śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha ṣaṭcatvāriṃśassargaḥ |
tatodyāmpṛthivīñcaivavīkṣamāṇāvanaukasaḥ |
1
dadṛśuḥsantataubāṇairbhrātaraurāmalakṣmaṇau || 1 ||
vṛṣṭavevoparatedevekṛtakarmaṇirākṣase |
2
ājagāmāthatandeśaṃsasugrīvovibhīṣaṇaḥ || 2 ||
nīladvividamaindāścasuṣeṇaḥkumudāṅgadāḥ |
3
tūrṇaṃhanumatāsārdhamanvaśocantarāghavau || 3 ||
aceṣṭaumandaniśśvāsauśoṇitaughapariplutau |
4
śarajālācitaustabdauśayānauśaratalpayoḥ || 4 ||
niḥśvasantauyathāsarpauniśceṣṭaumandavikramau |
5
rudhirasrādvigdhāṅgautāpanīyāvivadhvajau || 5 ||
tauvīraśayanevīrauśayānaumandaceṣṭitau |
6
yūthapaistaiḥ parivṛtaubāṣpavyākulalocanaiḥ || 6 ||
rāghavaupatitaudṛṣṭavāśarajālasamāvṛtau |
7
babhūvurvervyathitāssarvevānarāssavibhīṣaṇāḥ || 7 ||
antarikṣannirīkṣantodiśassarvāścavānarāḥ |
8
nacainammāyayāchannandadṛśūrāvaṇiḥraṇe || 8 ||
tantumāyāpraticchannammāyayaivavibhīṣaṇaḥ |
9
vīkṣamāṇodadarśāthabhrātuḥputramavasthitam || 9 ||
tamapratikarmāṇamapratidvandvamāhave |
10
dadarśāntarhitaṃvīraṃvaradānādvibhīṣaṇaḥ || 10 ||
tejasāyaśasācaivavikrameṇacasamyutam |
11
indrajittvātmanaḥkarmatauśayānausamīkṣyaca || 11 ||
uvācaparamaprītoharṣayan sarvanairṛtān |
12
dūṣaṇasyacahantāraukharasyacamahābalau || 12 ||
sāditaumāmakairbāṇairbhrātaraurāmalakṣmaṇau |
13
nemaumokṣayituṃśakyāvetasmādiṣubandhanāt || 13 ||
sarvairapisamāgamyasarṣisaṅghaissurāsuraiḥ |
14
yatkṛtecintayānasyaśokārtasyapiturmama || 14 ||
aspṛṣṭavāśayanaṅgātraistriyāmāyātiśarvarī |
15
tsneyaṃyatkṛtelaṅkānadīvarṣāsvivākulā || 15 ||
so'yammūlaharo'narthaḥsarveṣānnihatomayā |
rāmasyalakṣmaṇasyaivasarveṣāñcavanaukasām |
16
vikramāniṣphalāḥsarveyathāśaraditoyadāḥ || 16 ||
17
evamuktvātutān sarvānrākṣasānparipārśvataḥ || 17 ||
yūthapānapitānsarvāṃstāḍayāmāsarāvaṇiḥ |
18
nīlannavabhirāhatyamaindañcadvividantathā || 18 ||
tribhistribhiramitraghnastatāpapravareṣubhiḥ |
19
jāmbavantammaheṣvāsovid dhvābāṇenavakṣasi || 19 ||
hanūmatovegavatovisasarjaśarāndaśa |
20
gavākṣaṃśarabhañcaivadvāvapyamitatejasau || 20 ||
dvābhyāndvābhyāmmahāvegovivyādhayudhirāvaṇiḥ |
21
golāṅgūleśvarañcaivavāliputramathāṅgadam || 21 ||
vivyādhabahubhirbāṇaistvaramāṇo'tharāvaṇiḥ |
22
tānvānaravarānbhittvāśarairagniśikhopamaiḥ || 22 ||
nanādabalavāṃstatramahāsattvassarāvaṇiḥ |
23
tānardhayitvābāṇaughaistrāsayitvācavānarān || 23 ||
prajahāsamahābāhurvacanañcedamabravīt |
24
śaraśabdenaghoreṇamayābaddhaucamūmukhe || 24 ||
sahitaubhrātaravetauniśāmayatarākṣasāḥ |
25
evamuktāstutesarverākṣasāḥkūṭayodhinaḥ || 25 ||
paraṃvismayāmājagmuḥkarmaṇātenaharṣitāḥ |
26
vineduścamahānādān sarvetejaladopamāḥ || 26 ||
hato rāma;iti jnātvā rāvaṇiṃ samapūjayan |
27
niṣpandau tu tadā dṛṣṭvā tāv ubhau rāma lakṣmaṇau || 27 ||
vasudhāyāṃ niruccvāsau hatāv ity anvamanyata |
28
harṣeṇa tu samāviṣṭa;indrajit samitiṃ jayaḥ || 28 ||
praviveśapurīṃlaṅkāṃharṣayan sarvanairvṛtān |
29
rāmalakṣmaṇayordṛṣṭavāśarīresāyakaiścite || 29 ||
sarvāṇicāṅgopāṅgānisugrīvambhayamāviśat |
30
paryavasthāpayātmānamanāthammāñcavānara || 30 ||
satyadharmābhiraktānānnāstimṛtyukṛtambhayam |
31
evamuktvātatastasyajalaklannenapāṇinā || 31 ||
sugrīvasyaśubhenetrepramamārjavibhīṣaṇaḥ |
32
tatassalilamādāyavidyayāparijapyaca || 32 ||
sugrīvanetredharmātmāsamamārjavibhīṣaṇaḥ |
33
vimṛjyavadanantasyakapirājasyadhīmataḥ || 33 ||
abravītkālasamprāptasambhrāntamidaṃvacaḥ |
34
nakālaḥkapirājendravaiklabyamavalambitum || 34 ||
atisneho'pyakāle'sminmaraṇāyopakalpate |
35
tasmādutsṛjyavaiklabyaṃsarvakāryavināśanam || 35 ||
hitaṃrāmapurogaṇāṃsainyānānucintyatām |
36
athavārakṣyatāṃrāmoyāvatsañjñāviparyayaḥ || 36 ||
labdhasañjñauhikākutsthaubhayannauvyapaneṣyataḥ |
37
naitatkiñcanarāmasyanacarāmomumūrṣati || 37 ||
nahyenaṃhāsyatelakṣmīddurlabhāyāgatāyuṣām |
38
tasmādāśvāsayātmānambalañcāśvāsayasvakam || 38 ||
yāvatkāryāṇisarvāṇipunaḥsaṃsthāpayāmyaham |
39
etehiphullanayanāstrāsādāgatasādhvasāḥ || 39 ||
karṇekarṇeprakathitāharayoharisattama |
40
māntudṛṣṭavāpradhāvantamanīkaṃsampraharṣitum || 40 ||
tyajastuharayastrāsambhuktapūrvāmivasrajam |
41
samāśvāsyatusugrīvaṃrākṣasendrovibhīṣaṇaḥ || 41 ||
vidrutaṃvānarānīkantatsamāśvāsayatpunaḥ |
42
indrajittumahāmāyaḥsarvasainyasamāvṛtaḥ || 42 ||
karṇe karṇe prakathitā harayo hari pumgava |
43
māṃ tu dṛṣṭvā pradhāvantaṃ anīkaṃ sampraharṣitum || 43 ||
ācacakṣepriyampitrenihataurāmalakṣmaṇau |
44
utpapātatatohṛṣṭaḥputrañcapariṣasvaje || 44 ||
rāvaṇorakṣasāmmadhyeśrutvāśatrūnipātitau |
45
upāghrāyacatammūd rnenampapracchaprītamānasaḥ || 45 ||
pṛcchatecayathāvṛttampitretasmaisarvannyavedayat |
46
yathātauśarabandhenaniśceṣṭauniṣprabhaukṛtau || 46 ||
saharṣavegānugatāntarātmāśrutvāvacastasyamahārathasya |
47
jahaujvarandāśaratheḥsamutthitamprahṛṣyavācā'bhinanandaputram || 47 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ṣaṭcatvāriṃśassargaḥ ||