Shrimadbhagavadgita Parayana - Tritiyo'dhyayah

ॐ

શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતા પારાયણ - તૃતીયોઽધ્યાયઃ

Gita Vyasa Gujarati

ૐ શ્રી પરમાત્મને નમઃ

અથ તૃતીયોઽધ્યાયઃ

કર્મયોગઃ

અર્જુન ઉવાચ

જ્યાયસી ચેત્કર્મણસ્તે મતા બુદ્ધિર્જનાર્દન ।

તત્કિં કર્મણિ ઘોરે માં નિયોજયસિ કેશવ ॥1॥

વ્યામિશ્રેણેવ વાક્યેન બુદ્ધિં મોહયસીવ મે ।

તદેકં વદ નિશ્ચિત્ય યેન શ્રેયોઽહમાપ્નુયામ્ ॥2॥

શ્રી ભગવાનુવાચ

લોકેઽસ્મિન્દ્વિવિધા નિષ્ઠા પુરા પ્રોક્તા મયાઽનઘ ।

જ્ઞાનયોગેન સાઙ્ખ્યાનાં કર્મયોગેન યોગિનામ્ ॥3॥

ન કર્મણામનારમ્ભાત્ નૈષ્કર્મ્યં પુરુષોઽશ્નુતે ।

ન ચ સન્ન્યસનાદેવ સિદ્ધિં સમધિગચ્છતિ ॥4॥

ન હિ કશ્ચિત્ક્ષણમપિ જાતુ તિષ્ઠત્યકર્મકૃત્ ।

કાર્યતે હ્યવશઃ કર્મ સર્વઃ પ્રકૃતિજૈર્ગુણૈઃ ॥5॥

કર્મેન્દ્રિયાણિ સંયમ્ય ય આસ્તે મનસા સ્મરન્ ।

ઇન્દ્રિયાર્થાન્વિમૂઢાત્મા મિથ્યાચારઃ સ ઉચ્યતે ॥6॥

યસ્ત્વિન્દ્રિયાણિ મનસા નિયમ્યારભતેઽર્જુન ।

કર્મેન્દ્રિયૈઃ કર્મયોગમ્ અસક્તઃ સ વિશિષ્યતે ॥7॥

નિયતં કુરુ કર્મ ત્વં કર્મ જ્યાયો હ્યકર્મણઃ ।

શરીરયાત્રાઽપિ ચ તે ન પ્રસિદ્ધ્યેદકર્મણઃ ॥8॥

યજ્ઞાર્થાત્કર્મણોઽન્યત્ર લોકોઽયં કર્મબન્ધનઃ ।

તદર્થં કર્મ કૌન્તેય મુક્તસઙ્ગઃ સમાચર ॥9॥

સહયજ્ઞાઃ પ્રજાઃ સૃષ્ટ્વા પુરોવાચ પ્રજાપતિઃ ।

અનેન પ્રસવિષ્યધ્વં એષ વોઽસ્ત્વિષ્ટકામધુક્ ॥10॥

દેવાન્ભાવયતાઽનેન તે દેવા ભાવયન્તુ વઃ ।

પરસ્પરં ભાવયન્તઃ શ્રેયઃ પરમવાપ્સ્યથ ॥11॥

ઇષ્ટાન્ભોગાન્હિ વો દેવાઃ દાસ્યન્તે યજ્ઞભાવિતાઃ ।

તૈર્દત્તાનપ્રદાયૈભ્યઃ યો ભુઙ્ક્તે સ્તેન એવ સઃ ॥12॥

યજ્ઞશિષ્ટાશિનઃ સન્તઃ મુચ્યન્તે સર્વકિલ્બિષૈઃ ।

ભુઞ્જતે તે ત્વઘં પાપાઃ યે પચન્ત્યાત્મકારણાત્ ॥13॥

અન્નાદ્ભવન્તિ ભૂતાનિ પર્જન્યાદન્નસમ્ભવઃ ।

યજ્ઞાદ્ભવતિ પર્જન્યઃ યજ્ઞઃ કર્મસમુદ્ભવઃ ॥14॥

કર્મ બ્રહ્મોદ્ભવં વિદ્ધિ બ્રહ્માક્ષરસમુદ્ભવમ્ ।

તસ્માત્સર્વગતં બ્રહ્મ નિત્યં યજ્ઞે પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥15॥

