📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
2.91 ayodhyākāṇḍa - ekanavatitama sargaḥ
2.91 Ayodhyakanda - Ekanavatitama Sargah
Valmiki Latin
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ekanavatitamassargaḥ |
kṛtabuddhiṃ nivāsāya tatraiva sa munistadā |
1
bharataṃ kaikayīputramātithyenanyamantrayat || 1 ||
abravīdbharatastvenaṃ nanvidaṃ bhavatā kṛtam |
2
pādyamarghyaṃ tathā'tithyaṃ vane yadupapadyate || 2 ||
athovāca bharadvājo bharataṃ prahasanniva |
3
jāne tvāṃ prītisaṃyuktaṃ tuṣyestvaṃ yena kenacit || 3 ||
senāyāstu tavaitasyāḥ kartumicchāmi bhojanam |
4
mama prītiryathārūpā tathārho manujarṣabha || 4 ||
kimarthaṃ cāpi nikṣipya dūre balamihāgataḥ |
5
kasmānnehopayāto'si sabalaḥ puruṣarṣabhaḥ || 5 ||
bharataḥ pratyuvācedaṃ prāñjalistaṃ tapodhanam |
6
sasainyo nopayāto'smi bhagavanbhagavadbhayāt || 6 ||
rājñā ca bhagavannityaṃ rājaputreṇa vā sadā |
7
yatnataḥ parihartavyā viṣayeṣu tapasvinaḥ || 7 ||
vājimukhyā manuṣyāśca mattāśca varavāraṇāḥ |
8
pracchādya bhagavanbhūmiṃ mahatīmanuyānti mām || 8 ||
te vṛkṣānudakaṃ bhūmimāśrameṣūṭajāṃ stathā |
9
na hiṃsyuriti tenā'hameka eva samāgataḥ || 9 ||
ānīyatāmitassenetyājñaptaḥ paramarṣiṇā |
10
tatastu cakre bharatassenāyāssamupāgamam || 10 ||
agniśālāṃ praviśyātha pītvā'paḥ parimṛjya ca |
11
ātithyasya kriyāhetorviśvakarmāṇamāhvayat || 11 ||
āhvaye viśvakarmāṇamahaṃ tvaṣṭārameva ca |
12
ātithyaṃ kartumicchāmi tatra me saṃvidhīyatām || 12 ||
āhvaye lokapālāṃstrīn devān śakramukhāṃstathā |
13
ātithyaṃ kartumicchāmi tatra me saṃvidhīyatām || 13 ||
prāksrotasaśca yā nadyaḥ pratyaksrotasa eva ca |
14
pṛthivyāmantarikṣe ca samāyāntvadya sarvaśaḥ || 14 ||
anyā sravantu maireyaṃ surāmanyāssuviṣṭhitām |
15
aparā ścodakaṃ śītamikṣukāṇḍarasopamam || 15 ||
āhvaye devagandharvānviśvāvasuhahāhuhūn |
16
tathaivāpsaraso devīrgandharvīścāpi sarvaśaḥ || 16 ||
ghṛtācīmatha viśvācīṃ miśrakeśīmalambusām |
17
nāgadantāṃ ca hemāṃ ca himāmadrikṛtasthalām || 17 ||
śakraṃ yāścopatiṣṭhanti brahmāṇaṃ yāśca yoṣitaḥ |
18
sarvāstumburuṇā sārdhamāhvaye saparicchadāḥ || 18 ||
vanaṃ kuruṣu yaddivyaṃ vāsobhūṣaṇapatravat |
19
divyanārīphalaṃ śaśvattatkauberamihaitu ca || 19 ||
iha me bhagavān somo vidhattāmannamuttamam |
20
