Kathopanishad - Adhyaya 1, Valli 1

ॐ

કઠોપનિષદ્ - અધ્યાય 1, વલ્લી 1

Gujarati

અધ્યાય 1

વલ્લી 1

ૐ ઉશન્‌ હ વૈ વાજશ્રવસ-સ્સર્વવેદસ-ન્દદૌ।

તસ્ય હ નચિકેતા નામ પુત્ર આસ ॥1॥

તં હ કુમારં સન્ત-ન્દક્ષિણાસુ નીયમાનાસુ શ્રદ્ધા-ઽઽવિવેશ। સો-ઽમન્યત ॥2॥

પીતોદકા જગ્ધતૃણા દુગ્ધદોહા નિરિન્દ્રિયાઃ।

અનન્દા નામ તે લોકાસ્તાન્સ ગચ્છતિ તા દદત્‌ ॥3॥

સ હોવાચ પિતર-ન્તત કસ્મૈ મા-ન્દાસ્યસીતિ।

દ્વિતીય-ન્તૃતીય-ન્તં હોવાચ મૃત્યવે ત્વા દદામીતિ ॥4॥

બહૂનામેમિ પ્રથમો બહૂનામેમિ મધ્યમઃ।

કિં સ્વિદ્યમસ્ય કર્તવ્યં-યઁન્મયાદ્ય કરિષ્યતિ ॥5॥

અનુપશ્ય યથા પૂર્વે પ્રતિપશ્ય તથા-ઽપરે।

સસ્યમિવ મર્ત્યઃ પચ્યતે સસ્યમિવાજાયતે પુનઃ ॥6॥

વૈશ્વાનરઃ પ્રવિશત્યતિથિર્બ્રાહ્મણો ગૃહાન્‌।

તસ્યૈતાં શાન્તિ-ઙ્કુર્વન્તિ હર વૈવસ્વતોદકમ્‌ ॥7॥

આશાપ્રતીક્ષે સઙ્ગતં સૂનૃતા-ઞ્ચેષ્ટાપૂર્વે પુત્રપશૂંશ્ચ સર્વાન્‌।

એતદ્‌ વૃઙ્ક્તે પુરુષસ્યાલ્પમેધસો યસ્યાનશ્નન્વસતિ બ્રાહ્મણો ગૃહે ॥8॥

તિસ્રો રાત્રીર્યદવાત્સીર્ગૃહે મે-ઽનશ્નન્બ્રહ્મન્નતિથિર્નમસ્યઃ।

નમસ્તે-ઽસ્તુ બ્રહ્મન્સ્વસ્તિ મે-ઽસ્તુ તસ્માત્પ્રતિ ત્રીન્વરાન્વૃણીષ્વ ॥9॥

શાન્તસઙ્કલ્પ-સ્સુમના યથા સ્યાદ્વીતમન્યુર્ગૌતમો માભિ મૃત્યો।

ત્વત્પ્રસૃષ્ટ-મ્માભિવદેત્પ્રતીત એતત્ત્રયાણા-મ્પ્રથમં-વઁરં-વૃઁણે ॥10॥

યથા પુરસ્તાદ્‌ ભવિતા પ્રતીત ઔદ્દાલકિરારુણિર્મત્પ્રસૃષ્ટઃ।

સુખં રાત્રી-શ્શયિતા વીતમન્યુસ્ત્વા-ન્દદૃશિવાન્મૃત્યુમુખાત્પ્રમુક્તમ્‌ ॥11॥

સ્વર્ગે લોકે ન ભય-ઙ્કિઞ્ચનાસ્તિ ન તત્ર ત્વ-ન્ન જરયા બિભેતિ।

ઉભે તીર્ત્વા-ઽશનાયાપિપાસે શોકાતિગો મોદતે સ્વર્ગલોકે ॥12॥

સ ત્વમગ્નિં સ્વર્ગ્યમધ્યેષિ મૃત્યો પ્રબ્રૂહિ ત્વં શ્રદ્દધાનાય મહ્યમ્‌।

સ્વર્ગલોકા અમૃતત્વ-મ્ભજન્ત એતદ્‌ દ્વિતીયેન વૃણે વરેણ ॥13॥

પ્ર તે બ્રવીમિ તદુ મે નિબોધ સ્વર્ગ્યમગ્નિ-ન્નચિકેતઃ પ્રજાનન્‌।

અનન્તલોકાપ્તિમથો પ્રતિષ્ઠાં-વિઁદ્ધિ ત્વમેત-ન્નિહિત-ઙ્ગુહાયામ્‌ ॥14॥

લોકાદિમગ્નિ-ન્તમુવાચ તસ્મૈ યા ઇષ્ટકા યાવતીર્વા યથા વા।

સ ચાપિ તત્પ્રત્યવદદ્યથોક્તમથાસ્ય મૃત્યુઃ પુનરેવાહ તુષ્ટઃ ॥15॥

તમબ્રવીત્પ્રીયમાણો મહાત્મા વર-ન્તવેહાદ્ય દદામિ ભૂયઃ।

