📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
5.58 sundarakāṇḍa - aṣṭapañcāśa sargaḥ
5.58 Sundarakanda - Ashtapanchasha Sargah
Valmiki Latin
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha aṣṭapañcāśassargaḥ |
tatastasya gireḥ śṛṅge mahendrasya mahābalāḥ |
1
hanumatpramukhāḥ prītiṃ harayo jagmuruttamām || 1 ||
taṃ tataḥ prītisaṃhṛṣṭaḥ prītimantaṃ mahākapim |
2
jāmbavānkāryavṛttāntamapṛcchadanilātmajam || 2 ||
kathaṃ dṛṣṭā tvayā devī kathaṃ vā tatra vartate |
3
tasyāṃ vā sa kathaṃvṛttaḥ krūrakarmā daśānanaḥ || 3 ||
tattvatassarvametannaḥ prabrūhi tvaṃ mahākape |
4
śrutārthāścintayiṣyāmo bhūyaḥ kāryaviniścayam || 4 ||
yaścārthastattra vaktavyo gatairasmābhirātmavān |
5
rakṣitavyaṃ ca yattatra tadbhavānvyākarotu naḥ || 5 ||
sa niyuktastatastena samprahṛṣṭatanūruhaḥ |
6
praṇamya śirasā devyai sītāyai pratyabhāṣata || 6 ||
pratyakṣameva bhavatāṃ mahendrāgrātkhāmāplutaḥ |
7
udadherdakṣiṇaṃ pāraṃ kāṅkṣamāṇa ssamāhitaḥ || 7 ||
gacchataśca hi me ghoraṃ vighnarūpamivābhavat |
8
kāñcanaṃ śikharaṃ divyaṃ paśyāmi sumanoharam || 8 ||
sthitaṃ pandhānamāvṛtya mene vighnaṃ ca taṃ nagam |
9
upasaṅgamya taṃ divyaṃ kāñcanaṃ nagasattamam || 9 ||
kṛtā me manasā buddhirbhettavyo'yaṃ mayeti ca |
10
prahataṃ ca mayā tasya lāṅgūlena mahāgireḥ || 10 ||
śikharaṃ sūryasaṅkāśaṃ vyaśīryata sahasradhā |
11
vyavasāyaṃ ca taṃ buddhvā sa hovāca mahāgiriḥ || 11 ||
puttreti madhurāṃ vāṇīṃ manaḥ prahlādayanniva |
12
pitṛvyaṃ cāpi māṃ viddhi sakhāyaṃ mātariśvanaḥ || 12 ||
mainākamiti vikhyātaṃ nivasantaṃ mahodadhau |
13
pakṣavantaḥ purā puttra babhūvuḥ parvatottamāḥ || 13 ||
chandataḥ pṛthivīṃ cerurbādhamānāḥ samantataḥ |
14
śrutvā nagānāṃ caritaṃ mahendraḥ pākaśāsanaḥ || 14 ||
ciccheda bhagavān pakṣānvajreṇaiṣāṃ sahasraśaḥ |
15
ahaṃ tu mokṣitastasmāttava pitrā mahātmanā || 15 ||
mārutena tadā vatsa prakṣipto'smi mahārṇave |
16
rāmasya ca mayā sāhye vartitavyamarindama || 16 ||
rāmo dharmabhṛtāṃ śreṣṭho mahendrasamavikramaḥ |
17
etacchrutvā vacastasya mainākasya mahātmanaḥ || 17 ||
kāryamāvedya tu girerudyataṃ ca mano mama |
18
tena cāhamanujñāto mainākena mahātmanā || 18 ||
sa cāpyantarhitaḥ śailo mānuṣeṇa vapuṣmatā |
19
śarīreṇa mahāśailaḥ śailena ca mahodadhau || 19 ||
