Dhruva Stutih — InfoLyter.in

ॐ

ધ્રુવ સ્તુતિઃ

Dhruva Stutih

Vyasa Gujarati

(વિષ્ણુપુરાણાન્તર્ગતા; મુખ્ય સ્તુતિ શ્લોકાઃ 51-74)

ધ્રુવ ઉવાચ ।

ભૂમિરાપોઽનલો વાયુઃ ખં મનો બુદ્ધિરેવ ચ ।

ભૂતાદિરાદિપ્રકૃતિર્યસ્ય રૂપં નતોઽસ્મિ તમ્ ॥ 51 ॥

શુદ્ધઃ સૂક્ષ્મોઽખિલવ્યાપી પ્રધાનાત્પરતઃ પુમાન્ ।

યસ્ય રૂપં નમસ્તસ્મૈ પુરુષાય ગુણાશિને ॥ 52 ॥

ભૂરાદીનાં સમસ્તાનાં ગન્ધાદીનાં ચ શાશ્વતઃ ।

બુદ્ધ્યાદીનાં પ્રધાનસ્ય પુરુષસ્ય ચ યઃ પરઃ ॥ 53 ॥

તં બ્રહ્મભૂતમાત્માનમશેષજગતઃ પતિમ્ ।

પ્રપદ્યે શરણં શુદ્ધં ત્વદ્રૂપં પરમેશ્વર ॥ 54 ॥

બૃહત્ત્વાદ્બૃંહણત્વાચ્ચ યદ્રૂપં બ્રહ્મસઞ્જ્ઞિતમ્ ।

તસ્મૈ નમસ્તે સર્વાત્મન્યોગિચિન્ત્યાવિકારિણે ॥ 55 ॥

સહસ્રશીર્ષા પુરુષઃ સહસ્રાક્ષઃ સહસ્રપાત્ ।

સર્વવ્યાપી ભુવઃ સ્પર્શાદત્યતિષ્ઠદ્દશાઙ્ગુલમ્ ॥ 56 ॥

યદ્ભૂતં યચ્ચ વૈ ભવ્યં પુરુષોત્તમ તદ્ભવાન્ ।

ત્વત્તો વિરાટ્ સ્વરાટ્ સમ્રાટ્ ત્વત્તશ્ચાપ્યધિપૂરુષઃ ॥ 57 ॥

અત્યરિચ્યત સોઽધશ્ચ તિર્યગૂર્ધ્વં ચ વૈ ભુવઃ ।

ત્વત્તો વિશ્વમિદં જાતં ત્વત્તો ભૂતભવિષ્યતી ॥ 58 ॥

ત્વદ્રૂપધારિણશ્ચાન્તઃ સર્વભૂતમિદં જગત્ ।

ત્વત્તો યજ્ઞઃ સર્વહુતઃ પૃષદાજ્યં પશુર્દ્વિધા ॥ 59 ॥

ત્વત્ત ઋચોઽથ સામાનિ ત્વત્તશ્છન્દાંસિ જજ્ઞિરે ।

ત્વત્તો યજૂંષ્યજાયન્ત ત્વત્તોઽશ્વાશ્ચૈકતો દતઃ ॥ 60 ॥

ગાવસ્ત્વત્તઃ સમુદ્ભૂતાસ્ત્વત્તોઽજા અવયો મૃગાઃ ।

ત્વન્મુખાદ્બ્રાહ્મણાસ્ત્વત્તો બાહોઃ ક્ષત્રમજાયત ॥ 61 ॥

વૈશ્યાસ્તવોરુજાઃ શૂદ્રાસ્તવ પદ્ભ્યાં સમુદ્ગતાઃ ।

અક્ષ્ણોઃ સૂર્યોઽનિલઃ પ્રાણાચ્ચન્દ્રમા મનસસ્તવ ॥ 62 ॥

પ્રાણોઽન્તઃસુષિરાજ્જાતો મુખાદગ્નિરજાયત ।

નાભિતો ગગનં દ્યૌશ્ચ શિરસઃ સમવર્તત ॥ 63 ॥

દિશઃ શ્રોત્રાત્ક્ષિતિઃ પદ્ભ્યાં ત્વત્તઃ સર્વમભૂદિદમ્ ॥ 64 ॥

ન્યગ્રોધઃ સુમહાનલ્પે યથા બીજે વ્યવસ્થિતઃ ।

સંયમે વિશ્વમખિલં બીજભૂતે તથા ત્વયિ ॥ 65 ॥

બીજાદઙ્કુરસમ્ભૂતો ન્યગ્રોધઃ સ સમુચ્છ્રિતઃ ।

વિસ્તારં ચ યથા યાતિ ત્વત્તઃ સૃષ્ટૌ તથા જગત્ ॥ 66 ॥

યથા હિ કદલી નાન્યા ત્વક્પત્રાદપિ દૃશ્યતે ।

એવં વિશ્વસ્ય નાન્યસ્ત્વં ત્વત્સ્થાયીશ્વર દૃશ્યતે ॥ 67 ॥

હ્લાદિની સન્ધિની સંવિત્ત્વય્યેકા સર્વસંસ્થિતૌ ।

હ્લાદતાપકરી મિશ્રા ત્વયિ નો ગુણવર્જિતે ॥ 68 ॥

પૃથગ્ભૂતૈકભૂતાય ભૂતભૂતાય તે નમઃ ।

પ્રભૂતભૂતભૂતાય તુભ્યં ભૂતાત્મને નમઃ ॥ 69 ॥

વ્યક્તં પ્રધાનપુરુષૌ વિરાટ્ સમ્રાટ્ સ્વરાટ્ તથા ।

વિભાવ્યતેઽન્તઃકરણે પુરુષેષ્વક્ષયો ભવાન્ ॥ 70 ॥

સર્વસ્મિન્ સર્વભૂતસ્ત્વં સર્વઃ સર્વસ્વરૂપધૃક્ ।

સર્વં ત્વત્તસ્તતશ્ચ ત્વં નમઃ સર્વાત્મનેઽસ્તુ તે ॥ 71 ॥

સર્વાત્મકોઽસિ સર્વેશ સર્વભૂતસ્થિતો યતઃ ।

કથયામિ તતઃ કિં તે સર્વં વેત્સિ હૃદિ સ્થિતમ્ ॥ 72 ॥

સર્વાત્મન્સર્વભૂતેશ સર્વસત્ત્વસમુદ્ભવ ।

સર્વભૂતો ભવાન્વેત્તિ સર્વસત્ત્વમનોરથમ્ ॥ 73 ॥

યો મે મનોરથો નાથ સફલઃ સ ત્વયા કૃતઃ ।

તપશ્ચ તપ્તં સફલં યદ્દૃષ્ટોઽસિ જગત્પતે ॥ 74 ॥

Roman (IAST) Transliteration

(viṣṇupurāṇāntargatā; mukhya stuti ślokāḥ 51-74)

dhruva uvāca |

bhūmirāpo'nalo vāyuḥ khaṃ mano buddhireva ca |

bhūtādirādiprakṛtiryasya rūpaṃ nato'smi tam || 51 ||

śuddhaḥ sūkṣmo'khilavyāpī pradhānātparataḥ pumān |

yasya rūpaṃ namastasmai puruṣāya guṇāśine || 52 ||

bhūrādīnāṃ samastānāṃ gandhādīnāṃ ca śāśvataḥ |

buddhyādīnāṃ pradhānasya puruṣasya ca yaḥ paraḥ || 53 ||

taṃ brahmabhūtamātmānamaśeṣajagataḥ patim |

prapadye śaraṇaṃ śuddhaṃ tvadrūpaṃ parameśvara || 54 ||

bṛhattvādbṛṃhaṇatvācca yadrūpaṃ brahmasañjñitam |

tasmai namaste sarvātmanyogicintyāvikāriṇe || 55 ||

sahasraśīrṣā puruṣaḥ sahasrākṣaḥ sahasrapāt |

sarvavyāpī bhuvaḥ sparśādatyatiṣṭhaddaśāṅgulam || 56 ||

yadbhūtaṃ yacca vai bhavyaṃ puruṣottama tadbhavān |

tvatto virāṭ svarāṭ samrāṭ tvattaścāpyadhipūruṣaḥ || 57 ||

atyaricyata so'dhaśca tiryagūrdhvaṃ ca vai bhuvaḥ |

tvatto viśvamidaṃ jātaṃ tvatto bhūtabhaviṣyatī || 58 ||

tvadrūpadhāriṇaścāntaḥ sarvabhūtamidaṃ jagat |

tvatto yajñaḥ sarvahutaḥ pṛṣadājyaṃ paśurdvidhā || 59 ||

tvatta ṛco'tha sāmāni tvattaśchandāṃsi jajñire |

tvatto yajūṃṣyajāyanta tvatto'śvāścaikato dataḥ || 60 ||

gāvastvattaḥ samudbhūtāstvatto'jā avayo mṛgāḥ |

tvanmukhādbrāhmaṇāstvatto bāhoḥ kṣatramajāyata || 61 ||

vaiśyāstavorujāḥ śūdrāstava padbhyāṃ samudgatāḥ |

akṣṇoḥ sūryo'nilaḥ prāṇāccandramā manasastava || 62 ||

prāṇo'ntaḥsuṣirājjāto mukhādagnirajāyata |

nābhito gaganaṃ dyauśca śirasaḥ samavartata || 63 ||

diśaḥ śrotrātkṣitiḥ padbhyāṃ tvattaḥ sarvamabhūdidam || 64 ||

nyagrodhaḥ sumahānalpe yathā bīje vyavasthitaḥ |

saṃyame viśvamakhilaṃ bījabhūte tathā tvayi || 65 ||

bījādaṅkurasambhūto nyagrodhaḥ sa samucchritaḥ |

vistāraṃ ca yathā yāti tvattaḥ sṛṣṭau tathā jagat || 66 ||

yathā hi kadalī nānyā tvakpatrādapi dṛśyate |

evaṃ viśvasya nānyastvaṃ tvatsthāyīśvara dṛśyate || 67 ||

hlādinī sandhinī saṃvittvayyekā sarvasaṃsthitau |

hlādatāpakarī miśrā tvayi no guṇavarjite || 68 ||

pṛthagbhūtaikabhūtāya bhūtabhūtāya te namaḥ |

prabhūtabhūtabhūtāya tubhyaṃ bhūtātmane namaḥ || 69 ||

vyaktaṃ pradhānapuruṣau virāṭ samrāṭ svarāṭ tathā |

vibhāvyate'ntaḥkaraṇe puruṣeṣvakṣayo bhavān || 70 ||

sarvasmin sarvabhūtastvaṃ sarvaḥ sarvasvarūpadhṛk |

sarvaṃ tvattastataśca tvaṃ namaḥ sarvātmane'stu te || 71 ||

sarvātmako'si sarveśa sarvabhūtasthito yataḥ |

kathayāmi tataḥ kiṃ te sarvaṃ vetsi hṛdi sthitam || 72 ||

sarvātmansarvabhūteśa sarvasattvasamudbhava |

sarvabhūto bhavānvetti sarvasattvamanoratham || 73 ||

yo me manoratho nātha saphalaḥ sa tvayā kṛtaḥ |

tapaśca taptaṃ saphalaṃ yaddṛṣṭo'si jagatpate || 74 ||