bhakṣyambhojyaṃ ca coṣyaṃ ca lehyaṃ ca vividhaṃ bahu || 20 ||
vicitrāṇi ca mālyāni pādapapracyutāni ca |
21
surādīni ca peyāni māṃsāni vividhāni ca || 21 ||
evaṃ samādhinā yuktastejasā'pratimena ca |
22
śīkṣāsvarasamāyuktaṃ tapasā cābravīnmuniḥ || 22 ||
manasā dhyāyatastasya prāṅmukhasya kṛtāñjaleḥ |
23
ājagmustāni sarvāṇi daivatāni pṛthakpṛthak || 23 ||
malayaṃ darduraṃ caiva tatassvedanudo'nilaḥ |
24
upaspṛśya vavau yuktyā supriyātmā sukhaśśivaḥ || 24 ||
tato'bhyavarṣanta ghanā divyāḥ kusumavṛṣṭayaḥ |
25
divyadundubhighoṣaśca dikṣu sarvāsu śuśruve || 25 ||
pravavuścottamā vātā nanṛtuścāpsarogaṇāḥ |
26
jaguśca devagandharvā vīṇāḥ pramumucussvarān || 26 ||
sa śabdo dyāṃ ca bhūmiṃ ca prāṇināṃ śravaṇāni ca |
27
viveśoccaritaśślakṣṇassamo layasamanvitaḥ || 27 ||
tasminnuparate śabde divye śrotra sukhe nṛṇām |
28
dadarśa bhārataṃ sainyaṃ vidhānaṃ viśvakarmaṇaḥ || 28 ||
babhūva hi samā bhūmissamantātpañcayojanā |
29
śādvalairbhahubhiścannā nīlavaiḍhūryasannibhaiḥ || 29 ||
tasminbilvāḥ kapitthāśca panasā bījapūrakāḥ |
30
āmalakyo babhūvuśca cūtāśca phalabhūṣaṇāḥ || 30 ||
uttarebhyaḥ kurubhyaśca vanaṃ divyopabhogavat |
31
ājagāma nadī divyā tīrajairbhahubhirvṛtā || 31 ||
catuśśālāni śubhrāṇi śālāśca gajavājinām |
32
harmyaprāsādasambādhāstoraṇāni śubhāni ca || 32 ||
sitameghanibhaṃ cāpi rājaveśma sutoraṇam |
33
divyamālyakṛtākāraṃ divyagandhasamukṣitam || 33 ||
caturaśramasambādhaṃ śayanāsanayānavat |
34
divyaissarvarasairyuktaṃ divyabhojanavastravat || 34 ||
upakalpitasarvānnaṃ dhautanirmalabhājanam |
35
kluptasarvāsanaṃ śrīmatsvāstīrṇaśayanottamam || 35 ||
praviveśa mahābāhuranujñāto maharṣiṇā |
36
veśma tadratnasampūrṇaṃ bharataḥ kaikayīsutaḥ || 36 ||
anujagmuśca taṃ sarve mantriṇassapurohitāḥ |
37
babhūvuśca mudā yuktā dṛṣṭvā taṃ veśmasaṃvidhim || 37 ||
tatra rājāsanaṃ divyaṃ vyajanaṃ chatrameva ca |
38
bharato mantribhissārdhamabhyavartata rājavat || 38 ||
āsanaṃ pūjayāmāsa rāmāyābhipraṇamya ca |
39
vālavyajanamādāya nyaṣīdatsacivāsane || 39 ||
ānupūrvyānniṣeduśca sarve mantripurohitāḥ |
40
tatassenāpatiḥ paścātpraśāstāca niṣedatuḥ || 40 ||
tata statra muhūrtena nadyaḥ pāyasakardamāḥ |
41
upātiṣṭhanta bharataṃ bharadvājasya śāsanāt || 41 ||
tāsāmubhayataḥ kūlaṃ pāṇḍumṛttikalepanāḥ |
42
