📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
ચાણક્ય નીતિ - અષ્ટમોઽધ્યાયઃ
Chanakya Niti - Ashtamo'dhyayah
Gujarati
અધમા ધનમિચ્છન્તિ ધનમાનૌ ચ મધ્યમાઃ ।
ઉત્તમા માનમિચ્છન્તિ માનો હિ મહતાં ધનમ્ ॥ 01 ॥
ઇક્ષુરાપઃ પયો મૂલં તામ્બૂલં ફલમૌષધમ્ ।
ભક્ષયિત્વાપિ કર્તવ્યાઃ સ્નાનદાનાદિકાઃ ક્રિયાઃ ॥ 02 ॥
દીપો ભક્ષયતે ધ્વાન્તં કજ્જલં ચ પ્રસૂયતે ।
યદન્નં ભક્ષયતે નિત્યં જાયતે તાદૃશી પ્રજા ॥ 03 ॥
વિત્તં દેહિ ગુણાન્વિતેષુ મતિમન્નાન્યત્ર દેહિ ક્વચિત્
પ્રાપ્તં વારિનિધેર્જલં ઘનમુખે માધુર્યયુક્તં સદા ।
જીવાન્સ્થાવરજઙ્ગમાંશ્ચ સકલાન્સઞ્જીવ્ય ભૂમણ્ડલં
ભૂયઃ પશ્ય તદેવ કોટિગુણિતં ગચ્છન્તમમ્ભોનિધિમ્ ॥ 04 ॥
ચાણ્ડાલાનાં સહસ્રૈશ્ચ સૂરિભિસ્તત્ત્વદર્શિભિઃ ।
એકો હિ યવનઃ પ્રોક્તો ન નીચો યવનાત્પરઃ ॥ 05 ॥
તૈલાભ્યઙ્ગે ચિતાધૂમે મૈથુને ક્ષૌરકર્મણિ ।
તાવદ્ભવતિ ચાણ્ડાલો યાવત્સ્નાનં ન ચાચરેત્ ॥ 06 ॥
અજીર્ણે ભેષજં વારિ જીર્ણે વારિ બલપ્રદમ્ ।
ભોજને ચામૃતં વારિ ભોજનાન્તે વિષાપહમ્ ॥ 07 ॥
હતં જ્ઞાનં ક્રિયાહીનં હતશ્ચાજ્ઞાનતો નરઃ ।
હતં નિર્ણાયકં સૈન્યં સ્ત્રિયો નષ્ટા હ્યભર્તૃકાઃ ॥ 08 ॥
વૃદ્ધકાલે મૃતા ભાર્યા બન્ધુહસ્તગતં ધનમ્ ।
ભોજનં ચ પરાધીનં તિસ્રઃ પુંસાં વિડમ્બનાઃ ॥ 09 ॥
નાગ્નિહોત્રં વિના વેદા ન ચ દાનં વિના ક્રિયા ।
ન ભાવેન વિના સિદ્ધિસ્તસ્માદ્ભાવો હિ કારણમ્ ॥ 10 ॥
ન દેવો વિદ્યતે કાષ્ઠે ન પાષાણે ન મૃણ્મયે ।
ન ભાવેન વિના સિદ્ધિસ્તસ્માદ્ભાવો હિ કારણમ્ ॥ 11 ॥
કાષ્ઠપાષાણધાતૂનાં કૃત્વા ભાવેન સેવનમ્ ।
શ્રદ્ધયા ચ તથા સિદ્ધિસ્તસ્ય વિષ્ણુપ્રસાદતઃ ॥ 12 ॥
ન દેવો વિદ્યતે કાષ્ઠે ન પાષાણે ન મૃન્મયે ।
ભાવે હિ વિદ્યતે દેવસ્તસ્માદ્ભાવો હિ કારણમ્ ॥ 13 ॥
શાન્તિતુલ્યં તપો નાસ્તિ ન સન્તોષાત્પરં સુખમ્ ।
અપત્યં ચ કલત્રં ચ સતાં સઙ્ગતિરેવ ચ ॥ 14 ॥
ગુણો ભૂષયતે રૂપં શીલં ભૂષયતે કુલમ્ ।
પ્રાસાદશિખરસ્થોઽપિ કાકઃ કિં ગરુડાયતે ॥ 15 ॥
નિર્ગુણસ્ય હતં રૂપં દુઃશીલસ્ય હતં કુલમ્ ।
અસિદ્ધસ્ય હતા વિદ્યા હ્યભોગેન હતં ધનમ્ ॥ 16 ॥
શુદ્ધં ભૂમિગતં તોયં શુદ્ધા નારી પતિવ્રતા ।
શુચિઃ ક્ષેમકરો રાજા સન્તોષો બ્રાહ્મણઃ શુચિઃ ॥ 17 ॥
અસન્તુષ્ટા દ્વિજા નષ્ટાઃ સન્તુષ્ટાશ્ચ મહીભૃતઃ ।
સલજ્જા ગણિકા નષ્ટા નિર્લજ્જાશ્ચ કુલાઙ્ગના ॥ 18 ॥
કિં કુલેન વિશાલેન વિદ્યાહીનેન દેહિનામ્ ।
દુષ્કુલં ચાપિ વિદુષો દેવૈરપિ સ પૂજ્યતે ॥ 19 ॥
વિદ્વાન્પ્રશસ્યતે લોકે વિદ્વાન્ સર્વત્ર પૂજ્યતે ।
વિદ્યયા લભતે સર્વં વિદ્યા સર્વત્ર પૂજ્યતે ॥ 20 ॥
માંસભક્ષ્યૈઃ સુરાપાનૈર્મુખૈશ્ચાક્ષરવર્જિતૈઃ ।
પશુભિઃ પુરુષાકારૈર્ભારાક્રાન્તા હિ મેદિની ॥ 21 ॥
અન્નહીનો દહેદ્રાષ્ટ્રં મન્ત્રહીનશ્ચ ઋત્વિજઃ ।
યજમાનં દાનહીનો નાસ્તિ યજ્ઞસમો રિપુઃ ॥ 22 ॥
Roman (IAST) Transliteration
adhamā dhanamicchanti dhanamānau ca madhyamāḥ |