uttamaṃ javamāsthāya śeṣaṃ panthānamāsthitaḥ |
20
tato'haṃ suciraṃ kālaṃ vegenābhyāgamaṃ pathi || 20 ||
tataḥ paśyāmyahaṃ devīṃ surasāṃ nāgamātaram |
21
samudramadhye sā devī vacanaṃ māmabhāṣata || 21 ||
mama bhakṣaḥ pradiṣṭastvamamarairharisattama |
22
atastvāṃ bhakṣayiṣyāmi vihitastvaṃ cirasya me || 22 ||
evamukta ssurasayā prāñjaliḥ praṇataḥ sthitaḥ |
23
vivarṇavadano bhūtvā vākyaṃ cedamudīrayam || 23 ||
rāmo dāśarathiḥ śrīmān praviṣṭo daṇḍakāvanam |
24
lakṣmaṇena saha bhrātrā sītayā ca parantapaḥ || 24 ||
tasya sītā hṛtā bhāryā rāvaṇena durātmanā |
25
tasyā ssaṅkāśaṃ dūto'haṃ gamiṣye rāmaśāsanāt || 25 ||
kartumarhasi rāmasya sāhāyyaṃ viṣaye satī |
26
athavā maithilīṃ dṛṣṭvā rāmaṃ cākliṣṭakāriṇam || 26 ||
āgamiṣyāmi te vaktraṃ satyaṃ pratiśṛṇomi te |
27
evamuktā mayā sā tu surasā kāmarūpiṇī || 27 ||
abravīnnātivarteta kaścideṣa varo mama |
28
evamuktassurasayā daśayojanamāyataḥ || 28 ||
tatorthaguṇavistāro babhūvāhaṃ kṣaṇena tu |
29
matpramāṇānurūpaṃ ca vyāditaṃ ca mukhaṃ tayā || 29 ||
taddṛṣṭvā vyāditaṃ cāsyaṃ hrasvaṃ hyakaravaṃ vapuḥ |
30
tasminmuhūrte ca punarbabhūvāṅguṣṭhamātrakaḥ || 30 ||
abhipatyāśu tadvaktraṃ nirgato'haṃ tataḥ kṣaṇāt |
31
abravītsurasā devī svena rūpeṇa māṃ punaḥ || 31 ||
arthasiddhyai hariśreṣṭha gaccha saumya yathāsukham |
32
samānaya ca vaidehīṃ rāghaveṇa mahātmanā || 32 ||
sukhī bhava mahābāho prītā'smi tava vānara |
33
tato'haṃ sādhu sādhviti sarvabhūtaiḥ praśaṃsitaḥ || 33 ||
tato'ntarikṣaṃ vipulaṃ pluto'haṃ garuḍo yathā |
34
chāyā me nigṛhītā ca na ca paśyāmi kiñcana || 34 ||
so'haṃ vihatavegastu diśo daśa vilokayan |
35
na kiñcittatra paśyāmi yena me'pahṛtā gatiḥ || 35 ||
tato me buddhirutpannā kinnāma gagane mama |
36
īdṛśo vighna utpanno rūpaṃ yatra na dṛśyate || 36 ||
adhobhāgena me dṛṣṭi śśocatā pātitā mayā |
37
tato'drākṣamahaṃ bhīmāṃ rākṣasīṃ salileśayām || 37 ||
prahasya ca mahānādamukto'haṃ bhīmayā tayā |
38
avasthitamasambhrāntamidaṃ vākyamaśobhanam || 38 ||
kvāsi gantā mahākāya kṣudhitāyā mamepsitaḥ |
39
bhakṣaḥ prīṇaya me dehaṃ ciramāhāravarjitam || 39 ||
bāḍhamityeva tāṃ vāṇīṃ pratyagṛhṇāmahaṃ tataḥ |
40
asyapramāṇādadhikaṃ tasyāḥ kāyamapūrayam || 40 ||
tasyāścāsyaṃ mahadbhīmaṃ vardhate mama bhakṣaṇe |
41
na ca māṃ sādhu bubudhe mama vā vikṛtaṃ kṛtam || 41 ||
tato'haṃ vipulaṃ rūpaṃ saṅkṣipya nimiṣāntarāt |
42
tasyā hṛdayamādāya prapatāmi nabhaḥsthalam || 42 ||
sā visṛṣṭabhujā bhīmā papāta lavaṇāmbhasi |
43
mayā parvatasaṅkāśā nikṛttahṛdayā satī || 43 ||
śṛṇomi khagatānāṃ ca siddhānāṃ cāraṇaissaha |
44
rākṣasī siṃhikā bhīmā kṣipraṃ hanumatā hatā || 44 ||
tāṃ hatvā punarevāhaṃ kṛtyamātyayikaṃ smaran |
45
gatvā cāha mahadhvānaṃ paśyāmi nagamaṇḍitam || 45 ||
dakṣiṇaṃ tīramudadherlaṅkā yatra ca sā purī |
46
astaṃ dinakare yāte rakṣasāṃ nilayaṃ puram || 46 ||
praviṣṭo'hamavijñāto rakṣobhirbhīmavikramaiḥ |
47
tatra praviśataścāpi kalpāntaghanasannibhā || 47 ||
aṭṭahāsaṃ vimuñcantī nārī kāpyutthitā puraḥ |
48
jighāṃsantīṃ tatastāṃ tu jvaladagniśiroruhām || 48 ||
savyamuṣṭiprahāreṇa parājitya subhairavām |
49
pradoṣakāle praviśaṃ bhītayā'haṃ tayoditaḥ || 49 ||
ahaṃ laṅkāpurī vīra nirjitā vikrameṇa te |
50
yasmāttasmādvijetāsi sarvarakṣāṃsyaśeṣataḥ || 50 ||
tatrāhaṃ sarvarātraṃ tu vicinvan janakātmajām |
51
rāvaṇāntaḥpuragato na cāpaśyaṃ sumadhyamām || 51 ||
tata ssītāmapaśyaṃstu rāvaṇasya niveśane |
52
śokasāgaramāsādya na pāramupalakṣaye || 52 ||
śocatā ca mayā dṛṣṭaṃ prākāreṇa samāvṛtam |
53
kāñcanena vikṛṣṭena gṛhopavanamuttamam || 53 ||
sa prākāramavaplutya paśyāmi bahupādapam |
54
aśokavanikāmadhye śiṃśupāpādapo mahān || 54 ||
tamāruhya ca paśyāmi kāñcanaṃ kadalīvanam |
55
adūre śiṃśupāvṛkṣātpaśyāmi varavarṇinīm || 55 ||
śyāmāṃ kamalapatrākṣīmupavāsakṛśānanām |
56
tadekavāsassaṃvītāṃ rajodhvastaśiroruhām || 56 ||
śokasantāpadīnāṅgīṃ sītāṃ bhartṛhite sthitām |
57
rākṣasībhirvirūpābhiḥ krūrābhirabhisaṃvṛtām || 57 ||
māṃsaśoṇitabhakṣābhirvyāghrībhirhariṇīmiva |
58
sā mayā rākṣasīmadhye tarjyamānā muhurmuhuḥ || 58 ||
ekaveṇīdharā dīnā bhartṛcintāparāyaṇā |
59
bhūmiśayyā vivarṇāṅgī padminīva himāgame || 59 ||
rāvaṇādvinivṛttārthā martavyakṛtaniścayā |
60
kathañcinmṛgaśābākṣī tūrṇamāsāditā mayā || 60 ||
tāṃ dṛṣṭvā tādṛśīṃ nārīṃ rāmapatnīṃ yaśasvinīm |
61
tatraiva śiṃśupāvṛkṣe paśyannahamavasthitaḥ || 61 ||
tato halahalāśabdaṃ kāñcīnūpuramiśritam |
62
śṛṇomyadhikagambhīraṃ rāvaṇasya niveśane || 62 ||
tato'haṃ paramodvignaḥ svaṃ rūpaṃ pratyasaṃharam |
63
ahaṃ tu śiṃśupāvṛkṣe pakṣīva gahane sthitaḥ || 63 ||
tato rāvaṇadārāśca rāvaṇaśca mahābalaḥ |
64
taṃ deśaṃ samanuprāptā yatra sītā'bhavat sthitā || 64 ||
taṃ dṛṣṭvātha varārohā sītā rakṣogaṇeśvaram |
65
saṅkucyorūstanau pīnau bāhubhyāṃ parirabhya ca || 65 ||
vitrastāṃ paramodvignāṃ vīkṣamāṇāṃ tatastataḥ |
66
trāṇaṃ kiñcidapaśyantīṃ vepamānāṃ tapasvinīm || 66 ||
tāmuvāca daśagrīvassītāṃ paramaduḥkhitām |
67
avākcirāḥ prapatito bahumanyasva māmiti || 67 ||
yadi cettvaṃ tu darpānmāṃ nābhinandasi garvite |
68
dvau māsāvantaraṃ sīte pāsyāmi rudhiraṃ tava || 68 ||
etacchrutvā vacastasya rāvaṇasya durātmanaḥ |
69
uvāca paramakruddhā sītā vacanamuttamam || 69 ||
rākṣasādhama rāmasya bhāryāmamitatejasaḥ |
70
ikṣvākukulanāthasya snuṣāṃ daśarathasya ca || 70 ||
avācyaṃ vadato jihvā kathaṃ na patitā tava |
71
kiñcidvīryaṃ tavānārya yo māṃ bharturasannidhau || 71 ||
apahṛtyā''gataḥ pāpa te nādṛṣṭo mahātmanā |
72
na tvaṃ rāmasya sadṛśo dāsye'pyasya na yujyase || 72 ||
yajñīya ssatyavādī ca raṇaślāghī ca rāghavaḥ |
73
jānakyā paruṣaṃ vākyamevamukto daśānanaḥ || 73 ||
jajvāla sahasā kopāccitāstha iva pāvakaḥ |
74
vivṛtya nayane krūre muṣṭimudyamya dakṣiṇam || 74 ||
maithilīṃ hantumārabdhaḥ strībhirhāhākṛtaṃ tadā |
75
strīṇāṃ madhyātsamutpatya tasya bhāryā durātmanaḥ || 75 ||
varā mandodarī nāma tayā sa pratiṣedhitaḥ |
76
uktaśca madhurāṃ vāṇīṃ tayā sa madanārditaḥ || 76 ||
sītayā tava kiṃ kāryaṃ mahendrasamavikramaḥ |
77
devagandharvakanyābhiryakṣakanyābhireva ca || 77 ||
sārdhaṃ prabho ramasveha sītayā kiṃ kariṣyasi |
78
tatastābhissametābhirnārībhissa mahābalaḥ || 78 ||
prasādya sahasā nīto bhavanaṃ svaṃ niśācaraḥ |
79
yāte tasmin daśagrīve rākṣasyo vikṛtānanāḥ || 79 ||
sītāṃ nirbhartsayāmāsurvākyaiḥ krūraissudāruṇaiḥ |
80
tṛṇavadbhāṣitaṃ tāsāṃ gaṇayāmāsa jānakī || 80 ||
garjitaṃ ca tadā tāsāṃ sītāṃ prāpya nirarthakam |
81
vṛthāgarjitaniśceṣṭā rākṣasyaḥ piśitāśanāḥ || 81 ||
rāvaṇāya śaśaṃsustāḥ sītādhyavasitaṃ mahat |
82
tatastāssahitāssarvā nihatāśā nirudyamāḥ || 82 ||
parikṣipya samantāttāṃ nidrāvaśamupāgatāḥ |
83
tāsu caiva prasuptāsu sītā bhartṛhite ratā || 83 ||
vilapya karuṇaṃ dīnā praśuśoca suduḥkhitā |
84
tāsāṃ madhyātsamutthāya trijaṭā vākyamabravīt || 84 ||
ātmānaṃ khādata kṣipraṃ na sītā vinaśiṣyati |
85
janakasyātmajā sādhvī snuṣā daśarathasya ca || 85 ||
svapno hyadya mayā dṛṣṭo dāruṇo romaharṣaṇaḥ |
86
rakṣasāṃ ca vināśāya bharturasyā jayāya ca || 86 ||
alamasmātparitrātuṃ rāghavādrākṣasīgaṇam |
87
abhiyācāma vaidehīmetaddhi mama rocate || 87 ||
yasyā hyevaṃvidhassvapno duḥkhitāyāḥ pradṛśyate |
88
sā duḥkhairvividhairmuktā sukhamāpnotyanuttamam || 88 ||
praṇipātaprasannā hi maithilī janakātmajā |
89
tatassā hrīmatī bālā bharturvijayaharṣitā || 89 ||
avocadyadi tattathyaṃ bhaveyaṃ śaraṇaṃ hi vaḥ |
tāṃ cāhaṃ tādṛśīṃ dṛṣṭvā sītāyā dāruṇāṃ daśām |
90
cintayāmāsa vikrānto na ca me nirvṛtaṃ manaḥ || 90 ||
91
sambhāṣaṇārthaṃ ca mayā jānakyāścintito vidhiḥ || 91 ||
ikṣvākūṇāṃ hi vaṃśastu tato mama puraskṛtaḥ |
92
śrutvā tu gaditāṃ vācaṃ rājarṣigaṇapūjitām || 92 ||
pratyabhāṣata māṃ devī bāṣpaiḥ pihitalocanā |
93
kastvaṃ kena kathaṃ ceha prāpto vānarapuṅgavaḥ || 93 ||
kā ca rāmeṇa te prītistanme śaṃsitumarhasi |
94
tasyāstadvacanaṃ śrutvā hyahamapyabruvaṃ vacaḥ || 94 ||
devi rāmasya bhartuste sahāyo bhīmavikramaḥ |
95
sugrīvo nāma vikrānto vānarendro mahābalaḥ || 95 ||
tasya māṃ viddhi bhṛtyaṃ tvaṃ hanumantamihāgatam |
96
bhartrāhaṃ preṣitastubhyaṃ rāmeṇākliṣṭakarmaṇā || 96 ||
idaṃ ca puruṣavyāghraḥ śrīmān dāśarathiḥ svayam |
97
aṅgulīyamabhijñānamadāttubhyaṃ yaśasvini || 97 ||
tadicchāmi tvayā''jñaptaṃ devi kiṃ karavāṇyaham |
98
rāmalakṣmaṇayoḥ pārśvaṃ nayāmi tvāṃ kimuttaram || 98 ||
etacchrutvā viditvā ca sītā janakanandinī |
99
āharāvaṇamutsādya rāghavo māṃ nayatviti || 99 ||
praṇamya śirasā devīṃ mahamāryāmaninditām |
100
rāghavasya manohlādamabhijñānamayāciṣam || 100 ||
atha māmabravītsītā gṛhyatāmayamuttamaḥ |
101
maṇiryena mahābāhū rāmastvāṃ bahumanyate || 101 ||
ityuktvā tu varārohā maṇipravaramadbhutam |
102
prāyacchatparamodvignā vācā māṃ sandideśaha || 102 ||
tatastasyai praṇamyāhaṃ rājaputryai samāhitaḥ |
103
pradakṣiṇaṃ parikrāmamihābhyudgatamānasaḥ || 103 ||
ukto'haṃ punarevedaṃ niścitya manasā tayā |
104
hanumanmama vṛttāntaṃ vaktumarhasi rāghave || 104 ||
yathā śrutvaiva na cirāttāvubhau rāmalakṣmaṇau |
105
sugrīvasahitau vīrāvupeyātāṃ tathā kuru || 105 ||
yadyanyathā bhavedetaddvau māsau jīvitaṃ mama |
106
na māṃ drakṣyati kākutstho mriye sāhamanāthavat || 106 ||
tacchrutvā karuṇaṃ vākyaṃ krodho māmabhyavartata |
107
uttaraṃ ca mayā dṛṣṭaṃ kāryaśeṣamanantaram || 107 ||
tato'vardhata me kāyastadā parvatasannibhaḥ |
108
yuddhakāṅkṣī vanaṃ tacca vināśayitumārabhe || 108 ||
tadbhagnaṃ vanaṣaṇḍaṃ tu bhrāntatrastamṛgadvijam |
109
pratibuddhā nirīkṣante rākṣasyo vikṛtānanāḥ || 109 ||
māṃ ca dṛṣṭvā vane tasmin samāgamya tatastataḥ |
110
tā ssamabhyāgatāḥ kṣipraṃ rāvaṇāyācacakṣire || 110 ||
rājasvanamidaṃ durgaṃ tava bhagnaṃ durātmanā |
111
vānareṇa hyavijñāya tava vīryaṃ mahābala || 111 ||
durbuddhestasya rājendra tava vipriyakāriṇaḥ |
112
vadhamājñāpaya kṣipraṃ yathāsau vilayaṃ vrajet || 112 ||
tacchrutvā rākṣasendreṇa visṛṣṭā bhṛśadurjayāḥ |
113
rākṣasāḥ kiṅkarā nāma rāvaṇasya manonugāḥ || 113 ||
teṣāmaśītisāhasraṃ śūlamudgarapāṇinām |
114
mayā tasminvanoddeśe parigheṇa niṣūditam || 114 ||
teṣāṃ tu hataśeṣā ye te gatvā laghuvikramāḥ |
115
nihataṃ ca mahatsainyaṃ rāvaṇāyācacakṣire || 115 ||
tato me buddhirutpannā caityaprāsādamākramam |
116
tatrasthānrākṣasān hatvā śataṃ stambhena vai punaḥ || 116 ||
lalāmabhūto laṅkāyāssa vai vidhvaṃsito mayā |
117
tataḥ prahastasya sutaṃ jambumālinamādiśat || 117 ||
rākṣasairbahubhissārdhaṃ ghorarūpairbhayānakaiḥ |
118
taṃ mahābalasampannaṃ rākṣasaṃ raṇakovidam || 118 ||
parigheṇātighoreṇa sūdayāmi sahānugam |
119
tacchrutvā rākṣasendrastu mantriputtrānmahābalān || 119 ||
padātibalasampannān preṣayāmāsa rāvaṇaḥ |
120
parigheṇaiva tān sarvānnayāmi yamasādanam || 120 ||
mantriputtrānhatāncchṛtvā samare'laghuvikramān |
121
pañca senāgragācchrūrānpreṣayāmāsa rāvaṇaḥ || 121 ||
tānahaṃ sahasainyānvai sarvānevābhyasūdayam |
122
tataḥ punardaśagrīvaḥ putramakṣaṃ mahābalam || 122 ||
bahubhī rākṣasaissārdhaṃ preṣayāmāsa rāvaṇaḥ |
123
taṃ tu mandodarīputtraṃ kumāraṃ raṇapaṇḍitam || 123 ||
sahasā khaṃ samutkrāntaṃ pādayośca gṛhītavān |
124
carmāsinaṃ śataguṇaṃ bhrāmayitvā vyapeṣayam || 124 ||
tamakṣamāgataṃ bhagnaṃ niśamya sa daśānanaḥ |
125
tata indrajitaṃ nāma dvitīyaṃ rāvaṇassutam || 125 ||
vyādideśa susaṅkṛddho balinaṃ yuddhadurmadam |
126
taccāpyahaṃ balaṃ sarvaṃ taṃ ca rākṣasapuṅgavam || 126 ||
naṣṭaujasaṃ raṇe kṛtvā paraṃ harṣamupāgamam |
127
mahatāpi mahābāhuḥ pratyayena mahābalaḥ || 127 ||
preṣito rāvaṇenaiva saha vīrairmadotkaṭaiḥ |
128
so'viṣahyaṃ hi māṃ buddhvā svaṃ balaṃ cāvamarditam || 128 ||
brāhmaṇāstreṇa sa tu māṃ prābadhnācchātivegitaḥ |
129
rajjubhiścābhibadhnanti tato māṃ tatra rākṣasāḥ || 129 ||
rāvaṇasya samīpaṃ ca gṛhītvā māmupānayan |
130
dṛṣṭvā sambhāṣitaścāhaṃ rāvaṇena durātmanā || 130 ||
pṛṣṭaśca laṅkāgamanaṃ rākṣasānāṃ ca taṃ vadham |
131
tatsarvaṃ ca mayā tatra sītārthamiti jalpitam || 131 ||
asyāhaṃ darśanākāṅkṣī prāptastvadbhavanaṃ vibho |
132
mārutasyaurasaḥ putro vānaro hanumānaham || 132 ||
rāmadūtaṃ ca māṃ viddhi sugrīvasacivaṃ kapim |
133
so'haṃ dūtyena rāmasya tvatsakāśamihāgataḥ || 133 ||
sugrīvaśca mahātejāssatvāṃ kuśalamabravīt |
134
dharmārthakāmasahitaṃ hitaṃ pathyamuvāca ca || 134 ||
vasato ṛśyamūke me parvate vipuladrume |
135
rāghavo raṇavikrānto mittratvaṃ samupāgataḥ || 135 ||
tena me kathitaṃ rājñā bhāryā me rakṣasā hṛtā |
136
tatra sāhāyyamasmākaṃ kāryaṃ sarvātmanā tvayā || 136 ||
mayā ca kathitaṃ tasmai vālinaśca vadhaṃ prati |
137
tatra sāhāyyahetorme samayaṃ kartumarhasi || 137 ||
vālinā hṛtarājyena sugrīveṇa mahāprabhuḥ |
138
cakre'gnisākṣikaṃ sakhyaṃ rāghavassaha lakṣmaṇaḥ || 138 ||
tena vālinamutpāṭya śareṇaikena saṃyuge |
139
vānarāṇāṃ mahārājaḥ kṛtassa plavatāṃ prabhuḥ || 139 ||
tasya sāhāyyamasmābhiḥ kāryaṃ sarvātmanā tviha |
140
tena prasthāpitastubhyaṃ samīpamiha dharmataḥ || 140 ||
kṣipramānīyatāṃ sītā dīyatāṃ rāghavāya ca |
141
yāvanna harayo vīrā vidhamanti balaṃ tava || 141 ||
vānarāṇāṃ prabhāvo hi na kena viditaḥ purā |
142
devatānāṃ saṅkāśaṃ ca ye gacchanti nimantritāḥ || 142 ||
iti vānararājastvāmāhetyabhihito mayā |
143
māmaikṣata tataḥ kruddhaścakṣuṣā pradahanniva || 143 ||
tena vadhyo'hamājñapto rakṣasā raudrakarmaṇā |
144
matprabhāvamavijñāya rāvaṇena durātmanā || 144 ||
tato vibhīṣaṇo nāma tasya bhrātā mahāmatiḥ |
145
tena rākṣasarājo'sau yācito mama kāraṇāt || 145 ||
naivaṃ rākṣasaśārdūla tyajyatāmeṣa niścayaḥ |
146
rājaśāstravyapeto hi mārgaḥ saṃsevyate tvayā || 146 ||
