📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
2.92 ayodhyākāṇḍa - dvinavatitama sargaḥ
2.92 Ayodhyakanda - Dvinavatitama Sargah
Valmiki Latin
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha dvinavatitamassargaḥ |
tatastāṃ rajanīmuṣya bharatassaparicchadaḥ |
1
kṛtātithyo bharadvājaṃ kāmādabhijagāma ha || 1 ||
taṃ ṛṣiḥ puruṣavyāghraṃ prāñjaliṃ prekṣya cā'gatam |
2
hutāgnihotro bharataṃ bharadvājo'bhyabhāṣata || 2 ||
kaccidatra sukhā rātristavāsmadviṣaye gatā |
3
samagraste janaḥ kaccidātithye śaṃsa me'nagha || 3 ||
tamuvācāñjaliṃ kṛtvā bharato'bhipraṇamya ca |
4
āśramādabhiniṣkrāntamṛṣimuttamatejasam || 4 ||
sasukhoṣito'smi bhagavansamagrabalavāhanaḥ |
5
tarpitassarvakāmaiśca sāmātyo balavattvayā || 5 ||
apetaklamasantāpā ssubhikṣāssupratiśrayāḥ |
6
api preṣyānupādāya sarve sma susukhoṣitāḥ || 6 ||
āmantraye'haṃ bhagavan kāmaṃ tvāmṛṣisattamaḥ |
7
samīpaṃ prasthitaṃ bhrāturmaitreṇekṣasva cakṣuṣā || 7 ||
āśramaṃ tasya dharmajña dhārmikasya mahātmanaḥ |
8
ācakṣva katamo mārgaḥ kiyāniti ca śaṃsa me || 8 ||
iti pṛṣṭastu bharataṃ bhrātṛdarśanalālasam |
9
pratyuvāca mahātejā bharadvājo mahātapāḥ || 9 ||
bharatārdhatṛtīyeṣu yojaneṣvajane vane |
10
citrakūṭo giristatra ramyanirjharakānanaḥ || 10 ||
uttaraṃ pārśvamāsādya tasya mandākinī nadī |
11
puṣpitadrumasañchannā ramyapuṣpitakānanā || 11 ||
anantaraṃ tatsaritaścitrakūṭaśca parvataḥ |
12
tayoḥ parṇakuṭī tāta tatra tau vasato dhruvam || 12 ||
dakṣiṇenaiva mārgeṇa savyadakṣiṇameva vā |
13
gajavājirathākīrṇāṃ vāhinīṃ vāhinīpate || 13 ||
vāhayasva mahābhāga tato drakṣyasi rāghavam |
prayāṇamiti tacchrutvā rajarājasya yoṣitaḥ |
14
hitvā yānāni yānārhāḥ brāhmaṇaṃ paryavārayan || 14 ||
vepamānā kṛśā dīnā saha devyā sumitrayā |
15
kausalyā tatra jagrāha karābhyāṃ caraṇau muneḥ || 15 ||
asamṛddhena kāmena sarvalokasya garhitā |
16
kaikeyī tasya jagrāha caraṇau savyapatrapā || 16 ||
taṃ pradakṣiṇamāgamya bhagavantaṃ mahāmunim |
17
adūrārbharatasyaiva tasthau dīnamanāstadā || 17 ||
tataḥ papraccha bharataṃ bharadvājo dṛḍhavrataḥ |
18
viśeṣaṃ jñātumicchāmi mātrūṇāṃ tava rāghava || 18 ||
evamuktastu bharato bharadvājena dhīmatā |
19
uvāca prāñjalirbhūtvā vākyaṃ vacanakovidaḥ || 19 ||
yāmimāṃ bhagavan dīnāṃ śokānaśanakarśitām |
20
piturhi mahiṣīṃ devīṃ devatāmiva paśyasi || 20 ||
eṣā taṃ puraṣavyāghraṃ siṃhavikrāntagāminam |
21
kausalyā suṣuve rāmaṃ dhātāramaditiryathā || 21 ||
asyā vāmabhujaṃ śliṣṭā yaiṣā tiṣṭhati durmanāḥ |
22
karṇikārasya śākheva śīrṇapuṣpā vanāntare || 22 ||
etasyāstu sutau devyāḥ kumārau devavarṇinau |
23
ubhau lakṣmaṇaśatrughnau vīrau satyaparākramau || 23 ||
yasyāḥ kṛte naravyāghrau jīvanāśamito gatau |
24
rājaputravihīnaśca svargaṃ daśaratho gataḥ || 24 ||
krodhanāmakṛtaprajñāṃ dṛptāṃ subhagamāninīm |
25
aiśvaryakāmāṃ kaikeyīmanāryāmāryārūpiṇīm || 25 ||
mamaitāṃ mātaraṃ viddhi nṛśaṃsāṃ pāpaniścayām |
26
yatomūlaṃ hi paśyāmi vyasanaṃ mahadātmanaḥ || 26 ||
ityuktvā naraśārdūlo bāṣpagadgadayā girā |
27
sa niśsvāsa tāmrākṣo nāgaḥ kṛddha iva śvasan || 27 ||
bharadvājo maharṣistaṃ bruvantaṃ bharataṃ tathā |
28
pratyuvāca mahābuddhiridaṃ vacanamarthavat || 28 ||
na doṣeṇāvagantavyā kaikeyī bharata tvayā |
29
rāmapravrājanaṃ hyetatsukhodarkaṃ bhaviṣyati || 29 ||
devānāṃ dānavānāṃ ca ṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām |
30
hitameva bhaviṣyaddhi rāmapravrājanādiha || 30 ||
abhivādya tu saṃsiddhaḥ kṛtvā cainaṃ pradakṣiṇam |
31
āmantrya bharata ssainyaṃ yujyatāmityacodayat || 31 ||
tato vājirathānyuktān divyānhemapariṣkṛtān |
32
adhyārohatprayāṇārthī bahūnbahuvidho janaḥ || 32 ||
gajakanyā gajāścaiva hemakakṣyāḥ patākinaḥ |
33
jīmūtā iva gharmānte saghoṣāssampratasthire || 33 ||
vividhānyapi yānāni mahanti ca laghūni ca |
34
prayayu ssumahārhāṇi pādai reva padātayaḥ || 34 ||
atha yānapravekaistu kausalyāpramukhāḥ striyaḥ |
35
rāmadarśanakāṅkṣiṇyaḥ prayayurmuditāstadā || 35 ||
candrārkataruṇābhāsāṃ niryuktāṃ śibikāṃ śubhām |
36
āsthāya prayayau śrīmānbharata ssaparicchadaḥ || 36 ||
sā prayātā mahāsenā gajavājirathākulā |
37
dakṣiṇāṃ diśamāvṛtya mahāmegha ivotthitaḥ || 37 ||
vanāni tu vyatikramya juṣṭāni mṛgapakṣibhiḥ |
38
gaṅgāyāḥ paravelāyāṃ giriṣvapi nadīṣu ca || 38 ||
sā samprahṛṣṭadvipavājiyodhā vitrāsayantī mṛgapakṣisaṅghān |
39
mahadvanaṃ tatpratigāhamānā rarāja senā bharatasya tatra || 39 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe dvinavatitamassargaḥ ||