śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha saptacatvāriṃśassargaḥ |
rāvaṇena tu vaidehī tadā pṛṣṭā jihīrṣatā |
1
parivrājakarūpeṇa śaśaṃsātmānamātmanā || 1 ||
brāhmaṇaścātithiścāyamanukto hi śapeta mām |
2
iti dhyātvā muhūrtaṃ tu sītā vacanamabravīt || 2 ||
duhitā janakasyāhaṃ maithilasya mahātmanaḥ |
3
sītā nāmnāsmi bhadraṃ te rāmabhāryā dvijottama || 3 ||
uṣitvā dvādaśa samā ikṣvākuṇāṃ niveśane |
4
bhuñjānā mānuṣānbhogānsarvakāmasamṛddhinī || 4 ||
tatastrayodaśe varṣe rājāmantrayata prabhuḥ |
5
abhiṣecayituṃ rāmaṃ sameto rājamantribhiḥ || 5 ||
tasminsambhriyamāṇe tu rāghavasyābhiṣecane |
6
kaikeyī nāma bhartāramāryā sā yācate varam || 6 ||
pratigṛhya tu kaikeyī śvaśuraṃ sukṛtena me |
7
mama pravrājanaṃ bharturbharatasyābhiṣecanam || 7 ||
dvāvayācata bhartāraṃ satyasandhaṃ nṛpottamam |
8
nādya bhokṣye na ca svapsye na pāsyeca kathañcana || 8 ||
eṣa me jīvitasyānto rāmo yadyabhiṣicyate |
9
iti bruvāṇāṃ kaikeyīṃ śvaśuro me sa mānadaḥ || 9 ||
ayācatārthairanvarthairna ca yāñcāṃ cakāra sā |
10
mama bhartāmahātejā vayasā pañcaviṃśakaḥ || 10 ||
aṣṭādaśa hi varṣāṇi mama janmani gaṇyate |
11
rāmeti prathito loke guṇavānsatyavānśuciḥ || 11 ||
viśālākṣo mahābāhussarvabhūtahite rataḥ |
12
kāmārtastu mahātejāḥ pitā daśarathassvayam || 12 ||
kaikeyyāḥ priyakāmārthaṃ taṃ rāmaṃ nābhyaṣecayat |
13
abhiṣekāya tu pitussamīpaṃ rāmamāgatam || 13 ||
kaikeyī mama bhartāramityuvāca dhṛtaṃ vacaḥ |
14
tava pitrā samājñaptaṃ mamedaṃ śṛṇu rāghava || 14 ||
bharatāya pradātavyamidaṃ rājyamakaṇṭakam |
15
tvayā hi khalu vastavyaṃ nava varṣāṇi pañca ca || 15 ||
vane pravraja kākutstha pitaraṃ mocayānṛtān |
16
tathetyuktvā ca tāṃ rāmaḥ kaikeyīmakutobhayaḥ || 16 ||
cakāra tadvacastasyā mama bhartā dṛḍhavrataḥ |
17
dadyānna pratigṛhṇīyātsatyaṃ brūyānna cānṛtam || 17 ||
etadbrāhmaṇa rāmasya dhrṛvaṃ vratamanuttamam |
18
tasya bhrātā tu dvaimātro lakṣmaṇo nāma vīryavān || 18 ||
rāmasya puruṣavyāghrassahāyassamarerihā |
19
sa bhrātā lakṣmaṇo nāma dharmacārī dṛḍhavrataḥ || 19 ||
anvagacchaddanuṣpāṇiḥ pravrajantaṃ mayā saha |
20
jaṭī tāpasarūpeṇa mayā saha sahānujaḥ || 20 ||
praviṣṭo daṇḍakāraṇyaṃ dharmanityo jitendriyaḥ |
21
te vayaṃ pracyutā rājyātkaikeyyāstu kṛte trayaḥ || 21 ||
vicarāmo dvijaśreṣṭha vanaṃ gambhīramojasā |
22
samāśvasa muhūrtaṃ tu śakyaṃ vastumiha tvayā || 22 ||
āgamiṣyati me bhartā vanyamādāya puṣkalam |
23
rurūngodhā nvarāhāṃśca hatvā'dāyā'miṣānbahūn || 23 ||
sa tvaṃ nāma ca gotrañca kulaṃ cācakṣva tattvataḥ |
24
ekaśca daṇḍakāraṇye kimarthaṃ carasi dvija || 24 ||
evaṃ bṛvantyāṃ sītāyāṃ rāmapatnyāṃ mahābalaḥ |
25
pratyuvācottaraṃ tīvraṃ rāvaṇo rākṣasādhipaḥ || 25 ||
yena vitrāsitā lokāssadevāsurapannagāḥ |
26
ahaṃ tu rāvaṇo nāma sīte rakṣogaṇeśvaraḥ || 26 ||
tvāṃ tu kāñcanavarṇābhāṃ dṛṣṭvā kauśeyavāsinīm |
27
ratiṃ svakeṣu dāreṣu nādhigacchāmyanindite || 27 ||
bahvīnāmuttamastrīṇāmāhṛtānāmitastataḥ |
28
sarvāsāmeva bhadraṃ te mamāgramahiṣī bhava || 28 ||
laṅkānāma samudrasya mama madhye mahāpurī |
29
sāgareṇa parikṣistā niviṣṭā nagamūrdhani || 29 ||
tatra sīte mayā sārdhaṃ vaneṣu vihariṣyasi |
30
na cāsyāraṇyavāsasya spṛhayiṣyasi bhāmini || 30 ||
pañca dāsyassahasrāṇi sarvābharaṇabhūṣitāḥ |
31
sīte paricariṣyanti bhāryā bhavasi me yadi || 31 ||
rāvaṇenaivamuktā tu kupitā janakātmajā |
32
pratyuvācānavadyāṅgī tamanādṛtya rākṣasam || 32 ||
mahāgirimivākampyaṃ mahendrasadṛśaṃ patim |
33
mahodadhimivākṣobhyamahaṃ rāmamanuvratā || 33 ||
sarvalakṣaṇasampannaṃ nyagrodhaparimaṇḍalam |
34
satyasandhaṃ mahābhāgamahaṃ rāmamanuvratā || 34 ||
mahābāhuṃ mahoraskaṃ siṃhavikrāntagāminam |
35
nṛsiṃhaṃ siṃhasaṅkāśamahaṃ rāmamanuvratā || 35 ||
pūrṇacandrānanaṃ rāmaṃ rājavatsaṃ jitendriyam |
36
pṛthukīrtiṃ mahātmānamahaṃ rāmamanuvratā || 36 ||
tvaṃ punarjambukassiṃhīṃ māmicchasi sudurlabhām |
37
nāhaṃ śakyā tvayā spraṣṭumādityasya prabhā yathā || 37 ||
pādapānkāñcanānnūnaṃ bahūnpaśyasi mandabhāk |
38
rāghapasya priyāṃ bhāryāṃ yastvamicchasi rāvaṇa || 38 ||
kṣudhitasya hi siṃhasya mṛgaśatrostarasvinaḥ |
39
āśīviṣasya mukhāddaṃṣṭrāmādātumicchasi || 39 ||
mandaraṃ parvataśreṣṭhaṃ pāṇinā hartumicchasi |
40
kālakūṭaṃ viṣaṃ pītvā svastimāngantumicchasi || 40 ||
akṣi sūcyā pramṛjasi jihvayā lekṣi ca kṣuram |
41
rāghavasya priyāṃ bhāryāṃ yo'dhigantuṃ tvamicchasi || 41 ||
avasajya śilāṃ kaṇṭhe samudraṃ tartumicchasi |
42
sūryācandramasau cobhau pāṇibhyāṃ hartumicchasi || 42 ||
yo rāmasya priyāṃ bhāryāṃ pradharṣayitumicchasi |
43
agniṃ prajvalitaṃ dṛṣṭvā vastreṇāhartumicchasi || 43 ||
kālyāṇavṛttāṃ rāmasya yo bhāryāṃhartumicchasi |
44
ayomukhānāṃ śūlānāmagre caritumicchasi || 44 ||
rāmasya sadṛśīṃ bhāryāṃ yo'dhigantuṃ tvamicchasi |
yadantaraṃ siṃhaśṛgālayorvane yadantaraṃ syandinikā samudrayoḥ |
45
surāgrya sauvīrakayoryadantaraṃ tadantaraṃ vai tava rāghavasya ca || 45 ||
yadantaraṃ kāñcanasīsalohayoryadantaraṃ candanavāripaṅkayoḥ |
46
yadantaraṃ hastibiḍālayorvane tadantaraṃ dāśarathestavaiva ca || 46 ||
yadantaraṃ vāyasavainateyayoryadantaraṃ madgumayūrayorapi |
47
yadantaraṃ sārasagṛdhrayorvane tadantaraṃ dāśarathestavaiva ca || 47 ||
tasminsahasrākṣasamaprabhāve rāme sthite kārmukabāṇapāṇau |
48
hṛtāpi tehaṃ na jarāṃ gamiṣye vajraṃ yathā makṣikayāvagīrṇam || 48 ||
itīva tadvākyamaduṣṭabhāvā suduṣṭamuktvā rajanīcaraṃ tam |
49
gātraprakampādvyathitā babhūva vātoddhatā sā kadalīva tanvī || 49 ||
tāṃ vepamānāmupalakṣya sītāṃ sa rāvaṇo mṛtyusamaprabhāvaḥ |
50
kulaṃ balaṃ nāma ca karma cātmanaḥ samācacakṣe bhayakāraṇārtham || 50 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe saptacatvāriṃśassargaḥ ||