Kathopanishad - Adhyaya 2, Valli 1

ॐ

કઠોપનિષદ્ - અધ્યાય 2, વલ્લી 1

Gujarati

અધ્યાય 2

વલ્લી 1

પરાઞ્ચિખાનિ વ્યતૃણત્સ્વયમ્ભૂસ્તસ્માત્પરાઙ્પશ્યતિ નાન્તરાત્મન્‌।

કશ્ચિદ્ધીરઃ પ્રત્યગાત્માનમૈષદાવૃત્તચક્ષુરમૃતત્વમિચ્છન્‌ ॥1॥

પરાચઃ કામાનનુયન્તિ બાલાસ્તે મૃત્યોર્યન્તિ વિતતસ્ય પાશમ્‌।

અથ ધીરા અમૃતત્વં-વિઁદિત્વા ધ્રુવમધ્રુવેષ્વિહ ન પ્રાર્થયન્તે ॥2॥

યેન રૂપં રસ-ઙ્ગન્ધં શબ્દાન્સ્પર્શાંશ્ચ મૈથુનાન્‌।

એતેનૈવ વિજાનાતિ કિમત્ર પરિશિષ્યતે। એતદ્વૈ તત્‌ ॥3॥

સ્વપ્નાન્ત-ઞ્જાગરિતાન્ત-ઞ્ચોભૌ યેનાનુપશ્યતિ।

મહાન્તં-વિઁભુમાત્માન-મ્મત્વા ધીરો ન શોચતિ ॥4॥

ય ઇમ-મ્મધ્વદં-વેઁદ આત્માન-ઞ્જીવમન્તિકાત્‌।

ઈશાન-મ્ભૂતભવ્યસ્ય ન તતો વિજુગુપ્સતે। એતદ્વૈ તત્‌ ॥5॥

યઃ પૂર્વ-ન્તપસો જાતમદ્‌ભ્યઃ પૂર્વમજાયત।

ગુહા-મ્પ્રવિશ્ય તિષ્ઠન્તં-યોઁ ભૂતેભિર્વ્યપશ્યત। એતદ્વૈ તત્‌ ॥6॥

યા પ્રાણેન સમ્ભવત્યદિતિર્દેવતામયી।

ગુહા-મ્પ્રવિશ્ય તિષ્ઠન્તીં-યાઁ ભૂતેભિર્વ્યજાયત। એતદ્વૈ તત્‌ ॥7॥

અરણ્યોર્નિહિતો જાતવેદા ગર્ભ ઇવ સુભૃતો ગર્ભિણીભિઃ।

દિવે દિવે ઈડ્યો જાગૃવદ્ભિર્હવિષ્મદ્ભિર્મનુષ્યેભિરગ્નિઃ। એતદ્વૈ તત્‌ ॥8॥

યતશ્ચોદેતિ સૂર્યો-ઽસ્તં-યઁત્ર ચ ગચ્છતિ।

ત-ન્દેવા-સ્સર્વે-ઽર્પિતાસ્તદુ નાત્યેતિ કશ્ચન। એતદ્વૈ તત્‌ ॥9॥

યદેવેહ તદમુત્ર યદમુત્ર તદન્વિહ।

મૃત્યો-સ્સ મૃત્યુમાપ્નોતિ ય ઇહ નાનેવ પશ્યતિ ॥10॥

મનસૈવેદમાપ્તવ્ય-ન્નેહ નાના-ઽસ્તિ કિઞ્ચન।

મૃત્યો-સ્સ મૃત્યુ-ઙ્ગચ્છતિ ય ઇહ નાનેવ પશ્યતિ ॥11॥

અઙ્ગુષ્ઠમાત્રઃ પુરુષો મધ્ય આત્મનિ તિષ્ઠતિ।

ઈશાનો ભૂતભવ્યસ્ય ન તતો વિજુગુપ્સતે। એતદ્વૈ તત્‌ ॥12॥

અઙ્ગુષ્ઠમાત્રઃ પુરુષો જ્યોતિરિવાધૂમકઃ।

ઈશાનો ભૂતભવ્યસ્ય સ એવાદ્ય સ ઉ શ્વઃ। એતદ્વૈ તત્‌ ॥13॥

યથોદક-ન્દુર્ગં-વૃઁષ્ટ-મ્પર્વતેષુ વિધાવતિ।

એવ-ન્ધર્માન્પૃથક્‌ પશ્યંસ્તાનેવાનુવિધાવતિ ॥14॥

યથોદકં શુદ્ધે શુદ્ધમાસિક્ત-ન્તાદૃગેવ ભવતિ।

એવ-મ્મુનેર્વિજાનત આત્મા ભવતિ ગૌતમ ॥15॥

Roman (IAST) Transliteration

adhyāya 2

vallī 1

parāñcikhāni vyatṛṇatsvayambhūstasmātparāṅpaśyati nāntarātman‌|

kaściddhīraḥ pratyagātmānamaiṣadāvṛttacakṣuramṛtatvamicchan‌ ||1||

parācaḥ kāmānanuyanti bālāste mṛtyoryanti vitatasya pāśam‌|

atha dhīrā amṛtatvaṃ-vi~ditvā dhruvamadhruveṣviha na prārthayante ||2||

yena rūpaṃ rasa-ṅgandhaṃ śabdānsparśāṃśca maithunān‌|

etenaiva vijānāti kimatra pariśiṣyate| etadvai tat‌ ||3||

svapnānta-ñjāgaritānta-ñcobhau yenānupaśyati|

mahāntaṃ-vi~bhumātmāna-mmatvā dhīro na śocati ||4||

ya ima-mmadhvadaṃ-ve~da ātmāna-ñjīvamantikāt‌|

īśāna-mbhūtabhavyasya na tato vijugupsate| etadvai tat‌ ||5||

yaḥ pūrva-ntapaso jātamad‌bhyaḥ pūrvamajāyata|

guhā-mpraviśya tiṣṭhantaṃ-yo~ bhūtebhirvyapaśyata| etadvai tat‌ ||6||

yā prāṇena sambhavatyaditirdevatāmayī|

guhā-mpraviśya tiṣṭhantīṃ-yā~ bhūtebhirvyajāyata| etadvai tat‌ ||7||

araṇyornihito jātavedā garbha iva subhṛto garbhiṇībhiḥ|

dive dive īḍyo jāgṛvadbhirhaviṣmadbhirmanuṣyebhiragniḥ| etadvai tat‌ ||8||

yataścodeti sūryo-'staṃ-ya~tra ca gacchati|

ta-ndevā-ssarve-'rpitāstadu nātyeti kaścana| etadvai tat‌ ||9||

yadeveha tadamutra yadamutra tadanviha|

mṛtyo-ssa mṛtyumāpnoti ya iha nāneva paśyati ||10||

manasaivedamāptavya-nneha nānā-'sti kiñcana|

mṛtyo-ssa mṛtyu-ṅgacchati ya iha nāneva paśyati ||11||

aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo madhya ātmani tiṣṭhati|

īśāno bhūtabhavyasya na tato vijugupsate| etadvai tat‌ ||12||

aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo jyotirivādhūmakaḥ|

īśāno bhūtabhavyasya sa evādya sa u śvaḥ| etadvai tat‌ ||13||

yathodaka-ndurgaṃ-vṛ~ṣṭa-mparvateṣu vidhāvati|

eva-ndharmānpṛthak‌ paśyaṃstānevānuvidhāvati ||14||

yathodakaṃ śuddhe śuddhamāsikta-ntādṛgeva bhavati|

eva-mmunervijānata ātmā bhavati gautama ||15||