તવૈવ નામ્ના ભવિતા-ઽયમગ્નિ-સ્સૃઙ્કા-ઞ્ચેમામનેકરૂપા-ઙ્ગૃહાણ ॥16॥

ત્રિણાચિકેતસ્ત્રિભિરેત્ય સન્ધિ-ન્ત્રિકર્મકૃત્તરતિ જન્મમૃત્યૂ।

બ્રહ્મજજ્ઞ-ન્દેવમીડ્યં-વિઁદિત્વા નિચાય્યેમાં શાન્તિમત્યન્તમેતિ ॥17॥

ત્રિણાચિકેતસ્ત્રયમેતદ્વિદિત્વા ય એવં-વિઁદ્વાંશ્ચિનુતે નાચિકેતમ્‌।

સ મૃત્યુપાશાન્પુરતઃ પ્રણોદ્ય શોકાતિગો મોદતે સ્વર્ગલોકે ॥18॥

એષ તે-ઽગ્નિર્નચિકેત-સ્સ્વર્ગ્યો યમવૃણીથા દ્વિતીયેન વરેણ।

એતમગ્નિ-ન્તવૈવ પ્રવક્શ્યન્તિ જનાસસ્તૃતીયં-વઁર-ન્નચિકેતો વૃણીષ્વ ॥19॥

યેય-મ્પ્રેતે વિચિકિત્સા મનુષ્યે-ઽસ્તીત્યેકે નાયમસ્તીતિ ચૈકે।

એતદ્વિદ્યામનુશિષ્ટસ્ત્વયા-ઽહં-વઁરાણામેષ વરસ્તૃતીયઃ ॥20॥

દેવૈરત્રાપિ વિચિકિત્સિત-મ્પુરા ન હિ સુવિજ્ઞેયમણુરેષ ધર્મઃ।

અન્યં-વઁર-ન્નચિકેતો વૃણીષ્વ મા મોપરોત્સીરતિ મા સૃજૈનમ્‌ ॥21॥

દેવૈરત્રાપિ વિચિકિત્સિત-ઙ્કિલ ત્વ-ઞ્ચ મૃત્યો યન્ન સુજ્ઞેયમાત્થ।

વક્તા ચાસ્ય ત્વાદૃગન્યો ન લભ્યો નાન્યો વરસ્તુલ્ય એતસ્ય કશ્ચિત્‌ ॥22॥

શતાયુષઃ પુત્રપૌત્રાન્વૃણીષ્વ બહૂન્પશૂન્હસ્તિહિરણ્યમશ્વાન્‌।

ભૂમેર્મહદાયતનં-વૃઁણીષ્વ સ્વય-ઞ્ચ જીવ શરદો યાવદિચ્છસિ ॥23॥

એતત્તુલ્યં-યઁદિ મન્યસે વરં-વૃઁણીષ્વ વિત્ત-ઞ્ચિરજીવિકા-ઞ્ચ।

મહાભૂમૌ નચિકેતસ્ત્વમેધિ કામાના-ન્ત્વા-ઙ્કામભાજ-ઙ્કરોમિ ॥24॥

યે યે કામા દુર્લભા મર્ત્યલોકે સર્વાન્કામાંશ્છન્દતઃ પ્રાર્થયસ્વ।

ઇમા રામા-સ્સરથા-સ્સતૂર્યા ન હીદૃશા લમ્ભનીયા મનુષ્યૈઃ।

આભિર્મત્પ્રત્તાભિઃ પરિચારયસ્વ નચિકેતો મરણ-મ્મા-ઽનુપ્રાક્શીઃ ॥25॥

શ્વોભાવા મર્ત્યસ્ય યદન્તકૈતત્સર્વેન્દ્રિયાણા-ઞ્જરયન્તિ તેજઃ।

અપિ સર્વ-ઞ્જીવિતમલ્પમેવ તવૈવ વાહાસ્તવ નૃત્યગીતે ॥26॥

ન વિત્તેન તર્પણીયો મનુષ્યો લપ્સ્યામહે વિત્તમદ્રાક્શ્મ ચેત્ત્વા।

જીવિષ્યામો યાવદીશિષ્યસિ ત્વં-વઁરસ્તુ મે વરણીય-સ્સ એવ ॥27॥

અજીર્યતામમૃતાનામુપેત્ય જીર્યન્મર્ત્યઃ ક્વધસ્સ્થઃ પ્રજાનન્‌।

અભિધ્યાયન્વર્ણરતિપ્રમોદાનતિદીર્ઘે જીવિતે કો રમેત ॥28॥

યસ્મિન્નિદં-વિઁચિકિત્સન્તિ મૃત્યો યત્સામ્પરાયે મહતિ બ્રૂહિ નસ્તત્‌।

યો-ઽયં-વઁરો ગૂઢમનુપ્રવિષ્ટો નાન્ય-ન્તસ્માન્નચિકેતા વૃણીતે ॥29॥

Roman (IAST) Transliteration

adhyāya 1

vallī 1

oṃ uśan‌ ha vai vājaśravasa-ssarvavedasa-ndadau|

tasya ha naciketā nāma putra āsa ||1||

taṃ ha kumāraṃ santa-ndakṣiṇāsu nīyamānāsu śraddhā-''viveśa| so-'manyata ||2||

pītodakā jagdhatṛṇā dugdhadohā nirindriyāḥ|

anandā nāma te lokāstānsa gacchati tā dadat‌ ||3||

sa hovāca pitara-ntata kasmai mā-ndāsyasīti|

dvitīya-ntṛtīya-ntaṃ hovāca mṛtyave tvā dadāmīti ||4||

bahūnāmemi prathamo bahūnāmemi madhyamaḥ|

kiṃ svidyamasya kartavyaṃ-ya~nmayādya kariṣyati ||5||

anupaśya yathā pūrve pratipaśya tathā-'pare|

sasyamiva martyaḥ pacyate sasyamivājāyate punaḥ ||6||

vaiśvānaraḥ praviśatyatithirbrāhmaṇo gṛhān‌|

tasyaitāṃ śānti-ṅkurvanti hara vaivasvatodakam‌ ||7||

āśāpratīkṣe saṅgataṃ sūnṛtā-ñceṣṭāpūrve putrapaśūṃśca sarvān‌|

etad‌ vṛṅkte puruṣasyālpamedhaso yasyānaśnanvasati brāhmaṇo gṛhe ||8||

tisro rātrīryadavātsīrgṛhe me-'naśnanbrahmannatithirnamasyaḥ|

namaste-'stu brahmansvasti me-'stu tasmātprati trīnvarānvṛṇīṣva ||9||

śāntasaṅkalpa-ssumanā yathā syādvītamanyurgautamo mābhi mṛtyo|

tvatprasṛṣṭa-mmābhivadetpratīta etattrayāṇā-mprathamaṃ-va~raṃ-vṛ~ṇe ||10||

yathā purastād‌ bhavitā pratīta auddālakirāruṇirmatprasṛṣṭaḥ|

sukhaṃ rātrī-śśayitā vītamanyustvā-ndadṛśivānmṛtyumukhātpramuktam‌ ||11||

svarge loke na bhaya-ṅkiñcanāsti na tatra tva-nna jarayā bibheti|

ubhe tīrtvā-'śanāyāpipāse śokātigo modate svargaloke ||12||

sa tvamagniṃ svargyamadhyeṣi mṛtyo prabrūhi tvaṃ śraddadhānāya mahyam‌|

svargalokā amṛtatva-mbhajanta etad‌ dvitīyena vṛṇe vareṇa ||13||

pra te bravīmi tadu me nibodha svargyamagni-nnaciketaḥ prajānan‌|

anantalokāptimatho pratiṣṭhāṃ-vi~ddhi tvameta-nnihita-ṅguhāyām‌ ||14||

lokādimagni-ntamuvāca tasmai yā iṣṭakā yāvatīrvā yathā vā|

sa cāpi tatpratyavadadyathoktamathāsya mṛtyuḥ punarevāha tuṣṭaḥ ||15||

tamabravītprīyamāṇo mahātmā vara-ntavehādya dadāmi bhūyaḥ|

tavaiva nāmnā bhavitā-'yamagni-ssṛṅkā-ñcemāmanekarūpā-ṅgṛhāṇa ||16||

triṇāciketastribhiretya sandhi-ntrikarmakṛttarati janmamṛtyū|

brahmajajña-ndevamīḍyaṃ-vi~ditvā nicāyyemāṃ śāntimatyantameti ||17||

triṇāciketastrayametadviditvā ya evaṃ-vi~dvāṃścinute nāciketam‌|

sa mṛtyupāśānpurataḥ praṇodya śokātigo modate svargaloke ||18||

eṣa te-'gnirnaciketa-ssvargyo yamavṛṇīthā dvitīyena vareṇa|

etamagni-ntavaiva pravakśyanti janāsastṛtīyaṃ-va~ra-nnaciketo vṛṇīṣva ||19||

yeya-mprete vicikitsā manuṣye-'stītyeke nāyamastīti caike|

etadvidyāmanuśiṣṭastvayā-'haṃ-va~rāṇāmeṣa varastṛtīyaḥ ||20||

devairatrāpi vicikitsita-mpurā na hi suvijñeyamaṇureṣa dharmaḥ|

anyaṃ-va~ra-nnaciketo vṛṇīṣva mā moparotsīrati mā sṛjainam‌ ||21||

devairatrāpi vicikitsita-ṅkila tva-ñca mṛtyo yanna sujñeyamāttha|

vaktā cāsya tvādṛganyo na labhyo nānyo varastulya etasya kaścit‌ ||22||

śatāyuṣaḥ putrapautrānvṛṇīṣva bahūnpaśūnhastihiraṇyamaśvān‌|

bhūmermahadāyatanaṃ-vṛ~ṇīṣva svaya-ñca jīva śarado yāvadicchasi ||23||

etattulyaṃ-ya~di manyase varaṃ-vṛ~ṇīṣva vitta-ñcirajīvikā-ñca|

mahābhūmau naciketastvamedhi kāmānā-ntvā-ṅkāmabhāja-ṅkaromi ||24||

ye ye kāmā durlabhā martyaloke sarvānkāmāṃśchandataḥ prārthayasva|

imā rāmā-ssarathā-ssatūryā na hīdṛśā lambhanīyā manuṣyaiḥ|

ābhirmatprattābhiḥ paricārayasva naciketo maraṇa-mmā-'nuprākśīḥ ||25||

śvobhāvā martyasya yadantakaitatsarvendriyāṇā-ñjarayanti tejaḥ|

api sarva-ñjīvitamalpameva tavaiva vāhāstava nṛtyagīte ||26||

na vittena tarpaṇīyo manuṣyo lapsyāmahe vittamadrākśma cettvā|

jīviṣyāmo yāvadīśiṣyasi tvaṃ-va~rastu me varaṇīya-ssa eva ||27||

ajīryatāmamṛtānāmupetya jīryanmartyaḥ kvadhassthaḥ prajānan‌|

abhidhyāyanvarṇaratipramodānatidīrghe jīvite ko rameta ||28||

yasminnidaṃ-vi~cikitsanti mṛtyo yatsāmparāye mahati brūhi nastat‌|

yo-'yaṃ-va~ro gūḍhamanupraviṣṭo nānya-ntasmānnaciketā vṛṇīte ||29||