uttamā mānamicchanti māno hi mahatāṃ dhanam || 01 ||
ikṣurāpaḥ payo mūlaṃ tāmbūlaṃ phalamauṣadham |
bhakṣayitvāpi kartavyāḥ snānadānādikāḥ kriyāḥ || 02 ||
dīpo bhakṣayate dhvāntaṃ kajjalaṃ ca prasūyate |
yadannaṃ bhakṣayate nityaṃ jāyate tādṛśī prajā || 03 ||
vittaṃ dehi guṇānviteṣu matimannānyatra dehi kvacit
prāptaṃ vārinidherjalaṃ ghanamukhe mādhuryayuktaṃ sadā |
jīvānsthāvarajaṅgamāṃśca sakalānsañjīvya bhūmaṇḍalaṃ
bhūyaḥ paśya tadeva koṭiguṇitaṃ gacchantamambhonidhim || 04 ||
cāṇḍālānāṃ sahasraiśca sūribhistattvadarśibhiḥ |
eko hi yavanaḥ prokto na nīco yavanātparaḥ || 05 ||
tailābhyaṅge citādhūme maithune kṣaurakarmaṇi |
tāvadbhavati cāṇḍālo yāvatsnānaṃ na cācaret || 06 ||
ajīrṇe bheṣajaṃ vāri jīrṇe vāri balapradam |
bhojane cāmṛtaṃ vāri bhojanānte viṣāpaham || 07 ||
hataṃ jñānaṃ kriyāhīnaṃ hataścājñānato naraḥ |
hataṃ nirṇāyakaṃ sainyaṃ striyo naṣṭā hyabhartṛkāḥ || 08 ||
vṛddhakāle mṛtā bhāryā bandhuhastagataṃ dhanam |
bhojanaṃ ca parādhīnaṃ tisraḥ puṃsāṃ viḍambanāḥ || 09 ||
nāgnihotraṃ vinā vedā na ca dānaṃ vinā kriyā |
na bhāvena vinā siddhistasmādbhāvo hi kāraṇam || 10 ||
na devo vidyate kāṣṭhe na pāṣāṇe na mṛṇmaye |
na bhāvena vinā siddhistasmādbhāvo hi kāraṇam || 11 ||
kāṣṭhapāṣāṇadhātūnāṃ kṛtvā bhāvena sevanam |
śraddhayā ca tathā siddhistasya viṣṇuprasādataḥ || 12 ||
na devo vidyate kāṣṭhe na pāṣāṇe na mṛnmaye |
bhāve hi vidyate devastasmādbhāvo hi kāraṇam || 13 ||
śāntitulyaṃ tapo nāsti na santoṣātparaṃ sukham |
apatyaṃ ca kalatraṃ ca satāṃ saṅgatireva ca || 14 ||
guṇo bhūṣayate rūpaṃ śīlaṃ bhūṣayate kulam |
prāsādaśikharastho'pi kākaḥ kiṃ garuḍāyate || 15 ||
nirguṇasya hataṃ rūpaṃ duḥśīlasya hataṃ kulam |
asiddhasya hatā vidyā hyabhogena hataṃ dhanam || 16 ||
śuddhaṃ bhūmigataṃ toyaṃ śuddhā nārī pativratā |
śuciḥ kṣemakaro rājā santoṣo brāhmaṇaḥ śuciḥ || 17 ||
asantuṣṭā dvijā naṣṭāḥ santuṣṭāśca mahībhṛtaḥ |
salajjā gaṇikā naṣṭā nirlajjāśca kulāṅganā || 18 ||
kiṃ kulena viśālena vidyāhīnena dehinām |
duṣkulaṃ cāpi viduṣo devairapi sa pūjyate || 19 ||
vidvānpraśasyate loke vidvān sarvatra pūjyate |
vidyayā labhate sarvaṃ vidyā sarvatra pūjyate || 20 ||
māṃsabhakṣyaiḥ surāpānairmukhaiścākṣaravarjitaiḥ |
paśubhiḥ puruṣākārairbhārākrāntā hi medinī || 21 ||
annahīno dahedrāṣṭraṃ mantrahīnaśca ṛtvijaḥ |
yajamānaṃ dānahīno nāsti yajñasamo ripuḥ || 22 ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever