📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
3.64 araṇyakāṇḍa - catuḥṣaṣṭitama sargaḥ
3.64 Aranyakanda - Chatuhshashtitama Sargah
Valmiki Latin
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha catuḥṣaṣṭitamassargaḥ |
sa dīno dīnayā vācā lakṣmaṇaṃ vākyamabravīt |
1
śīghraṃ lakṣmaṇa jānīhi gatvā godāvarīṃ nadīm || 1 ||
api godāvarīṃ sītā padmānyānayituṃ gatā |
2
evamuktastu rāmeṇa lakṣmaṇaḥ paravīrahā || 2 ||
nadīṃ godāvarīṃ ramyāṃ jagāma laghuvikramaḥ |
3
tāṃ lakṣmaṇastīrthavatī vicitvā rāmamabravīt || 3 ||
naināṃ paśyāmi tīrtheṣu krośato na śṛṇoti me |
4
kaṃ nu vā deśamāpannā vaidehī kleśanāśinī || 4 ||
na hyahaṃ veda taṃ deśaṃ yatra sā janakātmajā |
5
lakṣmaṇasya vacaśśrutvā dīnassantāpamohitaḥ || 5 ||
rāmassamabhicakrāma svayaṃ godāvarīṃ nadīm |
6
sa tāmupasthito rāmaḥ kva sītetyevamabravīt || 6 ||
bhūtāni rākṣasendreṇa vadhārheṇa hṛtāmiti |
7
na tāṃ śaśaṃsū rāmāya tathā godāvarī nadi || 7 ||
tataḥ pracoditā bhūtaiśśaṃsāsmaitāṃ priyāmiti |
8
na tu sābhyavadatasitāṃ pṛṣṭā rāmeṇa śocatā || 8 ||
rāvaṇasya tu tadrūpaṃ karmāṇi ca durātmanaḥ |
9
dhyātvā bhayāttu vaidehīṃ sā nadī na śaśaṃsa tām || 9 ||
nirāśastu tayā nadyā sītāyā darśane kṛtaḥ |
10
uvāca rāmassaumitriṃ sītādarśanakarśitaḥ || 10 ||
eṣā godāvarī saumya kiñcinna prati bhāṣate |
11
kiṃ nu lakṣmaṇa vakṣyāmi sametya janakaṃ vacaḥ || 11 ||
mātaraṃ caiva vaidehyā vinā tāmahamapriyam |
12
yā me rājyavihīnasya vane vanyena jīvataḥ || 12 ||
sarvaṃ vyapanayecchokaṃ vaidehī kva nu sā gatā |
13
jñātipakṣavihīnasya rājaputrīmapaśyataḥ || 13 ||
manye dīrghā bhaviṣyanti rātrayo mama jāgrataḥ |
14
godāvarīṃ janasthānamimaṃ prasravaṇaṃ girim || 14 ||
sarvāṇyanugamiṣyāmi yadi sītā hi dṛśyate |
15
ete mṛgā mahāvīrya māmīkṣante muhurmuhuḥ || 15 ||
vaktukāmā iva hi me iṅgitānyupalakṣaye |
16
tāṃstu dṛṣṭvā naravyāghro rāghavaḥ pratyuvāca ha || 16 ||
kva sīteti nirīkṣanvai bāṣpasaṃruddhayā dṛśā |
17
evamuktā narendreṇa te mṛgāssahasotthitāḥ || 17 ||
dakṣiṇābhimukhāssarve darśayanto nabhasthalam |
18
maithilī hriyamāṇā sā diśaṃ yāmanvapadyata || 18 ||
tena mārgeṇa dhāvanto nirīkṣante narādhipam |
19
yena mārgaṃ ca bhūmiṃ ca nirīkṣante sma te mṛgāḥ || 19 ||
punaśca mārgamicchanti lakṣmaṇenopalakṣitāḥ |
20
teṣāṃ vacanasarvasvaṃ lakṣayāmāsa ceṅgitam || 20 ||
uvāca lakṣmaṇo jyeṣṭhaṃ dhīmānbhrātaramārtavat |
21
kva siteti tvayā pṛṣṭā yatheme sahasotthitāḥ || 21 ||
darśayanti kṣitiṃ caiva dakṣiṇāṃ ca diśaṃ mṛgāḥ |
22
sādhu gacchāvahe deva diśametāṃ hi naiṛtim || 22 ||
yadi syādāgamaḥ kaścidāryā vā sā'tha lakṣyate |
23
bāḍhamityeva kākutsthaḥ prasthito dakṣiṇāṃ diśam || 23 ||
lakṣmaṇānugataśśīmanvīkṣamāṇo vasundharām |
24
evaṃ sambhāṣamāṇau tāvanyonyaṃ bhrātarāvubhau || 24 ||
vasundharāyāṃ patitaṃ puṣpamārgamapaśyatām |
25
tāṃ puṣpavṛṣṭiṃ patitāṃ dṛṣṭvā rāmo mahītale || 25 ||
uvāca lakṣmaṇaṃ vīro duḥkhito duḥkhitaṃ vacaḥ |
26
abhijānāmi puṣpāṇi tānīmānīha lakṣmaṇa || 26 ||
pinaddhāni hi vaidehyā mayā dattāni kānane |
27
manye sūryaśca vāyuśca medinī ca yaśasvinī || 27 ||
abhirakṣanti puṣpāṇi prakurvanto mama priyam |
28
evamuktvā mahābāhuṃ lakṣmaṇaṃ puruṣarṣabhaḥ || 28 ||
uvāca rāmo dharmātmā giriṃ prasravaṇākulam |
29
kaccit kṣitibhṛtāṃ nātha dṛṣṭā sarvāṅgasundarī || 29 ||
rāmā ramye vanoddeśe mayā virahitā tvayā |
30
kruddho'bravīdgiriṃ tatra siṃhaḥ kṣudramṛgaṃ yathā || 30 ||
tāṃ hemavarṇāṃ hemābhāṃ sītāṃ darśaya parvata |
31
yāvatsānūni sarvāṇi na te vidhvaṃsayāmyaham || 31 ||
evamuktastu rāmeṇa parvato maithilīṃ prati |
32
śaṃsanniva tatassītāṃ nādarśayata rāghave || 32 ||
tato dāśarathī rāma uvāca ca śiloccayam |
33
mama bāṇāgninirdagdho bhasmībhūto bhaviṣyasi || 33 ||
asevyaḥ satataṃ caiva nistṛṇadrumapallavaḥ |
34
imāṃ vā saritaṃ cādya śoṣayiṣyāmi lakṣmaṇa || 34 ||
yadi nākhyāti me sītāmāryāṃ candranibhānanām |
35
evaṃ sa ruṣito rāmo didhakṣanniva cakṣuṣā || 35 ||
dadarśa bhūmau niṣkrāntaṃ rākṣasasya padaṃ mahat |
36
trastāyā rāmakāṅkṣiṇyāḥ pradhāvantyā itastataḥ || 36 ||
rākṣasenānuvṛttāyā maithilyāśca padānyatha |
37
sa samīkṣya parikrāntaṃ sītāyā rākṣasasya ca || 37 ||
bhagnaṃ dhanuśca tūṇī ca vikīrṇaṃ bahudhā ratham |
38
sambhrāntahṛdayo rāmaśśaśaṃsa bhrātarampriyam || 38 ||
paśya lakṣmaṇa vaidehyāśaśīrṇāḥ kanakabindavaḥ |
39
bhūṣaṇānāṃ hi saumitre mālyāni vividhāni ca || 39 ||
taptabindunikāśaiśca citraiḥ kṣatajabindubhiḥ |
40
āvṛtaṃ paśya saumitre sarvato dharaṇītalam || 40 ||
manye lakṣmaṇa vaidehī rākṣasaiḥ kāmarūpibhiḥ |
41
bhitvābhitvā vibhaktā vā bhakṣitā vā bhaviṣyati || 41 ||
tasyā nimittaṃ vaidehyā dvayorvivadamānayoḥ |
42
babhūva yuddhaṃ saumitre ghoraṃ rākṣasayoriha || 42 ||
muktāmaṇimayaṃ cedaṃ tapanīyavibhūṣitam |
43
dharaṇyāṃ patitaṃ saumya kasya bhagnaṃ mahaddhanuḥ || 43 ||
taruṇādityasaṅkāśaṃ vaiḍūryagulikācitam |
44
viśīrṇaṃ patitaṃ bhūmau kavacaṃ kasya kāñcanam || 44 ||
chatraṃ śataśalākaṃ ca divyamālyopaśobhitam |
45
bhagnadaṇḍamidaṃ kasya bhūmau samyaṅnipātitam || 45 ||
kāñcanoraśchadā śceme piśācavadanāḥ kharāḥ |
46
bhīmarūpā mahākāyāḥ kasya vā nihatā raṇe || 46 ||
dīptapāvakasaṅkāśo dyutimānsamaradhvajaḥ |
47
apaviddhaśca bhagnaśca kasya sāṅgrāmiko rathaḥ || 47 ||
rathākṣamātrā viśikhāstapanīyavibhūṣaṇāḥ |
48
kasyeme'bhihatā bāṇāḥ prakīrṇā ghorakarmaṇaḥ || 48 ||
śarāvarau śaraiḥ pūrṇau vidhvastau paśya lakṣmaṇa |
49
pratodābhīśuhasto vai kasyāyaṃ sārathirhataḥ || 49 ||
kasyemau puruṣavyāghra śayāte nihatau yudhi |
50
cāmaragrāhiṇau saumya soṣṇīṣamaṇikuṇḍalau || 50 ||
padavīpuruṣasyaiṣā vyaktaṃ kasyāpi rakṣasaḥ |