એવં પ્રવર્તિતં ચક્રં નાનુવર્તયતીહ યઃ ।

અઘાયુરિન્દ્રિયારામઃ મોઘં પાર્થ સ જીવતિ ॥16॥

યસ્ત્વાત્મરતિરેવ સ્યાત્ આત્મતૃપ્તશ્ચ માનવઃ ।

આત્મન્યેવ ચ સન્તુષ્ટઃ તસ્ય કાર્યં ન વિદ્યતે ॥17॥

નૈવ તસ્ય કૃતેનાર્થઃ નાકૃતેનેહ કશ્ચન ।

ન ચાસ્ય સર્વભૂતેષુ કશ્ચિદર્થવ્યપાશ્રયઃ ॥18॥

તસ્માદસક્તઃ સતતં કાર્યં કર્મ સમાચર ।

અસક્તો હ્યાચરન્કર્મ પરમાપ્નોતિ પૂરુષઃ ॥19॥

કર્મણૈવ હિ સંસિદ્ધિં આસ્થિતા જનકાદયઃ ।

લોકસઙ્ગ્રહમેવાપિ સમ્પશ્યન્કર્તુમર્હસિ ॥20॥

યદ્યદાચરતિ શ્રેષ્ઠઃ તત્તદેવેતરો જનઃ ।

સ યત્પ્રમાણં કુરુતે લોકસ્તદનુવર્તતે ॥21॥

ન મે પાર્થાસ્તિ કર્તવ્યં ત્રિષુ લોકેષુ કિઞ્ચન ।

નાનવાપ્તમવાપ્તવ્યં વર્ત એવ ચ કર્મણિ ॥22॥

યદિ હ્યહં ન વર્તેય જાતુ કર્મણ્યતન્દ્રિતઃ ।

મમ વર્ત્માનુવર્તન્તે મનુષ્યાઃ પાર્થ સર્વશઃ ॥23॥

ઉત્સીદેયુરિમે લોકાઃ ન કુર્યાં કર્મ ચેદહમ્ ।

સઙ્કરસ્ય ચ કર્તા સ્યામ્ ઉપહન્યામિમાઃ પ્રજાઃ ॥24॥

સક્તાઃ કર્મણ્યવિદ્વાંસઃ યથા કુર્વન્તિ ભારત ।

કુર્યાદ્વિદ્વાંસ્તથાઽસક્તઃ ચિકીર્ષુર્લોકસઙ્ગ્રહમ્ ॥25॥

ન બુદ્ધિભેદં જનયેત્ અજ્ઞાનાં કર્મસઙ્ગિનામ્ ।

જોષયેત્સર્વકર્માણિ વિદ્વાન્યુક્તઃ સમાચરન્ ॥26॥

પ્રકૃતેઃ ક્રિયમાણાનિ ગુણૈઃ કર્માણિ સર્વશઃ ।

અહઙ્કારવિમૂઢાત્મા કર્તાઽહમિતિ મન્યતે ॥27॥

તત્ત્વવિત્તુ મહાબાહો ગુણકર્મવિભાગયોઃ ।

ગુણા ગુણેષુ વર્તન્તે ઇતિ મત્વા ન સજ્જતે ॥28॥

પ્રકૃતેર્ગુણસમ્મૂઢાઃ સજ્જન્તે ગુણકર્મસુ ।

તાનકૃત્સ્નવિદો મન્દાન્ કૃત્સ્નવિન્ન વિચાલયેત્ ॥29॥

મયિ સર્વાણિ કર્માણિ સન્ન્યસ્યાધ્યાત્મચેતસા ।

નિરાશીર્નિર્મમો ભૂત્વા યુધ્યસ્વ વિગતજ્વરઃ ॥30॥

યે મે મતમિદં નિત્યમ્ અનુતિષ્ઠન્તિ માનવાઃ ।

શ્રદ્ધાવન્તોઽનસૂયન્તઃ મુચ્યન્તે તેઽપિ કર્મભિઃ ॥31॥

યે ત્વેતદભ્યસૂયન્તઃ નાનુતિષ્ઠન્તિ મે મતમ્ ।

સર્વજ્ઞાનવિમૂઢાંસ્તાન્ વિદ્ધિ નષ્ટાનચેતસઃ ॥32॥

સદૃશં ચેષ્ટતે સ્વસ્યાઃ પ્રકૃતેર્જ્ઞાનવાનપિ ।

પ્રકૃતિં યાન્તિ ભૂતાનિ નિગ્રહઃ કિં કરિષ્યતિ ॥33॥

ઇન્દ્રિયસ્યેન્દ્રિયસ્યાર્થે રાગદ્વેષૌ વ્યવસ્થિતૌ ।

તયોર્ન વશમાગચ્છેત્ તૌ હ્યસ્ય પરિપન્થિનૌ ॥34॥

શ્રેયાન્સ્વધર્મો વિગુણઃ પરધર્માત્સ્વનુષ્ઠિતાત્ ।

સ્વધર્મે નિધનં શ્રેયઃ પરધર્મો ભયાવહઃ ॥35॥

અર્જુન ઉવાચ

અથ કેન પ્રયુક્તોઽયં પાપં ચરતિ પૂરુષઃ ।

અનિચ્છન્નપિ વાર્ષ્ણેય બલાદિવ નિયોજિતઃ ॥36॥

શ્રી ભગવાનુવાચ

કામ એષ ક્રોધ એષઃ રજોગુણસમુદ્ભવઃ ।

મહાશનો મહાપાપ્મા વિદ્ધ્યેનમિહ વૈરિણમ્ ॥37॥

ધૂમેનાવ્રિયતે વહ્નિઃ યથાઽઽદર્શો મલેન ચ ।

યથોલ્બેનાવૃતો ગર્ભઃ તથા તેનેદમાવૃતમ્ ॥38॥

આવૃતં જ્ઞાનમેતેન જ્ઞાનિનો નિત્યવૈરિણા ।

કામરૂપેણ કૌન્તેય દુષ્પૂરેણાનલેન ચ ॥39॥

ઇન્દ્રિયાણિ મનો બુદ્ધિઃ અસ્યાધિષ્ઠાનમુચ્યતે ।

એતૈર્વિમોહયત્યેષઃ જ્ઞાનમાવૃત્ય દેહિનમ્ ॥40॥

તસ્માત્ત્વમિન્દ્રિયાણ્યાદૌ નિયમ્ય ભરતર્ષભ ।

પાપ્માનં પ્રજહિ હ્યેનં જ્ઞાનવિજ્ઞાનનાશનમ્ ॥41॥

ઇન્દ્રિયાણિ પરાણ્યાહુઃ ઇન્દ્રિયેભ્યઃ પરં મનઃ ।

મનસસ્તુ પરાબુદ્ધિઃ યો બુદ્ધેઃ પરતસ્તુ સઃ ॥42॥

એવં બુદ્ધેઃ પરં બુદ્ધ્વા સંસ્તભ્યાત્માનમાત્મના ।

જહિ શત્રું મહાબાહો કામરૂપં દુરાસદમ્ ॥43॥

॥ ૐ તત્સદિતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસુ ઉપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં

યોગશાસ્ત્રે શ્રીકૃષ્ણાર્જુનસંવાદે કર્મયોગો નામ તૃતીયોઽધ્યાયઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

oṃ śrī paramātmane namaḥ

atha tṛtīyo'dhyāyaḥ

karmayogaḥ

arjuna uvāca

jyāyasī cetkarmaṇaste matā buddhirjanārdana |

tatkiṃ karmaṇi ghore māṃ niyojayasi keśava ||1||

vyāmiśreṇeva vākyena buddhiṃ mohayasīva me |

tadekaṃ vada niścitya yena śreyo'hamāpnuyām ||2||

śrī bhagavānuvāca

loke'smindvividhā niṣṭhā purā proktā mayā'nagha |

jñānayogena sāṅkhyānāṃ karmayogena yoginām ||3||

na karmaṇāmanārambhāt naiṣkarmyaṃ puruṣo'śnute |

na ca sannyasanādeva siddhiṃ samadhigacchati ||4||

na hi kaścitkṣaṇamapi jātu tiṣṭhatyakarmakṛt |

kāryate hyavaśaḥ karma sarvaḥ prakṛtijairguṇaiḥ ||5||

karmendriyāṇi saṃyamya ya āste manasā smaran |

indriyārthānvimūḍhātmā mithyācāraḥ sa ucyate ||6||

yastvindriyāṇi manasā niyamyārabhate'rjuna |

karmendriyaiḥ karmayogam asaktaḥ sa viśiṣyate ||7||

niyataṃ kuru karma tvaṃ karma jyāyo hyakarmaṇaḥ |

śarīrayātrā'pi ca te na prasiddhyedakarmaṇaḥ ||8||

yajñārthātkarmaṇo'nyatra loko'yaṃ karmabandhanaḥ |

tadarthaṃ karma kaunteya muktasaṅgaḥ samācara ||9||

sahayajñāḥ prajāḥ sṛṣṭvā purovāca prajāpatiḥ |

anena prasaviṣyadhvaṃ eṣa vo'stviṣṭakāmadhuk ||10||

devānbhāvayatā'nena te devā bhāvayantu vaḥ |

parasparaṃ bhāvayantaḥ śreyaḥ paramavāpsyatha ||11||

iṣṭānbhogānhi vo devāḥ dāsyante yajñabhāvitāḥ |

tairdattānapradāyaibhyaḥ yo bhuṅkte stena eva saḥ ||12||

yajñaśiṣṭāśinaḥ santaḥ mucyante sarvakilbiṣaiḥ |

bhuñjate te tvaghaṃ pāpāḥ ye pacantyātmakāraṇāt ||13||

annādbhavanti bhūtāni parjanyādannasambhavaḥ |

yajñādbhavati parjanyaḥ yajñaḥ karmasamudbhavaḥ ||14||

karma brahmodbhavaṃ viddhi brahmākṣarasamudbhavam |

tasmātsarvagataṃ brahma nityaṃ yajñe pratiṣṭhitam ||15||

evaṃ pravartitaṃ cakraṃ nānuvartayatīha yaḥ |

aghāyurindriyārāmaḥ moghaṃ pārtha sa jīvati ||16||

yastvātmaratireva syāt ātmatṛptaśca mānavaḥ |

ātmanyeva ca santuṣṭaḥ tasya kāryaṃ na vidyate ||17||

naiva tasya kṛtenārthaḥ nākṛteneha kaścana |

na cāsya sarvabhūteṣu kaścidarthavyapāśrayaḥ ||18||

tasmādasaktaḥ satataṃ kāryaṃ karma samācara |

asakto hyācarankarma paramāpnoti pūruṣaḥ ||19||

karmaṇaiva hi saṃsiddhiṃ āsthitā janakādayaḥ |

lokasaṅgrahamevāpi sampaśyankartumarhasi ||20||

yadyadācarati śreṣṭhaḥ tattadevetaro janaḥ |

sa yatpramāṇaṃ kurute lokastadanuvartate ||21||

na me pārthāsti kartavyaṃ triṣu lokeṣu kiñcana |