ramyāścāvasadhā divyā brahmaṇastu prasādajāḥ || 42 ||
tenaiva ca mūhūrtena divyā'bharaṇabhūṣitāḥ |
43
āgurviṃśatisāhasrāḥ brahmaṇā prahitāḥ striyaḥ || 43 ||
suvarṇamaṇimuktena pravālena ca śobhitāḥ |
44
āgurviṃśatisāhāsrāḥ kuberaprahitāḥ striyaḥ || 44 ||
yābhirgṛhītaḥ puruṣassonmāda iva lakṣyate |
45
āgurviṃśatisāhasrā nandanādapsarogaṇāḥ || 45 ||
nāradastumbhururgopaḥ pravarāssūryavarcasaḥ |
46
ete gandharvarājāno bharatasyāgrato jaguḥ || 46 ||
alambusā miśrakeśī puṇḍarīkā'tha vāmanā |
47
upānṛtyaṃstu bharataṃ bharadvājasya śāsanāt || 47 ||
yāni mālyāni deveṣu yāni caitrarathe vane |
48
prayāge tānyadṛśyanta bharadvājasya śāsanāt || 48 ||
bilvā mārdaṅgikā āsan śamyāgrāhā vibhītakāḥ |
49
aśvatthā nartakāścāsanbharadvājasya śāsanāt || 49 ||
tatassaralatālāśca tilakā naktamālakāḥ |
50
prahṛṣṭāstatra sampetuḥ kubjā bhūtvā'tha vāmanāḥ || 50 ||
śiṃśupāmalakījambvo yāścānyāḥ kānaneṣu tāḥ mālatī mallikā jātiryāścānyāḥ kānane latāḥ |
51
pramadāvigrahaṃ kṛtvā bharadvājāśrame'vadan || 51 ||
52
surāssurāpāḥ pibata pāyasaṃ ca bubhukṣitāḥ || 52 ||
53
māṃsāni ca sumedhyāni bhakṣyantāṃ yāvadicchatha || 53 ||
ucchādya snāpayanti sma nadītīreṣa valguṣu |
54
apyekamekaṃ puraṣaṃ pramadāssapta cāṣṭa ca || 54 ||
saṃvāhantyassamāpeturnāryo ruciralocanāḥ |
55
parimṛjya tathā'nyonyaṃ pāyayanti varāṅganāḥ || 55 ||
hayān gajān khārānuṣṭrāntathaiva surabhessutān |
56
abhojayanvāhanapāsteṣāṃ bhojyaṃ yathāvidhi || 56 ||
ikṣūṃśca madhulājāṃśca bhojayanti sma vāhanān |
57
ikṣvākuvarayodhānāṃ codayanto mahābalāḥ || 57 ||
nāśvabandho'śvamājānānnagajaṃ kuñjaragrahaḥ |
58
mattapramattamuditā camūḥ sā tatra sambabhau || 58 ||
tarpitāssarvakāmaiste raktacandanarūṣitāḥ |
59
apsarogaṇasaṃyuktāssainyā vācamudairayan || 59 ||
naivāyodhyāṃ gamiṣyāmo nagamiṣyāma daṇḍakān |
60
kuśalaṃ bharatasyāstu rāmasyāstu tathā sukham || 60 ||
iti pādātayodhāśca hastyaśvārohabandhakāḥ |
61
anāthāstaṃ vidhiṃ labdhvā vācametāmudīrayan || 61 ||
sammprahṛṣṭā vineduste narāstatra sahasraśaḥ |
62
bharatasyānuyātārassvargo'yamiti cābruvan || 62 ||
63
nṛtyanti sma hasanti sma gāyanti sma ca sainikāḥ samantātparidhāvanti mālyopetāssahasraśaḥ || 63 ||
tato bhuktavatāṃ teṣāṃ tadannamamṛtopamam |
64
divyānudvīkṣya bhakṣyāṃ stānabhavadbhakṣaṇe matiḥ || 64 ||
preṣyāśceṭyaśca vadhvaśca balasthāśca sahasraśaḥ |
65
babhūvuste bhṛśaṃ dṛptāssarve cāhatavāsasaḥ || 65 ||
kuñjarāśca kharoṣṭrāśca go'śvāśca mṛgapakṣiṇaḥ |
66
babhūvussubhṛtāstatra nānyo hyanyamakalpayat || 66 ||
nā'śuklavāsā statrā'sītkṣudhito malino'pi vā |
67
rajasā dhvastakeśo vā naraḥ kaścidadṛśyata || 67 ||
ājaiścāpi ca vārāhairniṣṭhānavarasañcayaiḥ |
68
phalaniryūha saṃsiddaissūpairgandha rasānvitaiḥ || 68 ||
puṣpadhvajavatīḥ pūrṇāśśuklasyānnasya cābhitaḥ |
69
dadṛśurvismitāstatranarā lauhīssahasraśaḥ || 69 ||
babhūvurvanapārśveṣu kūpāḥ pāyasakardamāḥ |
70
tāścakāmadughā gāvo drumāścāsanmadhuścyutaḥ || 70 ||
vāpyo maireyapūrṇāśca mṛṣṭamāṃsacayairvṛtāḥ |
71
prataptapiṭharaiścāpi mārgamāyūrakaukkuṭaiḥ || 71 ||
pātrīṇāṃ ca sahasrāṇi sthālīnāṃ niyutāni ca |
72
nyarbudhāni ca pātrāṇi śātakumbhamayāni ca || 72 ||
sthālyaḥ kumbhya karambhya śca dadhipūrṇāssusaṃskṛtāḥ |
73
yauvanasthasya gaurasya kapitthasya sugandhinaḥ || 73 ||
hradāḥ pūrṇā rasālasya dadhnaśśvetasya cāpare |
74
babhūvuḥ pāyasasyānye śarkarāyāvasañcayāḥ || 74 ||
kalkāncūrṇakaṣāyāṃśca snānāni vividhāni ca |
75
dadṛśurbhājanasthāni tīrtheṣu saratāṃ narāḥ || 75 ||
śuklānaṃśumataścāpi dantadhāvanasañcayān |
76
śuklāṃścandanakalkāṃśca samudgeṣvavatiṣṭhataḥ || 76 ||
darpaṇāparimṛṣṭāṃśca vāsasāṃ cāpi sañcayān |
77
pādukopānahāṃ caiva yugmānica sahasraśaḥ || 77 ||
āñjanīḥ kaṅkatānkūrcān śastrāṇi ca dhanūṃṣi ca |
78
marmatrāṇāni citrāṇi śayanānyāsanāni ca || 78 ||
pratipānahradānpūrṇankharoṣṭragajavājinām |
79
avagāhyasutīrthāṃścahradān sotpalapuṣkarān || 79 ||
ākāśa varṇapratimān svacchatoyānsukhaplavān |
nīpavaiḍūryavarṇāṃśca mṛdūnyavasasañcayān |
80
nirvāpārthān paśūnāṃ te dadṛśustatra sarvaśaḥ || 80 ||
vyasmayanta manuṣyāste svapnakalpaṃ tadadbhutam |
81
dṛṣṭvā'tithyaṃ kṛtaṃ tādṛgbharatasya maharṣiṇā || 81 ||
ityevaṃ ramamāṇānāṃ devānāmiva nandane |
82
bharadvājāśrame ramye sā rātrirvyatyavartata || 82 ||
pratijagmuśca tā nadyo gandharvāśca yathāgatam |
83
bharadvājamanujñāpya tāśca sarvā varāṅganāḥ || 83 ||
tathaiva mattā madirotkaṭā narāstathaiva divyāgarucandanokṣitāḥ |
84
tathaiva divyā vividhāssraguttamāḥ pṛthakprakīrṇā manujaiḥ pramarditāḥ || 84 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekanavatitamassargaḥ ||