śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha viṃśassargaḥ |
rāmacāpavisṛṣṭena śareṇāntakareṇa tam |
1
dṛṣṭvā vinihataṃ bhūmau tārā tārādhipānanā || 1 ||
sā samāsādya bhartāraṃ paryaṣvajata bhāminī |
2
iṣuṇā'bhihataṃ dṛṣṭvā vālinaṃ kuñjaropamam || 2 ||
vānarendra mahendrābhaṃ śokasantaptamānasā |
3
tārā tarumivonmūlaṃ paryadevayadāturā || 3 ||
raṇe dāruṇa vikrānta pravīra plavatāṃ vara |
4
kiṃ dīnāmapurobhāgāmadya tvaṃ nābhibhāṣase || 4 ||
uttiṣṭha hariśārdūla bhajasva śayanottamam |
5
naivaṃvidhāśśerate hi bhūmau nṛpatisattamāḥ || 5 ||
atīva khalu te kāntā vasudhā vasudhādhipa |
6
gatāsurapi yāṃ gātrairmāṃ vihāya niṣevase || 6 ||
vyaktamanyā tvayā vīra dharmataḥ sampravartitā |
7
kiṣkindheva purī ramyā svargamārge vinirmitā || 7 ||
yānyasmābhistvayā sārdhaṃ vaneṣu madhugandhiṣu |
8
vihṛtāni tvayā kāle teṣāmuparamaḥ kṛtaḥ || 8 ||
nirānandā nirāśā'haṃ nimagnā śokasāgare |
9
tvayi pañcatvamāpanne mahāyūthapayūthape || 9 ||
hṛdayaṃ susthiraṃ mahyaṃ dṛṣṭvā vinihataṃ patim |
10
yanna śokābhisantaptaṃ sphuṭate'dya sahasradhā || 10 ||
sugrīvasya tvayā bhāryā hṛtā sa ca vivāsitaḥ |
11
yattu ttasya tvayā vyuṣṭiḥ prāpteyaṃ plavagādhipa || 11 ||
niśśreyasaparā mohāttvayā cāhaṃ vigarhitā |
12
yaiṣā'bruvaṃ hitaṃ vākyaṃ vānarendra hitaiṣiṇī || 12 ||
rūpayauvanadṛptānāṃ dakṣiṇānāṃ ca mānada |
13
nūnamapsarasāmārya cittāni pramathiṣyasi || 13 ||
kālo nissaṃśayo nūnaṃ jīvitāntakarastava |
14
balādyenāvapanno'si sugrīvasyāvaśo vaśam || 14 ||
vaidhavyaṃ śokasantāpaṃ kṛpaṇaṃ kṛpaṇā satī |
15
aduḥkhopacitā pūrvaṃ vartayiṣyāmyanāthavat || 15 ||
lālitaścāṅgado vīrassukumārassukhocitaḥ |
16
vartsyate kāmavasthāṃ me pitṛvye krodhamūrchite || 16 ||
kuruṣva pitaraṃ putra sudṛṣṭaṃ dharmavatsalam |
17
durlabhaṃ darśanaṃ vatsa tava tasya bhaviṣyati || 17 ||
samāśvāsaya putraṃ tvaṃ sandeśaṃ sandiśasva me |
18
mūrdhni cainaṃ samāghrāya pravāsaṃ prasthito hyasi || 18 ||
rāmeṇa hi mahatkarma kṛtaṃ tvāmabhinighnatā |
19
ānṛṇyaṃ ca gataṃ tasya sugrīvasya pratiśrave || 19 ||
sakāmo bhava sugrīva rumāṃ tvaṃ pratipatsyase |
20
bhuṅkṣava rājyamanudvignaśśasto bhrātā ripustava || 20 ||
kiṃ māmevaṃ vilapatīṃ premṇā tvaṃ nābhibhāṣase |
21
imāḥ paśya varā bahvīrbhāryāste vānareśvara || 21 ||
tasyā vilapitaṃ śrutvā vānaryassarvataśca tāḥ |
22
parigṛhyāṅgadaṃ dīnaṃ duḥkhārtā paricukruśuḥ || 22 ||
kimaṅgadaṃ sāṅgadavīrabāho vihāya yāsyadya cirapravāsam |
23
na yuktamevaṃ guṇasannikṛṣṭaṃ vihāya putraṃ priyaputra gantum || 23 ||
kimapriyaṃ te priya cāruveṣa mayā kṛtaṃ nātha sutena vā te |
24
sahāṅgadāṃ māṃ pravihāya vīra yatprasthito dīrgha mitaḥ pravāsam || 24 ||
yadyapriyaṃ kiñcidasampradhārya kṛtaṃ mayā syāttava dīrghabāho |
25
kṣamasva me taddharivaṃśanātha vrajāmi mūrdhnā tava vīra pādau || 25 ||
tathā tu tārā karuṇaṃ rudantī bhartussamīpe saha vānarībhiḥ |
26
vyavasyata prāyamupopaveṣṭu manindyavarṇā bhuvi yatra vālī || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe viṃśassargaḥ ||