઠ-મ્પ્રજાનામ્ ॥ 1॥

યદર્ચિમદ્યદણુભ્યો-ઽણુ ચ

યસ્મિ~લ્લોકા નિહિતા લોકિનશ્ચ ।

તદેતદક્ષર-મ્બ્રહ્મ સ પ્રાણસ્તદુ વાઙ્મનઃ

તદેતત્સત્ય-ન્તદમૃત-ન્તદ્વેદ્ધવ્યં સોમ્ય વિદ્ધિ ॥ 2॥

ધનુર્ ગૃહીત્વૌપનિષદ-મ્મહાસ્ત્રં

શરં હ્યુપાસા નિશિતં સન્ધયીત ।

આયમ્ય તદ્ભાવગતેન ચેતસા

લક્ષ્ય-ન્તદેવાક્ષરં સોમ્ય વિદ્ધિ ॥ 3॥

પ્રણવો ધનુ-શ્શારો હ્યાત્મા બ્રહ્મ તલ્લક્ષ્યમુચ્યતે ।

અપ્રમત્તેન વેદ્ધવ્યં શરવ-ત્તન્મયો ભવેત્ ॥ 4॥

યસ્મિ-ન્દ્યૌઃ પૃથિવી ચાન્તરિક્ષમોતં

મન-સ્સહ પ્રાણૈશ્ચ સર્વૈઃ ।

તમેવૈક-ઞ્જાનથ આત્માનમન્યા વાચો

વિમુઞ્ચથામૃતસ્યૈષ સેતુઃ ॥ 5॥

અરા ઇવ રથનાભૌ સંહતા યત્ર નાડ્યઃ ।

સ એષો-ઽન્તશ્ચરતે બહુધા જાયમાનઃ ।

ઓમિત્યેવ-ન્ધ્યાયથ આત્માનં સ્વસ્તિ વઃ

પારાય તમસઃ પરસ્તાત્ ॥ 6॥

ય-સ્સર્વજ્ઞ-સ્સર્વવિદ્ યસ્યૈષ મહિમા ભુવિ ।

દિવ્યે બ્રહ્મપુરે હ્યેષ વ્યોમ્ન્યાત્મા પ્રતિષ્ઠિતઃ ॥

મનોમયઃ પ્રાણશરીરનેતા

પ્રતિષ્ઠિતો-ઽન્ને હૃદયં સન્નિધાય ।

તદ્ વિજ્ઞાનેન પરિપશ્યન્તિ ધીરા

આનન્દરૂપમમૃતં-યઁદ્ વિભાતિ ॥ 7॥

ભિદ્યતે હૃદયગ્રન્થિશ્છિદ્યન્તે સર્વસંશયાઃ ।

ક્ષીયન્તે ચાસ્ય કર્માણિ તસ્મિ-ન્દૃષ્ટે પરાવરે ॥ 8॥

હિરણ્મયે પરે કોશે વિરજ-મ્બ્રહ્મ નિષ્કલમ્ ।

તચ્છુભ્ર-ઞ્જ્યોતિષ-ઞ્જ્યોતિસ્તદ્ યદાત્મવિદો વિદુઃ ॥ 9॥

ન તત્ર સૂર્યો ભાતિ ન ચન્દ્રતારકં

નેમા વિદ્યુતો ભાન્તિ કુતો-ઽયમગ્નિઃ ।

તમેવ ભાન્તમનુભાતિ સર્વં

તસ્ય ભાસા સર્વમિદં-વિઁભાતિ ॥ 10॥

બ્રહ્મૈવેદમમૃત-મ્પુરસ્તાદ્ બ્રહ્મ પશ્ચાદ્ બ્રહ્મ દક્ષિણતશ્ચોત્તરેણ ।

અધશ્ચોર્ધ્વ-ઞ્ચ પ્રસૃત-મ્બ્રહ્મૈવેદં-વિઁશ્વમિદં-વઁરિષ્ઠમ્ ॥ 11॥

॥ ઇતિ મુણ્ડકોપનિષદિ દ્વિતીયમુણ્ડકે દ્વિતીયઃ ખણ્ડઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

|| dvitīya muṇḍake dvitīyaḥ khaṇḍaḥ ||

āvi-ssannihita-ṅguhācara-nnāma

mahatpadamatraita-thsamarpitam |

ejatprāṇannimiṣacca yadetajjānatha

sadasadvareṇya-mparaṃ-vi~jñānādyadvariṣṭha-mprajānām || 1||

yadarcimadyadaṇubhyo-'ṇu ca

yasmi~llokā nihitā lokinaśca |

tadetadakṣara-mbrahma sa prāṇastadu vāṅmanaḥ

tadetatsatya-ntadamṛta-ntadveddhavyaṃ somya viddhi || 2||

dhanur gṛhītvaupaniṣada-mmahāstraṃ

śaraṃ hyupāsā niśitaṃ sandhayīta |

āyamya tadbhāvagatena cetasā

lakṣya-ntadevākṣaraṃ somya viddhi || 3||

praṇavo dhanu-śśāro hyātmā brahma tallakṣyamucyate |

apramattena veddhavyaṃ śarava-ttanmayo bhavet || 4||

yasmi-ndyauḥ pṛthivī cāntarikṣamotaṃ

mana-ssaha prāṇaiśca sarvaiḥ |

tamevaika-ñjānatha ātmānamanyā vāco

vimuñcathāmṛtasyaiṣa setuḥ || 5||

arā iva rathanābhau saṃhatā yatra nāḍyaḥ |

sa eṣo-'ntaścarate bahudhā jāyamānaḥ |

omityeva-ndhyāyatha ātmānaṃ svasti vaḥ

pārāya tamasaḥ parastāt || 6||

ya-ssarvajña-ssarvavid yasyaiṣa mahimā bhuvi |

divye brahmapure hyeṣa vyomnyātmā pratiṣṭhitaḥ ||

manomayaḥ prāṇaśarīranetā

pratiṣṭhito-'nne hṛdayaṃ sannidhāya |

tad vijñānena paripaśyanti dhīrā

ānandarūpamamṛtaṃ-ya~d vibhāti || 7||

bhidyate hṛdayagranthiśchidyante sarvasaṃśayāḥ |

kṣīyante cāsya karmāṇi tasmi-ndṛṣṭe parāvare || 8||

hiraṇmaye pare kośe viraja-mbrahma niṣkalam |

tacchubhra-ñjyotiṣa-ñjyotistad yadātmavido viduḥ || 9||

na tatra sūryo bhāti na candratārakaṃ

nemā vidyuto bhānti kuto-'yamagniḥ |

tameva bhāntamanubhāti sarvaṃ

tasya bhāsā sarvamidaṃ-vi~bhāti || 10||

brahmaivedamamṛta-mpurastād brahma paścād brahma dakṣiṇataścottareṇa |

adhaścordhva-ñca prasṛta-mbrahmaivedaṃ-vi~śvamidaṃ-va~riṣṭham || 11||

|| iti muṇḍakopaniṣadi dvitīyamuṇḍake dvitīyaḥ khaṇḍaḥ ||