51
vairaṃ śataguṇaṃ paśya mamedaṃ jīvitāntakam || 51 ||
sughorahṛdayaissaumya rākṣasaiḥ kāmarūpibhiḥ |
52
hṛtā mṛtā vā sītā sā bhakṣitā vā tapasvinī || 52 ||
nadharmastrāyate sītāṃ hriyamāṇāṃ mahāvane |
53
bhakṣitāyāṃ hi vaidehyāṃ hṛtāyāmapi lakṣmaṇa || 53 ||
ke hi loke priyaṃ kartuṃ śaktāssaumya mameśvarāḥ |
54
kartāramapi lokānāṃ śūraṃ karuṇavedinam || 54 ||
ajñānādavamanyeratsarvabhūtāni lakṣmaṇa |
55
mṛduṃ lokahite yuktaṃ dāntaṃ karuṇavedinam || 55 ||
nirvīrya iti manyante nūnaṃ māṃ tridaśeśvarāḥ |
56
māṃ prāpya hi guṇo doṣassaṃvṛttaḥ paśya lakṣmaṇa || 56 ||
adyaiva sarvabhūtānāṃ rakṣasāmabhavāya ca |
57
saṃhṛtyaiva śaśijyotsnāṃ mahānsūrya ivoditaḥ || 57 ||
saṃhṛtyaiva guṇānsarvānmama tejaḥ prakāśate |
58
naiva yakṣā na gandharvā na piśācā na rākṣasāḥ || 58 ||
kinnarā vā manuṣyā vā sukhaṃ prāpsyanti likṣmaṇa |
59
mamāstrabāṇasampūrṇamākāśaṃ paśya lakṣmaṇa || 59 ||
nissampātaṃ kariṣyāmi hyadya trailokyacāriṇām |
60
sanniruddhagrahagaṇamāvāritaniśākaram || 60 ||
vipraṇaṣṭānalamarudbhāskaradyutisaṃvṛtam |
61
vinirmathitaśailāgraṃ śuṣyamāṇajalāśayam || 61 ||
dhvastadrumalatāgulmaṃ vipraṇāśitasāgaram |
62
trailokyaṃ tu kariṣyāmi saṃyuktaṃ kālakarmaṇā || 62 ||
na tāṃ kuśalinīṃ sītāṃ pradāsyanti mameśvarāḥ |
63
asminmuhūrte saumitre mama drakṣyanti vikramam || 63 ||
nākāśamutpatiṣyanti sarvabhūtāni lakṣmaṇa |
64
mama cāpaguṇonmuktairbāṇajālairnirantaram || 64 ||
arditaṃ mama nārācairdhvastabhrāntamṛgadvijam |
65
samākulamamaryādaṃ jagatpaśyādya lakṣmaṇa || 65 ||
ākarṇapūrṇairiṣubhirjīvalokaṃ durāvaraiḥ |
66
kariṣye maithilīhetorapiśācamarākṣasam || 66 ||
mama roṣaprayuktānāṃ sāyakānāṃ balaṃ surāḥ |
67
drakṣyantyadya vimuktānāmatidūrātigāminām || 67 ||
naiva devā na daiteyā na piśācā na rākṣasāḥ |
68
bhaviṣyanti mama krodhāttrailokye vipraṇāśite || 68 ||
devadānavayakṣāṇāṃ lokā ye rakṣasāmapi |
69
bahudhā na bhaviṣyanti bāṇaughaiśśakalīkṛtāḥ || 69 ||
nirmaryādānimānlokānkariṣyāmyadya sāyakaiḥ |
70
hṛtāṃ mṛtāṃ vā saumitre na dāsyanti mameśvarāḥ || 70 ||
tathārupāṃ hi vaidehīṃ na dāsyanti yadi priyām |
71
nāśayāmi jagatsarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram || 71 ||
ityuktvā roṣatāmrākṣo rāmo niṣpīḍya kārmukam |
72
śaramādāya sandīptaṃ ghoramāśīviṣopamam || 72 ||
sandhāya dhanuṣi śrīmānrāmaḥ parapurañjayaḥ |
73
yugāntāgniriva kruddha idaṃ vacanamabravīt || 73 ||
yathā jarā yathā mṛtyuryathā kālo yathā vidhiḥ |
74
nityaṃ na pratihanyante sarvabhūteṣu lakṣmaṇa || 74 ||
tathāhaṃ krodhasaṃyukto na nivāryo'smi sarvathā |
pureva me cārudantīmaninditāṃ diśanti sītāṃ yadi nādya maithilīm |
75
sadevagandharvamanuṣyapannagaṃ jagatsaśailaṃ parivartayāmyaham || 75 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe catuḥṣaṣṭitamassargaḥ ||