Mundaka Upanishad - Dvitiya Mundaka, Prathama Kandah

ॐ

મુણ્ડક ઉપનિષદ્ - દ્વિતીય મુણ્ડક, પ્રથમ કાણ્ડઃ

Upanishad Gujarati

॥ દ્વિતીય મુણ્ડકે પ્રથમઃ ખણ્ડઃ ॥

તદેત-થ્સત્યં

યથા સુદીપ્તા-ત્પાવકાદ્વિસ્ફુલિઙ્ગાઃ

સહસ્રશઃ પ્રભવન્તે સરૂપાઃ ।

તથા-ઽક્ષરાદ્વિવિધા-સ્સોમ્ય ભાવાઃ

પ્રજાયન્તે તત્ર ચૈવાપિ યન્તિ ॥ 1॥

દિવ્યો હ્યમૂર્તઃ પુરુષ-સ્સ બાહ્યાભ્યન્તરો હ્યજઃ ।

અપ્રાણો હ્યમના-શ્શુભ્રો હ્યક્ષરા-ત્પરતઃ પરઃ ॥ 2॥

એતસ્માજ્જાયતે પ્રાણો મન-સ્સર્વેન્દ્રિયાણિ ચ ।

ખં-વાઁયુર્જ્યોતિરાપઃ પૃથિવી વિશ્વસ્ય ધારિણી ॥ 3॥

અગ્નીર્મૂર્ધા ચક્ષુષી ચન્દ્રસૂર્યૌ

દિશ-શ્શ્રોત્રે વાગ્ વિવૃતાશ્ચ વેદાઃ ।

વાયુઃ પ્રાણો હૃદયં-વિઁશ્વમસ્ય પદ્ભ્યાં

પૃથિવી હ્યેષ સર્વભૂતાન્તરાત્મા ॥ 4॥

તસ્માદગ્નિ-સ્સમિધો યસ્ય સૂર્યઃ

સોમા-ત્પર્જન્ય ઓષધયઃ પૃથિવ્યામ્ ।

પુમા-ન્રેત-સ્સિઞ્ચતિ યોષિતાયાં

બહ્વીઃ પ્રજાઃ પુરુષા-થ્સમ્પ્રસૂતાઃ ॥ 5॥

તસ્માદૃચ-સ્સામ યજૂંષિ દીક્ષા

યજ્ઞાશ્ચ સર્વે ક્રતવો દક્ષિણાશ્ચ ।

સંવઁત્સરશ્ચ યજમાનશ્ચ લોકાઃ

સોમો યત્ર પવતે યત્ર સૂર્યઃ ॥ 6॥

તસ્માચ્ચ દેવા બહુધા સમ્પ્રસૂતાઃ

સાધ્યા મનુષ્યાઃ પશવો વયાંસિ ।

પ્રાણાપાનૌ વ્રીહિયવૌ તપશ્ચ

શ્રદ્ધા સત્ય-મ્બ્રહ્મચર્યં-વિઁધિશ્ચ ॥ 7॥

સપ્ત પ્રાણાઃ પ્રભવન્તિ તસ્માત્

સપ્તાર્ચિષ-સ્સમિધ-સ્સપ્ત હોમાઃ ।

સપ્ત ઇમે લોકા યેષુ ચરન્તિ પ્રાણા

ગુહાશયા નિહિતા-સ્સપ્ત સપ્ત ॥ 8॥

અત-સ્સમુદ્રા ગિરયશ્ચ સર્વે-ઽસ્માત્

સ્યન્દન્તે સિન્ધવ-સ્સર્વરૂપાઃ ।

અતશ્ચ સર્વા ઓષધયો રસશ્ચ

યેનૈષ ભૂતૈસ્તિષ્ઠતે હ્યન્તરાત્મા ॥ 9॥

પુરુષ એવેદં-વિઁશ્વ-ઙ્કર્મ તપો બ્રહ્મ પરામૃતમ્ ।

એતદ્યો વેદ નિહિત-ઙ્ગુહાયાં

સો-ઽવિદ્યાગ્રન્થિં-વિઁકિરતીહ સોમ્ય ॥ 10॥

॥ ઇતિ મુણ્ડકોપનિષદિ દ્વિતીયમુણ્ડકે પ્રથમઃ ખણ્ડઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

|| dvitīya muṇḍake prathamaḥ khaṇḍaḥ ||

tadeta-thsatyaṃ

yathā sudīptā-tpāvakādvisphuliṅgāḥ

sahasraśaḥ prabhavante sarūpāḥ |

tathā-'kṣarādvividhā-ssomya bhāvāḥ

prajāyante tatra caivāpi yanti || 1||

divyo hyamūrtaḥ puruṣa-ssa bāhyābhyantaro hyajaḥ |

aprāṇo hyamanā-śśubhro hyakṣarā-tparataḥ paraḥ || 2||

etasmājjāyate prāṇo mana-ssarvendriyāṇi ca |

khaṃ-vā~yurjyotirāpaḥ pṛthivī viśvasya dhāriṇī || 3||

agnīrmūrdhā cakṣuṣī candrasūryau

diśa-śśrotre vāg vivṛtāśca vedāḥ |

vāyuḥ prāṇo hṛdayaṃ-vi~śvamasya padbhyāṃ

pṛthivī hyeṣa sarvabhūtāntarātmā || 4||

tasmādagni-ssamidho yasya sūryaḥ

somā-tparjanya oṣadhayaḥ pṛthivyām |

pumā-nreta-ssiñcati yoṣitāyāṃ

bahvīḥ prajāḥ puruṣā-thsamprasūtāḥ || 5||

tasmādṛca-ssāma yajūṃṣi dīkṣā

yajñāśca sarve kratavo dakṣiṇāśca |

saṃva~tsaraśca yajamānaśca lokāḥ

somo yatra pavate yatra sūryaḥ || 6||

tasmācca devā bahudhā samprasūtāḥ

sādhyā manuṣyāḥ paśavo vayāṃsi |

prāṇāpānau vrīhiyavau tapaśca

śraddhā satya-mbrahmacaryaṃ-vi~dhiśca || 7||

sapta prāṇāḥ prabhavanti tasmāt

saptārciṣa-ssamidha-ssapta homāḥ |

sapta ime lokā yeṣu caranti prāṇā

guhāśayā nihitā-ssapta sapta || 8||

ata-ssamudrā girayaśca sarve-'smāt

syandante sindhava-ssarvarūpāḥ |

ataśca sarvā oṣadhayo rasaśca

yenaiṣa bhūtaistiṣṭhate hyantarātmā || 9||

puruṣa evedaṃ-vi~śva-ṅkarma tapo brahma parāmṛtam |

etadyo veda nihita-ṅguhāyāṃ

so-'vidyāgranthiṃ-vi~kiratīha somya || 10||

|| iti muṇḍakopaniṣadi dvitīyamuṇḍake prathamaḥ khaṇḍaḥ ||