nānavāptamavāptavyaṃ varta eva ca karmaṇi ||22||

yadi hyahaṃ na varteya jātu karmaṇyatandritaḥ |

mama vartmānuvartante manuṣyāḥ pārtha sarvaśaḥ ||23||

utsīdeyurime lokāḥ na kuryāṃ karma cedaham |

saṅkarasya ca kartā syām upahanyāmimāḥ prajāḥ ||24||

saktāḥ karmaṇyavidvāṃsaḥ yathā kurvanti bhārata |

kuryādvidvāṃstathā'saktaḥ cikīrṣurlokasaṅgraham ||25||

na buddhibhedaṃ janayet ajñānāṃ karmasaṅginām |

joṣayetsarvakarmāṇi vidvānyuktaḥ samācaran ||26||

prakṛteḥ kriyamāṇāni guṇaiḥ karmāṇi sarvaśaḥ |

ahaṅkāravimūḍhātmā kartā'hamiti manyate ||27||

tattvavittu mahābāho guṇakarmavibhāgayoḥ |

guṇā guṇeṣu vartante iti matvā na sajjate ||28||

prakṛterguṇasammūḍhāḥ sajjante guṇakarmasu |

tānakṛtsnavido mandān kṛtsnavinna vicālayet ||29||

mayi sarvāṇi karmāṇi sannyasyādhyātmacetasā |

nirāśīrnirmamo bhūtvā yudhyasva vigatajvaraḥ ||30||

ye me matamidaṃ nityam anutiṣṭhanti mānavāḥ |

śraddhāvanto'nasūyantaḥ mucyante te'pi karmabhiḥ ||31||

ye tvetadabhyasūyantaḥ nānutiṣṭhanti me matam |

sarvajñānavimūḍhāṃstān viddhi naṣṭānacetasaḥ ||32||

sadṛśaṃ ceṣṭate svasyāḥ prakṛterjñānavānapi |

prakṛtiṃ yānti bhūtāni nigrahaḥ kiṃ kariṣyati ||33||

indriyasyendriyasyārthe rāgadveṣau vyavasthitau |

tayorna vaśamāgacchet tau hyasya paripanthinau ||34||

śreyānsvadharmo viguṇaḥ paradharmātsvanuṣṭhitāt |

svadharme nidhanaṃ śreyaḥ paradharmo bhayāvahaḥ ||35||

arjuna uvāca

atha kena prayukto'yaṃ pāpaṃ carati pūruṣaḥ |

anicchannapi vārṣṇeya balādiva niyojitaḥ ||36||

śrī bhagavānuvāca

kāma eṣa krodha eṣaḥ rajoguṇasamudbhavaḥ |

mahāśano mahāpāpmā viddhyenamiha vairiṇam ||37||

dhūmenāvriyate vahniḥ yathā''darśo malena ca |

yatholbenāvṛto garbhaḥ tathā tenedamāvṛtam ||38||

āvṛtaṃ jñānametena jñānino nityavairiṇā |

kāmarūpeṇa kaunteya duṣpūreṇānalena ca ||39||

indriyāṇi mano buddhiḥ asyādhiṣṭhānamucyate |

etairvimohayatyeṣaḥ jñānamāvṛtya dehinam ||40||

tasmāttvamindriyāṇyādau niyamya bharatarṣabha |

pāpmānaṃ prajahi hyenaṃ jñānavijñānanāśanam ||41||

indriyāṇi parāṇyāhuḥ indriyebhyaḥ paraṃ manaḥ |

manasastu parābuddhiḥ yo buddheḥ paratastu saḥ ||42||

evaṃ buddheḥ paraṃ buddhvā saṃstabhyātmānamātmanā |

jahi śatruṃ mahābāho kāmarūpaṃ durāsadam ||43||

|| oṃ tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsu upaniṣatsu brahmavidyāyāṃ

yogaśāstre śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde karmayogo nāma tṛtīyo'dhyāyaḥ ||