dūtavadhyā na dṛṣṭā hi rājaśāstreṣu rākṣasa |
147
dūtena veditavyaṃ ca yathārthaṃ hitavādinā || 147 ||
sumahatyaparādhe'pi dūtasyātulavikramaḥ |
148
virūpakaraṇaṃ dṛṣṭaṃ na vadho'stīti śāstrataḥ || 148 ||
vibhīṣaṇenaivamukto rāvaṇassandideśa tān |
149
rākṣasānetadevāsya lāṅgūlaṃ dahyatāmiti || 149 ||
tatastasya vacaḥ śrutvā mama pucchaṃ samantataḥ |
150
veṣṭitaṃ śaṇavalkaiśca jīrṇaiḥ kārpāsajaiḥ paṭaiḥ || 150 ||
rākṣasāḥ siddhasannāhāstataste caṇḍavikramāḥ |
151
tadā'dahyanta me pucchaṃ nighnantaḥ kāṣṭhamuṣṭibhiḥ || 151 ||
baddhasya bahubhiḥ pāśairyantritasya ca rākṣasaiḥ |
152
tataste rākṣasāśśūrā baddhaṃ māmagnisaṃvṛtam || 152 ||
aghoṣayanrājamārge nagaradvāramāgatāḥ |
153
tato'haṃ sumahadrūpaṃ saṅkṣipya punarātmanaḥ || 153 ||
vimocayitvā taṃ bandhaṃ prakṛtisthaḥ sthitaḥ punaḥ |
154
āyasaṃ parighaṃ gṛhya tāni rakṣāṃsyasūdayam || 154 ||
tatastannagaradvāraṃ vegenāplutavānaham |
155
pucchena ca pradīptena tāṃ purīṃ sāṭṭagopurām || 155 ||
dahāmyahamasambhrānto yugāntāgniriva prajāḥ |
156
vinaṣṭā jānakī vyaktaṃ na hyadagdhaḥ pradṛśyate || 156 ||
laṅkāyāṃ kaściduddheśaḥ sarvā bhasmīkṛtā purī |
157
dahatā ca mayā laṅkāṃ dagdhā sītā na saṃśayaḥ || 157 ||
rāmasya hi mahatkāryaṃ mayedaṃ vitathīkṛtam |
158
iti śokasamāviṣṭaścintāmahamupāgataḥ || 158 ||
athāhaṃ vācamaśrauṣaṃ cāraṇānāṃ śubhākṣarām |
159
jānakī na ca dagdheti vismayodantabhāṣiṇām || 159 ||
tato me buddhirutpannā śrutvā tāmadbhutāṃ giram |
160
adagdhā jānakītyevaṃ nimittaiścopalakṣitā || 160 ||
dīpyamāne tu lāṅgūle na māṃ dahati pāvakaḥ |
161
hṛdayaṃ ca prahṛṣṭaṃ me vātāssurabhigandhinaḥ || 161 ||
tairnimittaiśca dṛṣṭāthaiḥ kāraṇaiśca mahāguṇaiḥ |
162
ṛṣivākyaiśca siddhārthairabhavaṃ hṛṣṭamānasaḥ || 162 ||
punardṛṣṭvā ca vaidehīṃ visṛṣṭaśca tayā punaḥ |
163
tataḥ parvatamāsādya tatrāriṣṭamahaṃ punaḥ || 163 ||
pratiplavanamārebhe yuṣmaddharśanakāṅkṣayā |
164
tataḥ pavanacandrārkasiddhagandharvasevitam || 164 ||
panthānamahamākramya bhavato dṛṣṭavāniha |
165
rāghavasya prabhāveṇa bhavatāṃ caiva tejasā || 165 ||
sugrīvasya ca kāryārthaṃ mayā sarvamanuṣṭhitam |
166
etatsarvaṃ mayā tatra yathāvadupapāditam || 166 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe aṣṭapañcāśassargaḥ ||