Shri Mahanyasam - 7.2. Purusha Suktam

ॐ

શ્રી મહાન્યાસમ્ - 7.2. પુરુષ સૂક્તં

Suktam Vedic Gujarati

(તૈ. અર. 3.12.1 - તૈ. અર. 3.12.7)

સ॒હસ્ર॑શીર્ષા॒ પુરુ॑ષઃ । સ॒હ॒સ્રા॒ક્ષ-સ્સ॒હસ્ર॑પાત્ । સ ભૂમિં॑-વિઁ॒શ્વતો॑ વૃ॒ત્વા । અત્ય॑તિષ્ઠ-દ્દશાઙ્ગુ॒લમ્ । પુરુ॑ષ એ॒વેદગ્ં સર્વ᳚મ્ । ય-દ્ભૂ॒તં-યઁચ્ચ॒ ભવ્ય᳚મ્ ।

ઉ॒તામૃ॑ત॒ત્વસ્યેશા॑નઃ । યદન્ને॑ના-તિ॒રોહ॑તિ ।

એ॒તાવા॑નસ્ય મહિ॒મા । અતો॒ જ્યાયાગ્॑શ્ચ॒ પૂરુ॑ષઃ ॥ 1

પાદો᳚-ઽસ્ય॒ વિશ્વા॑ ભૂ॒તાનિ॑ । ત્રિ॒પાદ॑સ્યા॒-મૃત॑-ન્દિ॒વિ । ત્રિ॒પાદૂ॒ર્ધ્વ ઉદૈ॒-ત્પુરુ॑ષઃ । પાદો᳚ ઽસ્યે॒હા-ઽઽભ॑વા॒-ત્પુનઃ॑ ।

તતો॒ વિષ્વં॒-વ્યઁ॑ક્રામત્ । સા॒શ॒ના॒ન॒શ॒ને અ॒ભિ ॥ તસ્મા᳚-દ્વિ॒રાડ॑જાયત । વિ॒રાજો॒ અધિ॒ પૂરુ॑ષઃ । સ જા॒તો અત્ય॑રિચ્યત । પ॒શ્ચા-દ્ભૂમિ॒મથો॑ પુ॒રઃ ॥ 2

યત્પુરુ॑ષેણ હ॒વિષા᳚ । દે॒વા ય॒જ્ઞમત॑ન્વત । વ॒સ॒ન્તો અ॑સ્યાસી॒દાજ્ય᳚મ્ । ગ્રી॒ષ્મ ઇ॒દ્ધ્મ શ્શ॒રદ્ધ॒વિઃ । સ॒પ્તાસ્યા॑સ-ન્પરિ॒ધયઃ॑ । ત્રિ-સ્સ॒પ્ત સ॒મિધઃ॑ કૃ॒તાઃ । દે॒વાય-દ્ય॒જ્ઞ-ન્ત॑ન્વા॒નાઃ । અબ॑ધ્ન॒-ન્પુરુ॑ષ-મ્પ॒શુમ્ ॥

તં-યઁ॒જ્ઞ-મ્બ॒ર્હિષિ॒ પ્રૌક્ષન્ન્॑ । પુરુ॑ષ-ઞ્જા॒તમ॑ગ્ર॒તઃ ॥ 3

તેન॑ દે॒વા અય॑જન્ત । સા॒દ્ધ્યા ઋષ॑યશ્ચ॒ યે ।

તસ્મા᳚-દ્ય॒જ્ઞા-થ્સ॑ર્વ॒હુતઃ॑ । સમ્ભૃ॑ત-મ્પૃષદા॒જ્યમ્ । પ॒શૂગ્સ્તાગ્શ્ચ॑ક્રે વાય॒વ્યાન્॑ । આ॒ર॒ણ્યા-ન્ગ્રા॒મ્યાશ્ચ॒ યે । તસ્મા᳚-દ્ય॒જ્ઞા-થ્સ॑ર્વ॒હુતઃ॑ । ઋચ॒-સ્સામા॑નિ જજ્ઞિરે ।

છન્દાગ્ં॑સિ જજ્ઞિરે॒ તસ્મા᳚ત્ । યજુ॒સ્તસ્મા॑-દજાયત ॥ 4

તસ્મા॒દશ્વા॑ અજાયન્ત । યે કે ચો॑ભ॒યાદ॑તઃ ।

ગાવો॑ હ જજ્ઞિરે॒ તસ્મા᳚ત્ । તસ્મા᳚જ્જા॒તા અ॑જા॒વયઃ॑ ।

યત્પુરુ॑ષં॒-વ્યઁ॑દધુઃ । ક॒તિ॒ધા વ્ય॑કલ્પયન્ન્ ।

મુખ॒-ઙ્કિમ॑સ્ય॒ કૌ બા॒હૂ । કાવૂ॒રૂ પાદા॑વુચ્યેતે । બ્રા॒હ્મ॒ણો᳚-ઽસ્ય॒ મુખ॑માસીત્ । બા॒હૂ રા॑જ॒ન્યઃ॑ કૃ॒તઃ ॥ 5

ઊ॒રૂ તદ॑સ્ય॒ ય-દ્વૈશ્યઃ॑ । પ॒દ્ભ્યાગ્ં શૂ॒દ્રો અ॑જાયત । ચ॒ન્દ્રમા॒ મન॑સો જા॒તઃ । ચક્ષો॒-સ્સૂર્યો॑ અજાયત । મુખા॒-દિન્દ્ર॑શ્ચા॒ગ્નિશ્ચ॑ ।

પ્રા॒ણા-દ્વા॒યુર॑જાયત । નાભ્યા॑ આસીદ॒ન્તરિ॑ક્ષમ્ । શી॒ર્ષ્ણો દ્યૌ-સ્સમ॑વર્તત । પ॒દ્ભ્યા-મ્ભૂમિ॒ ર્દિશ॒-શ્શ્રોત્રા᳚ત્ । તથા॑ લો॒કાગ્ં અ॑કલ્પયન્ન્ ॥ 6

વેદા॒હમે॒ત-મ્પુરુ॑ષ-મ્મ॒હાન્ત᳚મ્ । આ॒દિ॒ત્યવ॑ર્ણ॒-ન્તમ॑સ॒સ્તુ પા॒રે ।

સર્વા॑ણિ રૂ॒પાણિ॑ વિ॒ચિત્ય॒ ધીરઃ॑ । નામા॑નિ કૃ॒ત્વાભિ॒વદ॒ન્ યદાસ્તે᳚ । ધા॒તા પુ॒રસ્તા॒-દ્યમુ॑દાજ॒હાર॑ । શ॒ક્રઃ પ્રવિ॒દ્વા-ન્પ્ર॒દિશ॒શ્ચત॑સ્રઃ । તમે॒વં-વિઁ॒દ્વાન॒મૃત॑ ઇ॒હ ભ॑વતિ । નાન્યઃ પન્થા॒ અય॑નાય વિદ્યતે ।

ય॒જ્ઞેન॑ ય॒જ્ઞમ॑યજન્ત દે॒વાઃ । તાનિ॒ ધર્મા॑ણિ પ્રથ॒માન્યા॑સન્ન્ । તે હ॒ નાક॑-મ્મહિ॒માન॑-સ્સચન્તે । યત્ર॒ પૂર્વે॑ સા॒દ્ધ્યા-સ્સન્તિ॑ દે॒વાઃ ॥ 7

ઓ-ન્નમો ભગવતે॑ રુદ્રા॒ય ॥ પુરુષસૂક્તગ્ં શિરસે સ્વાહા ॥

Roman (IAST) Transliteration

(tai. ara. 3.12.1 - tai. ara. 3.12.7)

u॒tāmṛ̭ta॒tvasyeśā̭naḥ | yadannḙnā-ti॒roha̭ti |

e॒tāvā̭nasya mahi॒mā | ato॒ jyāyāg̭śca॒ pūrṷṣaḥ || 1

pādo᳚-'sya॒ viśvā̭ bhū॒tāni̭ | tri॒pāda̭syā॒-mṛta̭-ndi॒vi | tri॒pādū॒rdhva udai॒-tpurṷṣaḥ | pādo᳚ 'sye॒hā-''bha̭vā॒-tpunaḥ̭ |

tato॒ viṣvaṃ॒-vya~̭krāmat | sā॒śa॒nā॒na॒śa॒ne a॒bhi || tasmā᳚-dvi॒rāḍa̭jāyata | vi॒rājo॒ adhi॒ pūrṷṣaḥ | sa jā॒to atya̭ricyata | pa॒ścā-dbhūmi॒matho̭ pu॒raḥ || 2

yatpurṷṣeṇa ha॒viṣā᳚ | de॒vā ya॒jñamata̭nvata | va॒sa॒nto a̭syāsī॒dājya᳚m | grī॒ṣma i॒ddhma śśa॒raddha॒viḥ | sa॒ptāsyā̭sa-npari॒dhayaḥ̭ | tri-ssa॒pta sa॒midhaḥ̭ kṛ॒tāḥ | de॒vāya-dya॒jña-nta̭nvā॒nāḥ | aba̭dhna॒-npurṷṣa-mpa॒śum ||

taṃ-ya~॒jña-mba॒rhiṣi॒ praukṣanṋ | purṷṣa-ñjā॒tama̭gra॒taḥ || 3

tena̭ de॒vā aya̭janta | sā॒ddhyā ṛṣa̭yaśca॒ ye |

chandāgṃ̭si jajñire॒ tasmā᳚t | yaju॒stasmā̭-dajāyata || 4

tasmā॒daśvā̭ ajāyanta | ye ke co̭bha॒yāda̭taḥ |

gāvo̭ ha jajñire॒ tasmā᳚t | tasmā᳚jjā॒tā a̭jā॒vayaḥ̭ |

yatpurṷṣaṃ॒-vya~̭dadhuḥ | ka॒ti॒dhā vya̭kalpayann |

mukha॒-ṅkima̭sya॒ kau bā॒hū | kāvū॒rū pādā̭vucyete | brā॒hma॒ṇo᳚-'sya॒ mukha̭māsīt | bā॒hū rā̭ja॒nyaḥ̭ kṛ॒taḥ || 5

prā॒ṇā-dvā॒yura̭jāyata | nābhyā̭ āsīda॒ntari̭kṣam | śī॒rṣṇo dyau-ssama̭vartata | pa॒dbhyā-mbhūmi॒ rdiśa॒-śśrotrā᳚t | tathā̭ lo॒kāgṃ a̭kalpayann || 6

vedā॒hame॒ta-mpurṷṣa-mma॒hānta᳚m | ā॒di॒tyava̭rṇa॒-ntama̭sa॒stu pā॒re |

ya॒jñena̭ ya॒jñama̭yajanta de॒vāḥ | tāni॒ dharmā̭ṇi pratha॒mānyā̭sann | te ha॒ nāka̭-mmahi॒māna̭-ssacante | yatra॒ pūrvḙ sā॒ddhyā-ssanti̭ de॒vāḥ || 7

o-nnamo bhagavatḙ rudrā॒ya || puruṣasūktagṃ śirase svāhā ||